PHÂN VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA BÁO CHÍ
-----*-----

TIỂU LUẬN 2

MÔN: QUẢN LÝ CÁC VẤN ĐỀ VĂN HOÁ XÃ HỘI

Đề tài: Xây dựng và phát triển nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản
sắc dân tộc. Những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra

Giảng viên hướng dẫn:
Học viên:
Lớp: Cao học báo chí khoá 8

Hà Nội, tháng 5-2003

1


Văn hoá từ xưa đến nay đều bắt nguồn từ văn hoá dân tộc, là hương vị, là hoa
trái của cuộc đời. Những thành quả của văn hoá hôm nay là sự kế thừa những giá trị
đã có, đã được hình thành từ xa xưa trong lịch sử dân tộc. Trong quá trình phát triển
của mình, mọi dân tộc đã sáng tạo ra những giá trị riêng, những giá trị đó sẽ đóng góp
và làm phong phú thêm cho nền văn hoá nhân loại. Đó là chân lý hiển nhiên của lịch
sử. Tuy vậy, trong sự giao thoa về văn hoá trước đây, đặc biệt trong xu thế toàn cầu
hoá hiện nay, ý thức trở về cội nguồn đang có nguy cơ bị coi nhẹ. Chính vì vậy, việc
xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đang là vấn đề mà Đảng và
Nhà nước ta hiện nay rất quan tâm.
Kinh nghiệm lịch sử đã chỉ ra rằng, các dân tộc hiện đại chỉ có thể phát triển
mạnh mẽ thường xuyên biết quan tâm đến truyền thống, biết phát huy và khai thác

tin đại chúng phát triển nhanh cả về số lượng lẫn chất lượng. Giao lưu văn hoá với
nước ngoài từng bước được mở rộng. Các thể chế văn hoá về căn bản đã đảm bảo
được sự quản lý và lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.
Tuy nhiên, trên lĩnh vực văn hoá chúng ta vẫn còn một số mặt yếu kém. Không
ít người ở nhận thức, tư tưởng, đạo đức và lối sống còn mơ hồ, bàng quan, mất cảnh
giác trước những luận điều thù địch, xuyên tạc, bôi nhọ chế độ ta. Sự kiện Tây
Nguyên và việc xúi giục bà con dân tộc Tây Nguyên vượt biên sang đất Camphuchia
là mọt ví dụ điển hình. Bên cạnh đó, tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị
văn hoá dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân, vị kỷ… đang gây hại đến
thuần phong mỹ tục của dân tộc. Nghiêm trọng hơn là việc suy thoái đạo đức, lối
sống của một số cán bộ lãnh đạo, đảng viên, trong đó có cả những cán bộ có chức, có
quyền. Hiện tượng quan liêu, tham nhũng, gây bè phái mất đoàn kết cũng đang là vấn
đề nổi cộm ở nhiều cơ quan, đoàn thể…
Nước ta đang thực hiện nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, bên
cạnh những tác động tích cực do kinh tế thị trường đem lại như đề cao xã hội, đề cao
người tiêu dùng, kích thích sản xuất phát triển, kinh tế thị trường cũng kéo theo
nhiều tác động tiêu cực như làm gia tăng sự phân hoá giàu nghèo, nảy sinh lối sống
thương mại hoá, lấy đồng tiền là thước đo của mọi quan hệ.
Cùng với việc thực hiện nền kinh tế thị trường, xu hướng toàn cầu hoá đang
diễn ra mạnh mẽ trên khắp thế giới. Việt Nam không nằm ngoài những ảnh hưởng
của xu thế này. Xu thế toàn cầu hoá mở ra cho nước ta hội nhập với nền kinh tế thế
giới nhưng xu thế toàn cầu hoá cũng kéo theo một loạt vấn đề xã hội cần giải quyết
đó là sự phân hoá giàu nghèo, nạn ô nhiễm môi trường, nguồn tài nguyên khánh kiệt,
văn hoá ngoại lai thâm nhập ồ ạt… Trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo xuất hiện nhiều
biểu hiện tiêu cực, sự suy thoái về đạo lý trong quan hệ thày – trò. Trong đời sống
văn học - nghệ thuật ít có tác phẩm đạt đỉnh cao tương xứng với sự nghiệp cách mạng
và kháng chiến vĩ đại cũng như sự đổi mới của dân tộc. Lĩnh vực thông tin đại chúng
xuất hiện xu hướng thương mại hoá báo chí…
Nguyên nhân của tình trạng yếu kém trên có cả khách quan và chủ quan như
các thế lực thù địch chống phá ta, cơ chế thị trường và sự hội nhập quốc tế cũng bộc

làm rõ vai trò và sứ mệnh của công tác văn hóa (theo nghĩa rộng) trong sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong cuộc đấu tranh bảo vệ ngọn cờ độc lập
dân tộc và chủ nghĩa xã hội của chúng ta hiện nay.
Trước tiên phải gắn chặt với quá trình phát triển con người, với sinh hoạt kinh
tế, với quá trình ổn định chính trị xã hội, văn hóa ngày nay phải "thấm sâu vào toàn
bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và
cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người,
tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học
phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu
dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã
hội" (Nghị quyết TW 5).
Như vậy văn hóa trở thành quá trình bên trong, mục tiêu, động lực của phát
triển đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Sự phát triển của đất
nước ta thực sự bền vững, đúng định hướng XHCN chỉ khi nào chúng ta xử lý tốt
4


nhiệm vụ xây dựng văn hóa, xây dựng con người trong mỗi bước tiến lên của quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ngay cả quá trình chủ động hội nhập, nâng cao
vị thế của đất nước đối với cộng đồng các nước trên thế giới, cũng không thể sáng tỏ
bản chất và truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc, bản sắc văn hóa Việt Nam.
Vì vậy trong giai đoạn hiện nay để nắm bắt cơ hội, vượt qua thử thách, thúc đẩy
tiến trình văn hóa đất nước bước vào Kỷ nguyên mới, việc triển khai thực hiện Nghị
quyết Đại hội IX của Đảng, 10 nhiệm vụ văn hóa đặt ra trong Nghị quyết TW 5 là
nhiệm vụ cấp thiết của toàn Đảng, toàn dân và những người hoạt động văn hóa nước
nhà. Chúng ta có nhiệm vụ quán triệt sâu sắc hơn nữa 5 quan điểm văn hóa của Đảng
và 4 giải pháp lớn đã được xác định. Cần thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin và tư
tưởng Hồ Chí Minh trên lĩnh vực văn hóa, học hỏi nhiều hơn nữa tinh hoa văn hóa
dân tộc và nhân loại.
Để xây dựng một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, giải pháp văn

mở ra những thuận lợi và thách thức mới cho những người làm báo và các cơ quan
lãnh đạo, quản lý báo chí. Nhân dân ta vui mừng với bước phát triển của báo chí,
nhưng cạnh đó, là nỗi lo lắng ngày càng nhiều hơn về những mặt yếu kém của hoạt
động báo chí chậm được khắc phục. Nhiều bài báo chưa thể hiện trách nhiệm cao với
người đọc, người được phản ánh, bởi vì người viết bài đã cung cấp những tin tức
không xác thực, thậm chí có động cơ không lành mạnh. Người nghe, người xem các
chương trình phát thanh, truyền hình, báo viết cũng mong muốn có những chương
trình hay, bổ ích và sắc bén hơn nữa. Thực hiện chỉ thị 22, chúng ta cần tiếp tục sắp
xếp báo chí, quản lý báo chí đúng quy định của Luật Báo chí trong phạm vi trách
nhiệm được phân công, phân cấp.
Cũng trên thực tế hiện nay, nhu cầu thưởng thức các sáng tạo văn hóa nghệ
thuật, tham quan tìm hiểu học hỏi các giá trị văn hóa lịch sử thiên nhiên đất nước, đến
với bảo tàng, thư viện, tham dự các sinh hoạt vui chơi, giải trí đang trở thành nhu cầu
lớn của xã hội. Trong Báo cáo Chính trị đã ghi rõ chủ trương "Tăng nhanh mức đầu
tư của Nhà nước và của xã hội cho sự nghiệp phát triển văn hóa". Điều quan trọng
là phải tăng cường xã hội hóa hoạt động văn hóa, tiến tới xây dựng một thị trường
văn hóa thực sự lành mạnh, đúng định hướng XHCN và phẩm chất văn hóa. Cần
khắc phục tư tưởng cào bằng trong thực hiện các chính sách với văn hóa và sản phẩm
văn hóa như mọi sản phẩm hàng hóa khác, vô hình chung thúc ép văn hóa phải chạy
theo quy luật lợi nhuận, dẫn đến hạ thấp giá trị văn hóa, "thương mại hóa" hoạt động
văn hóa. Nhưng mặt khác không thể đặt văn hóa tồn tại mãi trong cơ chế bao cấp,
"xin-cho", thoát ly thị trường văn hóa, gạt bỏ những năng lực đóng góp của xã hội
trong sản xuất, lưu thông các sản phẩm văn hóa. Trong văn hóa việc lựa chọn những
giải pháp và chính sách cho từng hoạt động văn hóa cụ thể là những vấn đề phức tạp,
tinh tế, Bộ Văn hóa - Thông tin cùng các tham mưu của Đảng, Nhà nước làm tốt việc
này chắc chắn sẽ có lợi ích lớn cho sự nghiệp văn hóa.
Để xây dựng và phát huy nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, Nghị
quyết Hội nghị lần thứ năm – Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đưa ra 10
nhiệm vụ cụ thể là:
1. Xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới với

giới, hải đảo, giữa các tầng lớp nhân dân.
Phát triển và không ngừng nần cao chất lượng hoạt đông của các thiết chế văn
hóa ở cơ sở ; đầu tư xây dựng một số công trình văn hóa trọng điểm tầm quốc gia.
Tăng cường hoạt động của các tổ chức văn hóa, nghệ thuật chuyên nghiệp, phát triển
phong trào quần chúng hoạt động văn hóa, nghệ thuật.
3. Phát triển sự nghiệp văn học - nghệ thuật.
Phấn đấu sáng tạo nhiều tác phẩm văn học - nghệ thuật có giá trị tư tưởng và
nghệ thuật cao, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ, có tác dụng sâu sắc xây
dựng con người.
Khuyến khích tìm tòi, thể nghiệm mọi phương pháp, mọi phong cách sáng tác
vì mục đích đáp ứng đời sống tinh thần lành mạnh, bổ ích cho công chúng. Bài trừ
các khuynh hướng sáng tác suy đồi phi nhân tính.
7


Hướng văn nghệ nước ta phản ánh hiện thực sinh động, chân thật và sâu sắc sự
nghiệp của nhân dân trong cách mạng và kháng chiến, trong xây dựng chủ nghĩa xã
hội và bảo vệ tổ quốc cũng như tái hiện lịch sử kiên cường, bất khuất của dân tộc.
Đặc biệt khuyến khích các tác phẩm về công cuộc đổi mới thể hiện nổi bật những
nhân tố tích cực trong xã hội, những nhân vật tiêu biểu của thời đại. Cổ vũ cái đúng,
cái tốt, cái đẹp trong quan hệ giữa con người với con người với xã hội, với thiên
nhiên,; phê phán những thói hư tật xấu, lên án cái ác, cái thấp hèn. Sáng tạo nhiều tác
phẩm văn học-nghệ thuật cho thiếu niên, nhi đồng với hình thức, nội dung thích hợp;
nghiêm cấm xuất bản các loại sách kích thích bạo lực ở trẻ em.
Phát huy vai trò thẩm định tác phẩm, hướng dẫn dư luận xã hội phê bình văn
học, nghệ thuật. Bảo đảm tự do sáng tác đi đôi với nêu cao trách nhiệm công dân,
trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ, các nhà văn hóa. Nâng cao chất lượng, phát huy
tác dụng của nghiên cứu, lý luận.
Tiếp tục đấu tranh chống các khuynh hướng trái với đường lối văn nghệ của
Đảng.

Hoạt động khoa học xã hội - nhân văn, khoa học tự nhiên và công nghệ phải
góp phần đắc lực giải quyết các vấn đề đặt ra trên lĩnh vực văn hóa, thúc đẩy các hoạt
động văn hóa, thông tin, văn học, nghệ thuật.
6. Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng.
Củng cố, xây dựng, phát triển, từng bước hiện đại hóa hệ thống thông tin đại
chúng.
Xắp xếp lại và quy hoạch hợp lý hệ thống truyền hình, phát thanh, thông tấn,
báo chí, xuất bản, thông tin mạng nhằm tăng hiệu quả thông tin, tránh lãng phí; phối
hợp hoạt động của các loại hình thông tin, báo chí, giữa thông tin, báo chí với các
lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật.
Xây dựng và từng bước thực hiện chiến lược truyền thông quốc gia phù hợp
đặc điểm nước ta và xu thế phát triển thông tin đại chúng của thế giới.
đẩy mạnh thông tin đối ngoại. Tận dụng thành tự của mạng internet để giới
thiệu công cuộc đổi mới và văn hóa Việt Nam với thế giới, đồng thời có biện pháp
hiệu quả ngăn chặn, hạn chế tác dụng tiêu tiêu cực qua mạng internet cũng như qua
các phương tiện thông tin khác.
Không ngừng nâng cao trình độ chính trị và nghề nghiệp, chất lượng tư tưởng,
văn hóa của hệ thống truyền thông đại chúng. Khắc phục xu hướng thương mại hóa
trong hoạt động báo chí, xuất bản.
Chăm lo đặc biệt về định hướng chính trị - tư tưởng, văn hóa, cũng như về ký
thuật hiện đại đối với truyền hình là loại hình báo chí có ưu thế lơn, có sức thu hút
công chúng đông đảo.
7. Bảo tồn, phát huy và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số.
Coi trọng và bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống và xây dựng, phát
triển những giá trị mới về văn hóa, văn học, nghệ thuật của các dân tộc thiểu số.
Bảo tồn và phát triển ngôn ngữ, chữ viết của các dân tộc. Đi đôi với việc sử
dụng ngôn ngữ, chữ viết phổ thông, khuyến khích thế hệ trẻ thuộc đồng bào các dân
tộc thiểu số học tập, hiểu biết và sử dụng thành thạo tiếng nói, chữ viết của dân tộc
9


Giúp đỡ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiểu biết tình hình nước nhà,
thu nhận thông tin và sản phẩm văn hóa từ trong nước ra, nêu cao lòng yêu nước, tự
tôn dân tộc, giữ gìn truyền thống, bản sắc dân tộc, phát huy trí tuệ, tài năng sáng tạo,
đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước.
10. Củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế văn hóa.
- Củng cố, hoàn thiện thể chế văn hóa bảo đảm tăng cường vai trò lãnh đạo của
10


Đảng, sự quản lý có hiệu quả của Nhà nước, vai trò làm chủ của nhân dân và lực
lượng những người hoạt động văn hóa, tạo nhiều sản phẩm và sinh hoạt văn hóa
phong phú, đa dạng, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
- Nâng cao chất lượng hoạt động của các thiết chế văn hóa hiện có, sắp xếp hợp
lý các xơ quan hành chính, các đơn vị sự nghiệp và kinh doanh, nâng cấp các đơn vị
văn hóa - nghệ thuật trọng điểm, tạo chất lượng mới cho toàn ngành.
- Thực hiện khẩu hiệu "Nhà nước và nhân dân cùng làm văn hóa", hình thành
các hình thức sáng tạo và tham gia hoạt động văn hóa của các tập thể, cá nhân trong
khuôn khổ luật pháp và chính sách. Khuyến khích các hình thức bảo trợ văn hóa.
- Xây dựng các thiết chế văn hóa ở cơ sở.
- Hoàn chỉnh các văn bản luật pháp về văn hóa, nghệ thuật, thông tin trong điều
kiện của cơ chế thị trường; ban hành các chính sách khuyến khích sáng tạo văn hóa
và nâng mức đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa và nâng mức đáp ứng nhu cầu
hưởng thụ văn hóa của nhân dân. (Trích NQTW 5).
Thực hiện lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Văn hóa là một mặt trận, văn
nghệ sĩ là những người hoạt động văn hóa là chiến sĩ trên mặt trận ấy. Những người
hoạt động văn hóa ngày nay, hơn lúc nào hết phải làm tốt vai trò chiến sĩ trên mặt
trận văn hóa. Ở đây đòi hỏi chúng ta phải làm tốt công tác định hướng, xác lập chính
sách, luật pháp, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, chấn chỉnh vi phạm, bồi
dưỡng nghiệp vụ và những nhân tố tích cực ở cơ sở, chăm sóc các tài năng văn hóa.
Trên mặt trận văn hóa luôn luôn đòi hỏi người chiến sĩ văn hóa phải có đủ phẩm chất,