Giá trị pháp lý của chứng cứ
giao dịch điện tử
Hiện nay, trong quá trình hòa nhập nền kinh tế toàn cầu, việc các doanh nhân
thực hiện các giao dịch thương mại, dân sự thông qua các phương tiện điện tử
đã dần trở thành một xu hướng phổ biến, bởi tính nhanh gọn, hiệu quả của
hình thức này.
Tuy nhiên, trong thời gian qua, tại Việt Nam các cơ quan tài phán (tòa án,
trọng tài thương mại) chưa mạnh dạn nhìn nhận tính pháp lý đầy đủ của các
chứng cứ giao dịch điện tử (CCGDĐT) trong quá trình giải quyết các vụ
tranh chấp kinh tế, dân sự, lao động…Để đánh giá toàn diện giá trị pháp lý
của CCGDĐT, sau đây chúng tôi sẽ nêu một số ý kiến và viện dẫn các căn cứ
để chứng minh giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu và thông tin trong thông
điệp dữ liệu.
Về khái niệm giao dịch dân sư, theo Điều 121 Bộ luật Dân sự (BLDS)
“Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát
sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự”.
Về hình thức của giao dịch dân sự, Điều 124 BLDS cũng khẳng định:
“Giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành
vi cụ thể.


Giao dịch dân sự thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp
dữ liệu được coi là giao dịch bằng văn bản”
Rõ ràng, cơ sở pháp lý của hình thức thông điệp dữ liệu đã được khẳng định
một cách chắc chắn trong BLDS. Bên cạnh đó, theo Khoản 5, Khoản 6 Điều
4 Luật Giao dịch Điện tử (GDĐT) có hiệu lực ngày 01/03/2006, thì: “Dữ liệu
là thông tin dưới dạng ký hiệu, chữ viết, chữ số, hình ảnh, âm thanh hoặc
dạng tương tự”, “Giao dịch điện tử là giao dịch được thực hiện bằng phương
tiện điện tử”
“Thông điệp dữ liệu là thông tin được tạo ra, được gửi đi, được nhận và
được lưu trữ bằng phương tiện điện tử” (Khoản 12 Điều 4 Luật GDĐT)

trách nhiệm quản lý nội dung và hoạt động trang thông tin điện tử của
mình”.
Như vậy, với các căn cứ pháp lý được viện dẫn như trên, chúng ta có thể rút
được 3 kết luận quan trọng sau:


- Thông điệp dữ liệu có giá trị như văn bản pháp lý thông thường.
- Thông điệp dữ liệu có giá trị như văn bản gốc nếu nó được bảo đảm toàn
vẹn từ khi khởi tạo lần đầu, được lưu trữ và có thể truy cập được.
- Thông điệp dữ liệu có giá trị làm chứng cứ.
Từ các kết luận trên, trường hợp doanh nhân muốn cung cấp là thông điệp dữ
liệu làm chứng cứ để cơ quan tài phán xem xét giải quyết một vụ tranh chấp,
thì việc cung cấp đó phải đảm bảo 2 yêu cầu:
- Thông điệp dữ liệu được in ra thành văn bản.
- Thông điệp dữ liệu gốc được lưu trữ trong CD, USB kèm đường dẫn để truy
cập khi cần thiết (nếu là email cá nhân thì thông điệp dữ liệu đó phải được
bảo toàn nguyên vẹn trong hộp thư-inbox).
Chúng tôi cho rằng: thông điệp dữ liệu gốc hoàn toàn có thể được xem như
một văn bản gốc, bởi tính hiện thực khách quan, chính xác của nó. Trong
trường hợp thông điệp dữ liệu được truy xuất từ các trang web, thì cơ quan tài
phán có thể truy cập trực tiếp vào đường dẫn do đương sự cung cấp, hoặc nếu
thông tin trong email cá nhân, thì kiểm tra hộp thư. Trang web chỉ được khởi
tạo khi cá nhân, tổ chức chủ trang web đó đã mua tên miền và đăng ký với tư
cách chủ sở hữu, còn email cá nhân cũng thể hiện tính duy nhất, vì muốn sử
dụng email phải có mã khóa (password), không thể ngụy tạo được. Trường
hợp cơ quan tài phán nghi ngờ có sự gian dối trong việc khởi tạo lại một tên
email thông thường và thư điện tử đã gửi đi (email đăng ký trên Yahoo!,
Googgle, Hotmail..) thì hoàn toàn có thể gửi một công văn đến công ty cung