Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh
------------------------

Nguyễn thị kim thi

Rèn luyện kỹ năng tự học
môn Chính trị cho học sinh
các trờng trung cấp chuyên nghiệp
(qua khảo sát tại trờng trung cấp y dợc bắc ninh)
Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn Chính trị
Mã số: 60.14.10

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Ngời hớng dẫn khoa học:
ts. đinh trung thành


2
NghÖ An, 2012


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận
được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị, Phòng
Đào tạo Sau Đại học, sự động viên và giúp đỡ của gia đình, bạn bè.
Đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn đến TS Đinh Trung Thành, người
đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong quá trình làm luận văn.
Tôi bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy, cô giáo trong tổ bộ môn PPDH –
Khoa Giáo dục Chính trị – Trường Đại học Vinh về những ý kiến đóng góp


GV

Giáo viên

HS

Học sinh

Nxb

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

RLKN

Rèn luyện kỹ năng

TH

Tự học

THCN

Trung học chuyên nghiệp



7
quả mạnh mẽ, toàn diện trong dạy - học đang là nỗi lo, nỗi trăn trở của các
nhà phương pháp. Thực tế việc dạy Chính trị nói chung, việc dạy kiến thức
của từng phân môn triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học...nói
riêng vẫn còn nằm trong cách dạy, cách học cũ không phát huy được năng lực
của học sinh. Cách dạy chính trị hiện nay vẫn là lối dạy thuyết trình, kết quả
đánh giá tùy thuộc vào khả năng tái hiện lượng kiến thức nhiều hay ít theo lời
thầy giảng hoặc theo sách giáo khoa. Do đó, khả năng độc lập, tìm tòi sáng
tạo của HS không có cơ hội phát triển.
Đối với các bài học chính trị, do đặc thù của bài nên nhiều giáo viên
(GV) chưa có sự đầu tư đúng mức để HS thực sự quan tâm. Phương pháp tái
hiện kiến thức, thuyết trình vẫn chiếm đa số trong các bài dạy. Vì vậy, dẫn tới
tình trạng HS thờ ơ với bài giảng, thụ động, ngại tư duy. Từ đó, vô hình chung
đã làm mất đi khả năng tự học, tự nghiên cứu của HS. Quá trình dạy - học
chính trị đang đổi mới cơ bản về nội dung và phương pháp dạy học, để từng
bước khắc phục tình trạng HS thụ động trong lĩnh hội tri thức, khẳng định vai
trò HS là trung tâm, của quá trình dạy - học, HS là bạn đọc sáng tạo. Vậy làm
như thế nào để tiếp cận được mục đích giáo dục? Làm thế nào để phát huy
năng lực tự học, tự nghiên cứu của người học? Đó là những vấn đề cụ thể
đang cần tìm được lời giải đáp của các nhà sư phạm chúng ta.
Đối với các bài học thuộc bộ môn Chính trị, làm thế nào để HS không
thờ ơ với bài giảng hứng thú say mê tìm hiểu? Làm thế nào để HS rèn luyện
được những thói quen tốt trong học tập? Làm thế nào để HS hiểu rõ hơn về
các nguyên lý, phạm trù, khái niệm có tính chất trừu tượng, có mức độ khái
quát hóa cao của triết học, của kinh tế chính trị học ?
Vì vậy, đặt vấn đề rèn luyện kỹ năng tự học cho HS Trung học chuyên
nghiệp (THCN) qua các bài học môn chính trị là một việc làm cần thiết, sát
thực, đúng với xu thế đổi mới phương pháp, phù hợp với chiến lược "phát huy



10
riêng nên đòi hỏi người đọc phải có sự liên tưởng, tưởng tượng và tư duy.
Trong việc thay đổi phương pháp giảng dạy thì giảng dạy môn Chính trị cũng
là một vấn đề được quan tâm.
Cuốn "Lý luận dạy học môn Giáo dục công dân ở trường phổ thông
trung học" của tác giả Phùng Văn Bộ (1999), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
xuất bản đã nói đến một trong những đặc trưng của phương pháp tích cực đó
là tự học. Các tác giả cũng nhấn mạnh đến nội dung dạy và học tập trung vào
HS. ở đó, các tác giả không chỉ quan tâm đến kiến thức, năng lực phát hiện và
giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Cuốn Phương pháp giảng dạy kinh tế chính trị ở các trường đại học,
cao đẳng, của nhóm tác giả Nguyễn Việt Dũng – Vũ Hồng Tiến – Nguyễn
Văn Phúc (1999), Nxb Giáo dục có một số bài đề cập đến vấn đề đổi mới
phương pháp và vấn đề tự học. Các tác giả nhấn mạnh đến vấn đề: muốn cho
sinh viên tự học và học sáng tạo thì phải cải tiến lại nội dung bài giảng ở Đại
học, nâng cao hơn nữa chất lượng bài giảng.
Như vậy, đã có rất nhiều bài viết, những công trình đề cập đến vấn đề tự
học nói chung và tự học môn Chính trị nói riêng. Các bài viết đã chỉ ra được
mục tiêu, cách thức, biện pháp để dạy tự học. Tuy nhiên, các bài viết còn
thiên về mặt lí thuyết mà chưa cụ thể hoá đối với từng môn học, phân môn
của nhà trường THCN.
Ví dụ: đổi mới môn Chính trị mới chỉ tiếp cận về quá trình dạy tự học ở
góc độ giáo dục còn cụ thể với từng loại bài học như bài giảng Triết học,
Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh... thì
chưa có bài viết nào đề cập đến một cách sát thực, vẫn còn thiếu vắng những
chuyên luận vừa mang tính lí luận vừa mang tính thực tiễn, sát thực với từng
phân môn cụ thể của nhà trường THCN.
Trong chương trình Chính trị ở cấp THCN, các bài học về Triết học,



12
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
- Nghiên cứu việc dạy học môn Chính trị ở trường THCN.
- Tổ chức hoạt động tự học môn Chính trị cho học sinh trường Trung
cấp Y- Dược Bắc Ninh.
5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài luận văn được thực hiện trên cơ sở chủ nghĩa duy vật biện chứng
và duy vật lịch sử; quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước
về giáo dục và đổi mới giáo dục Đại học, Cao đẳng, THCN. Trong quá trình
nghiên cứu, đề lý giải, làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn, luận văn cũng
sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác như:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: đọc, phân tích, so sánh, tổng hợp,
khái quát hóa… nhằm thu thập thông tin về lý luận.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: dự giờ, thăm lớp, thiết kế bài
thực nghiệm, trực tiếp lên lớp, phân tích các số liệu thống kê để khẳng định
tính đúng đắn và tính khả thi của việc vận dụng phương pháp tự học.
- Phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn: xây dựng câu hỏi, bảng
biểu, xử lý số liệu nhằm tìm hiểu thực trạng của quá trình dạy học theo hướng
rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh.
- Phương pháp thống kê toán học: xử lý kết quả thu được qua thực
nghiệm sư phạm trên cơ sở tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, lệch điểm
trung bình nhằm đánh giá chất lượng và hiệu quả của quá trình thực nghiệm.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu rèn luyện được các kỹ năng tự học như đề xuất sẽ nâng cao chất
lượng dạy học môn Chính trị ở trường THCN theo hướng đổi mới phương
pháp dạy học hiện nay.


13
7. Kết cấu của luận văn

liệu, biết tìm ra những điểm chính, trọng tâm của tài liệu, biết cách ghi nhớ
nội dung một cách khoa học. Đối với học sinh, tự học còn còn thể hiện bằng
cách tự lập làm các bài tập chuyên môn, tham gia các công việc khác trong
lớp, nhóm, trường học.
Chủ tịch Hồ Chí Minh, bằng chính cuộc đời của Người là tấm gương
ngời sáng về tự học. Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về
giáo dục và đào tạo đều đã thống nhất: một trong những tư tưởng cơ bản xuyên
suốt của Người là tự học, tự đào tạo. Người cho rằng: "Về cách học, phải lấy


15
tự học làm cốt" [30;273]. Người dạy: muốn học suốt đời, làm việc suốt đời thì
phải tự học; muốn tự học có kết quả thì phải có mục đích rõ ràng, lao động
nghiêm túc, có các điều kiện cần thiết, tích cực luyện tập thực hành.
Giáo sư Viện sĩ Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: “Tự học là học với sự tự
giác, tích cực và độc lập cao. Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng
các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp v.v…) và có khi
cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ), cùng các phẩm chất của mình, rồi cả
động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như trung thực, khách
quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say
mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biết biến khó khăn thành thuận lợi v.v…) để
chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó
thành sở hữu của mình” [36; 59-60]. Ông còn cho biết thêm: Trong học bao
giờ cũng có tự học; hễ có học là có tự học vì không ai có thể học hộ người
khác được; tự học là nhu cầu của mỗi người và là nhu cầu của thời đại.
Tự học là không ai bắt buộc mà tự mình tìm tòi, học hỏi để hiểu biết
thêm. Có thầy hay không ta không cần biết. Người tự học hoàn toàn làm chủ
mình, muốn học môn nào tùy ý, muốn học lúc nào cũng được: đó mới là điều
kiện quan trọng.
Tổng hợp những quan niệm trên, chúng ta có thể thấy tự học có những

thầy cô giáo đóng vai trò là những người hướng dẫn học tập, và các giờ lên
lớp chỉ cung cấp được những kiến thức cơ bản nhất, những tài liệu cơ bản,
còn việc học tập của sinh viên là sắp xếp trình tự, thời gian để nghiên cứu
nắm tài liệu cơ sở và cả tài liệu tham khảo mở rộng. Thêm vào đó, không còn
sự kiểm tra sát sao của giáo viên, kết quả học tập dồn hết vào kỳ thi hết học
phần, hết môn. Kết quả này phụ thuộc vào bản thân sinh viên là chủ yếu.
Công tác tự học của sinh viên ngày càng tăng lên, ngày càng đòi hỏi nhiều cố
gắng nỗ lực vì chỉ có việc tự học mới trang bị cho mình kiến thức mới nhất,


17
khoa học nhất và thu được nhiều kinh nghiệm cho thực tiễn hoạt động và đạt
kết quả như mong muốn. Bên cạnh đó, tự học còn giữ vai trò lớn lao trong
việc nâng cao thành tích, hoạt động trí tuệ của học sinh trong việc hiểu và tiếp
thu tri thức mới, nhiều nhà giáo dục nổi tiếng đã nêu lên sự cấp thiết phải
khéo léo tổ chức việc tự học cho sinh viên. Tự học với sự nỗ lực, tư duy sáng
tạo đã tạo điều kiện cho việc tìm hiểu tri thức một cách sâu sắc, hiểu rõ bản
chất của chân lý. Trong quá trình tự học, sinh viên sẽ gặp nhiều vấn đề mới và
việc đi tìm giải đáp cho những vấn đề ấy là cách tốt nhất để kích thích hoạt
động trí tụê cho sinh viên. Nếu thiếu đi sự nỗ lực tự học của bản thân sinh
viên thì kết quả không thể cao cho dù có điều kiện ngoại cảnh thuận lợi đến
mấy (thầy giỏi, tài liệu hay). Tự học được tổ chức tốt không những cung cấp
cho sinh viên những kiến thức mới, bổ ích mà còn giúp họ rất nhiều trong
công việc sau này khi họ trở thành những người chủ thực sự góp phần xây
dựng đất nước. Họ có năng lực hoạt động thực tiễn hay không? Chất lượng
công tác như thế nào? phụ thuộc phần lớn vào công tác tự học. Mỗi sinh viên
ra trường đều muốn có một công việc ổn định và hoàn thành tốt công việc của
mình nhưng chuẩn bị tốt cho việc đó là làm tốt phần việc của ngày hôm nay
khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Xã hội ngày càng phát triển và ngày càng
có nhiều phát kiến vĩ đại hơn, thời đại đó cần có những con người toàn diện,

Chúng ta đều nhận thấy rằng muốn làm tốt một việc gì dù nhỏ, đơn
giản cũng cần có sự nỗ lực phấn đấu của bản thân. Việc học tập của sinh viên
cũng vậy họ sẽ trở thành cái máy ghi âm lời thầy cô và cũng chóng quên
những điều đã học nếu không làm cho nó có ích và biến những tri thức ấy
thực sự là của mình. Công việc tự học sẽ đáp ứng được yêu cầu này. Thực
chất tự học là một quá trình học tập, một quá trình nhận thức không trực tiếp
có thầy giáo. Đó là "lao động khoa học", vất vả hơn nhiều so với quá trình
học có thầy bởi vì người học phải tự xây dựng cho mình cách học và sử dụng


19
hợp lý các điều kiện, hình thức, phương tiện học tập để đạt được kết quả
mong muốn. Có thể nói: “Bản chất của công việc tự học của sinh viên đại
học là quá trình nhận thức một cách tự giác, tích cực, tự lực không có sự
tham gia hướng dẫn trực tiếp của giáo viên nhằm đạt được mục đích, nhiệm
vụ dạy học”[19;23]. Tự học vừa mang ý nghĩa củng cố trau dồi tri thức vừa có
ý nghĩa mở rộng hiểu biết. Tự học có nghĩa là sinh viên phải độc lập, tự xây
dựng kế hoạch, phương pháp học tập cho mình, tự năng động tìm tòi, phân
tích những sách vở, tài liệu tiến tới làm chủ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo.
Bản chất của quá trình tự học là không có sự hướng dẫn của giáo viên
nên tất yếu đòi hỏi nỗ lực, tích cực hoá hoạt động nhận thức của sinh viên. Sự
tự kiềm chế đối với những ảnh hưởng ngoại cảnh hay những ước muốn không
hợp lẽ trong tư tưởng là điều kiện cần thiết đối với quá trình tự học. Nếu thiếu
tự kìm chế, kiên trì, những yêu cầu cao, sự nghiêm túc đối với bản thân thì
sinh viên không bao giờ thực hiện được kế hoạch học tập do chính mình đặt
ra. Đây cũng là điều kiện giúp sinh viên từng bước nâng cao chất lượng học
tập của bản thân và các trường đại học cũng sẽ nâng cao được chất lượng đào
tạo, hoàn thành mục tiêu giáo dục nếu tổ chức có hiệu quả công việc tự học
cho sinh viên.
Vì vậy, một trong những hướng đổi mới quan trọng của PPDH là tăng

mình để tiến đến dần hoàn thiện nhân cách cho bản thân.
Bảo đảm tính khoa học trong quá trình tự học
Tự học của học sinh như đã nói ở trên là hoạt động tự mình tìm tòi,
khám phá tri thức mà không có sự hướng dẫn của thầy cũng như sự quản
lý của cơ sở giáo dục. Do vậy, để có cách tự học đạt hiệu quả cao đòi hỏi
người tự học phải có cách học đảm bảo tính khoa học: đảm bảo về mặt


21
thời gian, phù hợp với khả năng và năng lực của bản thân người học, kiến
thức thu nhận phù hợp với mục tiêu học tập…..
Bản thân quá trình tự học của học sinh cũng là một quá tình "lao động
khoa học" hết sức khó khăn, do vậy, phải đòi hỏi có tính khoa học. Việc bảo
đảm tính khoa học trong công tác tự học sẽ đảm bảo được tính tự giáo dục,
kích thích hứng thú học tập dẫn đến kết quả học tập như mong muốn
Đảm bảo "học đi đôi với hành"
Đây là một cặp phạm trù có quan hệ biện chứng với nhau. Tự học
không chỉ củng cố, mở rộng kiến thức thông thường mà quan trọng hơn là đưa
những kiến thức ấy vào cuộc sống, "cọ sát" với thực tế để thu lượm được
những kinh nghiệm thực tiễn sống động, bổ ích, từ đó giúp cho sinh viên
trong những điều kiện quen thuộc cũng như mới mẻ đều có thể vận dụng
đúng, linh họat, sáng tạo những điều họ đã tự tiếp thu lĩnh hội được.
Mục tiêu cao nhất của giáo dục đào tạo là làm sao giúp cho người học tiếp
thu được kiến thức và biết vận dụng sáng tạo kiến thức đó vào thực tiễn phục vụ
cuộc sống. Do vậy đòi hỏi “học phải đi đôi với hành”. Tự học cũng không phải
là ngoại lệ, người tự học phải tự mình tìm kiếm, thu thập kiến thức và phải biết
vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn thì mới có thể ghi nhớ, khắc sâu kiến thức.
Nâng cao dần đến mức tự giác, tích cực trong quá trình tự học
Nguyên tắc này sẽ trực tiếp quyết định đến kết quả học tập của người
học. Kế hoạch tự học có được thực hiện thường xuyên hay không là do yếu tố

nhiên, một ý thức tự học tốt không chỉ vượt ra khỏi khuôn khổ của việc học
tập trên lớp hay việc tự học ở nhà mà nó thể hiện ngay trong ý thức tiếp thu,
tự học những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống. Điều này không phải học
sinh, sinh viên nào hiện nay cũng nhận thức được. Do vậy, kỹ năng tự học


23
còn thiếu và yếu rất nhiều, dẫn đến chất lượng giáo dục cũng như kết quả học
tập không đạt được như mong muốn.
Riêng với môn Chính trị, học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng
và ý nghĩa của tự học cũng như ứng dụng của môn học trong đời sống hàng
ngày nên chưa có hứng thú học tập, khó có lòng say mê nên việc tự học khó
thực hiện. Vì vậy các em chỉ học vì thi cử, vì gia đình và nhà trường nhắc
nhở, quản lý.
Bên cạnh đó, một bộ phận không nhỏ GV dạy Chính trị trong các
trường THCN còn thiếu và yếu kinh nghiệm cũng như kiến thức trong
việc vận dụng các phương pháp và biện pháp dạy học nhằm RLKN tự học
cho học sinh.
Do chưa thấy được nhiều Ở địa phương, đa số học sinh là con em nhà
nông thôn, điều kiện khó khăn: không có thời gian, thiếu sách vở, tài liệu
tham khảo… Vấn đề học tập ngày càng được phụ huynh quan tâm nhưng họ
chưa làm cho các em thấy thực sự cần thiết.
Chương trình học nhiều môn, mỗi môn lượng kiến thức lớn, nhiều vấn
đề mới và khó, phần lớn học sinh ưu tiên dành thời gian cho việc học các môn
chuyên ngành, chưa chú ý nhiều đến các môn cơ bản, đặc biệt là môn chính trị
(môn học được xem là khô khan và lý luận), vì học sinh cho rằng các môn này
chỉ là những môn điều kiện nên thường học theo kiểu đối phó.
1.1.1.5. Đặc điểm tự học của học sinh, sinh viên và vấn đề rèn luyện
kỹ năng tự học trong quá trình dạy học môn Chính trị ở trường trung học
chuyên nghiệp

kỹ năng nghề nghiệp cho mình, chuẩn bị cho ngày mai lập nghiệp bằng sự tự
tin tuyệt đối. Tự học ở nhà - một nhân tố quan trọng đối với quá trình lĩnh hội
tri thức. Tự học ở nhà chính là lần thứ hai lĩnh hội tri thức, đó là lĩnh hội bằng
sự tái tạo lại của bản thân người học. Bước tái tạo này giúp nắm chắc hơn


25
điều đã được học, hoàn thành những chỗ khó, hệ thống hoá lại bài học trên
lớp, nhờ đó tránh được "học vẹt", học mà không hiểu. Trong thực tế, việc học
ở nhà còn giúp người học mở mang tri thức, lĩnh hội tri thức mới, rèn luyện
kỹ năng vận dụng tri thức vào cuộc sống để tự rút ra kinh nghiệm cho mình.
Điều quan trọng là việc tự học còn phát triển ở học sinh - sinh viên khả năng
độc lập, sáng tạo trong lĩnh hội tri thức và trong hoạt động. Khi tự học, người
học làm quen với nhiều thuật ngữ, nhiều cách đề cập đến một vấn đề, vì vậy
họ sẽ trở nên năng động hơn, tự chủ hơn trong việc tiếp thu tri thức. Qua đó
có thể nói rằng tự học của học sinh - sinh viên không chỉ là một nhân tố quan
trọng trong lĩnh hội tri thức mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành
nhân cách con người.
Xuất phát từ thực tế rèn luyện kỹ năng tự học môn Chính trị của học
sinh THCN còn rất yếu kém do nhận thức của học sinh còn chưa đầy đủ và
sâu sắc về môn học cùng như rất nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan
khác nhau. Do vậy, việc rèn luyện kỹ năng tự học môn Chính trị cho học sinh
THCN đòi hỏi phải có sự quan tâm và đầu tư đúng mức của nhà trường, giáo
viên và sự phối hợp nhịp nhàng của cả giáo viên và học sinh.
Đối với giáo viên: Cần quán triệt nghiêm túc tinh thần đổi mới giáo
dục, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng các phương
pháp dạy học tích cực vào giảng dạy cũng như các phương tiện hiện đại
phục vụ cho việc dạy và học. Để hình thành kỹ năng tự học cho học sinh
cần phải có một thời gian dài với sự đầu tư kỹ càng, công phu của người
dạy cả về chuyên môn và nghiệp vụ mà thể hiện cụ thể nhất ở nội dung