Sử dụng bài tập Lịch sử nhằm rèn luyện kỹ
năng tự học cho học sinh trung học phổ thông
(vận dụng khóa trình lịch sử thế giới cận đại
lớp 11, trung học phổ thông, chương trình
chuẩn) Phạm Thị Thủy Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Lịch sử)
Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thế Bình
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Nghiên cứu các cơ sở lý luận về kĩ năng tự học, việc sử dụng bài tập
nhằm rèn luyện KNTH cho HS. Điều tra thực tiễn sử dụng bài tập nhằm rèn luyện
KNTH cho HS trong dạy học lịch sử ở các trường THPT thuộc huyện Kinh Môn –
tỉnh Hải Dương. Tìm hiểu nội dung chương trình SGK lịch sử lớp 11 THPT (Phần
lịch sử thế giới cận đại) để xác định các dạng bài tập lịch sử sử dụng trong các tiết
dạy nhằm rèn luyện kĩ năng tự học cho HS. Đề xuất một số biện pháp sử dụng bài
tập nhằm rèn luyện KNTH cho HS. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm
nghiệm tính khả thi của đề tài.

Keywords. Lịch sử; Bài tập; Kỹ năng tự học Content
MỞ ĐẦU

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Sử dụng bài tập nhằm rèn luyện
kỹ năng tự học cho học sinh trung học phổ thông” (Vận dụng khóa trình lịch sử thế giới cận
đại (thế kỷ XIX – nửa đầu thế kỷ XX) lớp 11, chương trình chuẩn) làm đề tài luận văn tốt
nghiệp của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Trên thế giới
Trong lịch sử giáo dục thế giới, vấn đề tự học được quan tâm từ rất sớm và nhìn nhận
theo nhiều cách tiếp cận khác nhau.
Các nhà bác học cổ đại như Xôcorat (469 – 690 TCN), Arixtot (384 – 322 TCN), Khổng
Tử (551 – 479 TCN), Mạnh Tử (372 – 289 TCN), Trương Tài (97 – 27 TCN), đều đánh giá
cao vai trò của tự giáo dục, tự bồi dưỡng và coi trọng việc phát huy tính tích cực của HS.
Đến thời cận đại, vấn đề phát huy tính tích cực sáng tạo của HS đã trở thành ý tưởng
chung của nhiều nhà tư tưởng và giáo dục như Thô-Mat-Mo-Rơ (1476 – 1535), Môn-tê-nhơ
(1533 – 1592), Cô-men-xki (1592 – 1670), Krup-xcai-a (1869 – 1939)
Từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ 2 đến nay, vấn đề tự học được đề cao. N.A Rubakin
với tác phẩm “Tự học như thế nào” nhấn mạnh “Việc giáo dục động cơ đúng đắn là điều kiện
cơ bản để bạn tích cực, chủ động trong tự học” [28; 36]. Các nhà nghiên cứu cũng đưa ra
nhiều quan điểm tổ chức hoạt động tích cực của HS, trong đó có sử dụng hệ thống bài tập.
Tác phẩm “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” của nhà sư phạm N.G.Đairi nhấn mạnh đến
loại bài tập gợi vấn đề trên lớp để tổ chức hoạt động nhận thức của người học.
Như vậy, vấn đề tự học được nhiều học giả trên thế giới quan tâm. Tuy có nhiều ý kiến
khác nhau, nhưng các nhà nghiên cứu đều khẳng định vai trò to lớn của TH. Đồng thời, đề
xuất các biện pháp để rèn luyện, phát triển kỹ năng tự học cho người học, trong đó có sử
dụng hệ thống bài tập.
2.2 Trong nước
Ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về TH, mỗi thời kì quan niệm về TH và
KNTH khác nhau.
Dưới thời phong kiến, nền giáo dục Việt Nam chịu ảnh hưởng của ảnh hưởng từ Trung
Quốc. TH được thực hiện máy móc, tức chỉ cần thuộc thi, thư, lế, nghĩa, khiến người học bị
động, mất đi suy nghĩ độc lập.

luyện kỹ năng tự học cho HS. Chính vì vậy, chúng tôi khẳng định đây là hướng khai thác mới
của luận văn.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Quá trình sử dụng bài tập nhằm rèn luyện KNTH cho HS trong dạy học lịch sử ở trường
THPT.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung xác định các biện pháp nhằm rèn luyện KNTH cho HS thông qua sử
dụng bài tập lịch sử ở phần lịch sử thế giới cận đại (thế kỷ XIX – nửa đầu thế kỷ XX), lớp 11
THPT, chương trình chuẩn.
Luận văn tiến hành điều tra ở một số trường tại huyện Kinh Môn – tỉnh Hải Dương và
thực nghiệm sư phạm qua bài: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918), (tiết 01) tại
trường THPT Phúc Thành (Kinh Môn – Hải Dương).
4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích
Đề tài đi sâu tìm hiểu nội dung các dạng bài tập và đề xuất một số biện pháp sử dụng
bài tập nhằm rèn luyện KNTH cho HS khi dạy học lịch sử thế giới cận đại (thế kỷ XIX – nửa
đầu thế kỷ XX).
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu các cơ sở lý luận về kĩ năng tự học, việc sử dụng bài tập nhằm rèn
luyện KNTH cho HS.
- Điều tra thực tiễn sử dụng bài tập nhằm rèn luyện KNTH cho HS trong dạy học lịch
sử ở các trường THPT thuộc huyện Kinh Môn – tỉnh Hải Dương.
- Tìm hiểu nội dung chương trình SGK lịch sử lớp 11 THPT (Phần lịch sử thế giới cận
đại) để xác định các dạng bài tập lịch sử sử dụng trong các tiết dạy nhằm rèn luyện KNTH
cho HS
- Đề xuất một số biện pháp sử dụng bài tập nhằm rèn luyện KNTH cho HS.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài.
5. Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở phương pháp luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận văn gồm 2 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng bài tập nhằm rèn luyện kỹ
năng tự học cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THPT.
Chƣơng 2: Một số biện pháp sử dụng bài tập nhằm rèn luyện kỹ năng tự học cho học
sinh trong dạy học lịch sử thế giới cận đại (thế kỷ XIX – nửa đầu thế kỷ XX), lớp 11, THPT,
chương trình chuẩn.

CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BÀI TẬP
NHẰM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG THPT
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Quan niệm về sử dụng bài tập nhằm RLKNTH cho học sinh
1.1.1.1. Quan niệm về học, tự học, tự học lịch sử
- Khái niệm “học”:
“Học” như là một quá trình thu nhận ghi nhớ, tích lũy, sử dụng, lí giải, liên kết, xử lí
thông tin, giải quyết vấn đề. Như vậy học cốt lõi là tự học.
- Tự học:
Theo Từ điển giáo dục học cho rằng: “Tự học là quá trình tự mình hoạt động lĩnh hội
tri thức khoa học và rèn luyện kỹ năng thực hành không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo
viên và sự quản lý trực tiếp của cơ sở giáo dục, đào tạo [13;34].
Như vậy, bản chất hoạt động tự học của HS là hoạt động tự giác, tích cực, chủ động,
sáng tạo dưới sự hướng dẫn của GV nhằm tìm ra cách chiếm lĩnh tri thức khoa học. Theo các
nhà sư phạm: Quá trình tự học là một hệ thống toàn vẹn bao gồm 3 thành tố: Thầy (dạy) –
Trò ( học) và tri thức.
Sơ đồ: Mô hình dạy – tự học


Như vậy, tự học của HS chủ yếu dựa vào các bài học cụ thể trong SGK, những tài liệu
có liên quan đến bài học để đối chiếu, so sánh, mở rộng làm cho quá trình nhận thức của HS
mang tính chủ động và có tính chất nghiên cứu. Quan trọng hơn, việc tự học của HS được
Tri
thức
Thầy
Lớp
Trò
hình thành và rèn luyện dưới sự dìu dắt định hướng của GV. Mục đích tự học của HS THPT
là giúp các em hiểu sâu sắc trọn vẹn bài học bằng chính năng lực của mình và biết vận dụng
nó như một “kinh nghiệm” của bản thân
- Tự học lịch sử:
Trong dạy học lịch sử, “tự học của HS là việc tự nắm vững kiến thức lịch sử một cách
chính xác, vững chắc, được suy nghĩ nhận thức sâu sắc và có thể vận dụng một cách thành
thạo” [28;107]. Bản chất của tự học lịch sử là quá trình nhận thức tự giác, tích cực, độc lập,
sáng tạo của người học với sự hướng dẫn của GV nhằm đạt được mục đích, nhiệm vụ học tập
bộ môn.
1.1.1.2. Kỹ năng và rèn luyện kỹ năng tự học lịch sử
- Kỹ năng
Theo Từ điển Tiếng Việt, “kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận
được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế” [38;520].
Vì thế, là khả năng thực hiện hành động có kết quả trong những tình huống cụ thể.
Người có kỹ năng là người biết lựa chọn, sắp xếp và thực hiện đúng các thao tác nhằm đạt
được kết quả mong muốn.
- Kỹ năng tự học của học sinh
Kỹ năng tự học của học sinh THPT là quá trình người học hoạt động để chiếm lĩnh kiến thức
và rèn luyện kĩ năng thực hành bằng cách tự đọc sách giáo khoa, sưu tầm tài liệu. Từ đó, tự
làm các bài tập của môn học, tham gia trong tổ học tập chuyên môn. Tự học của HS THPT
chỉ dừng lại ở mức độ thấp – tự học có hướng dẫn của GV. Việc làm bài tập là một cách để
các em “vận dụng” kiến thức hiệu quả. Để rèn luyện cho HS một KNTH tốt, trong mỗi giờ

Như vậy, bài tập lịch sử có vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy nỗ lực tự học,
phát huy năng lực tư duy độc lập, sáng tạo của HS, giúp các em tiếp cận dần với phương
pháp tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy lịch sử. Khi HS học lịch sử được làm bài tập
thường xuyên sẽ giúp các em từng bước rèn luyện KNTH.
1.1.1.4. Ưu thế bài tập đối với việc rèn luyện KNTH cho HS
- Bài tập có nhiều loại khác nhau, mỗi loại có một vai trò nhất định đối với việc rèn
luyện KNTH của HS.
Bài tập trắc nghiệm giúp HS ghi nhớ, tái hiện và huy động kiến thức đã học trên lớp;
Bài tập tự luận yêu cầu đánh giá, bình luận sự kiện, nhân vật đòi hỏi khả năng phân tích, tổng
hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa; Bài tập thực hành rèn luyện kỹ năng thực hành bộ môn
cho học sinh khi vận dụng kiến thức.
Như vậy, từng loại bài tập khác nhau góp phần quan trọng củng cố, rèn luyện các
KNTH cũ, đồng thời tiếp nhận, hình thành các KNTH mới ở người học.
- Việc hoàn thành bài tập đòi hỏi ở HS thái độ tự giác cao, kiên trì, chịu khó.
- Bài tập thường gắn với nội dung kiến thức trong quá trình học của từng mục, từng
bài, từng chương.
- Sử dụng bài tập là biện pháp dễ thực hiện và có hiệu quả trong việc rèn luyện
KNTH cho HS. Bài tập được sử dụng trong giờ học nội khóa, ngoại khóa, tự học ở nhà, kiểm
tra, đánh giá,…
Như vậy, bài tập có nhiều ưu thế trong việc rèn luyện KNTH cho người học. Bài tập
được thiết kế, sử dụng hợp lý sẽ tạo điều kiện tăng cường hứng thú, khắc phục lối học thụ
động, kích thích sự tìm tòi, độc lập, sáng tạo khi giải quyết một vấn đề lịch sử của HS.
1.1.2. Cơ sở xuất phát của việc sử dụng bài tập nhằm rèn KNTH cho HS
1.1.2.1. Mục tiêu giáo dục và đào tạo
Luật giáo dục 2005 nêu rõ sử dụng những phương pháp giáo dục có khả năng “phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học
năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên, tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” (điều 28 chương II. Hệ thống giáo dục
quốc dân) [24;17].
1.1.2.2. Đặc điểm của kiến thức trong sách giáo khoa lịch sử

đánh giá, nhận định các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử.
* Bài tập thực hành
Bài tập rèn luyện kỹ năng vẽ bản đồ, lược đồ, sơ đồ, biểu đồ; Bài tập rèn luyện kỹ
năng lập niên biểu; Bài tập rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, sưu tầm và trình bày tài liệu
tham khảo.
Như vậy chúng ta có thể môn lịch sử cũng có các dạng bài tập đa dạng, phù hợp với
từng đối tượng HS và mục đích sử dụng. Mỗi dạng bài tập có những đặc trưng và yêu cầu
riêng. Tuy nhiên trên thực tế khi làm bài nhiều em còn lúng túng và giải quyết bài tập còn
nhiều thiếu sót. Vì vậy, HS cần được rèn luyện làm bài tập nhiều hơn trong các tiết học lịch
sử.
1.1.4. Vai trò, ý nghĩa của bài tập đối với việc rèn luyện KNTH cho HS
1.1.4.1 Vai trò
Bài tập giúp HS củng cố, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức và là những biện pháp
phát triển nhận thức độc lập của người học, đặc biệt tư duy độc lập. Đây còn là một hình thức
quan trọng để kiểm tra, đánh giá, tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập.
1.1.4.2. Ý nghĩa
* Kiến thức
Bài tập giúp HS tiếp thu, nắm vững, hiểu sâu sắc kiến thức một cách chủ động, tích
cực.
* Thái độ
Bài tập là phương tiện giúp HS độc lập, chủ động trong học tập
* Kỹ năng
Bài tập có tác dụng bồi dưỡng, rèn luyện khả năng diễn đạt, trau dồi ngôn ngữ nói và
viết cho HS.
Như vậy, bài tập là một trong những phương tiện dạy học quan trọng có tác dụng
nhiều mặt, góp phần hoàn thành nhiệm vụ môn học, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của
HS.
1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới việc rèn luyện KNTH qua sử dụng bài tập lịch sử
1.1.5.1. Yếu tố chủ quan
1.1.5.2. Yếu tố khách quan

-Ý thức của HS. Thực tế cho thấy, nhiều HS đã không thực sự cố gắng trong quá trình
hoàn thành bài tập GV giao cho. Một bộ phận lớn HS chưa thực sự quan tâm tới bộ môn lịch
sử, chưa có động cơ, ý thức học tập đúng đắn. Môn lịch sử thường bị coi nhẹ và học đối phó.
* *
Thông qua việc tìm hiểu những vấn đề lý luận, chúng tôi nhận thấy việc rèn luyện
KNTH cho HS chiếm vị trí quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn. Có
nhiều con đường, biện pháp rèn luyện KNTH, song việc sử dụng bài tập chiếm ưu thế hơn cả.
Thông qua hệ thống bài tập, các kỹ năng tự học của HS được rèn luyện từ mới lạ đến thành
thục. Tuy nhiên, trên thực tế việc sử dụng bài tập để rèn luyện KNTH cho HS chưa đem lại
hiệu quả cao. Vì vậy, chúng tôi đề xuất một số biện pháp sử dụng bài tập nhằm rèn luyện
KNTH cho HS dựa trên một đơn vị kiến thức cụ thể nhằm khắc phục những hạn chế trên.

CHƢƠNG 2
MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG BÀI TẬP NHẰM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG
TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI (THẾ
KỶ XIX – ĐẦU THẾ KỶ XX) LỚP 11, THPT, CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN
2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của phần lịch sử thế giới Cận đại (thế kỷ
XIX – đầu thế kỷ XX) lớp 11 THPT ( Chƣơng trình chuẩn)
2.1.1. Vị trí
Phần lịch sử thế giới cận đại (thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX) là toàn bộ nội dung
của chương I, II, III, .
2.1.2. Mục tiêu
- Kiến thức
+ Sự xâm lược của chủ nghĩa tư bản Âu – Mĩ đối với các nước châu Á, Phi, Mĩ
Latinh, phong trào đấu tranh của nhân dân các nước châu Á, Phi, Mĩ Latinh.
+ Mâu thuẫn giữa các nước nước đế quốc đẫn tới chiến tranh đế quốc dẫn đến cuộc
chiến tranh thế giới thế giới thứ nhất.
+ Hiểu biết các thành tựu, tác động của văn hóa thời cận đại đến sự phát triển của lịch
sử; ôn tập toàn bộ chương trình lịch sử thế giới cận đại ở lớp 10, 11.
- Tư tưởng

- Bài tập phải tập trung vào nội dung cơ bản của bài, chương, khóa trình lịch sử
- Bài tập phải đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh
- Bài tập phải được sử dụng thường xuyên trong quá trình dạy học bộ môn
- Sử dụng bài tập phải gây hứng thú học tập cho học sinh
- Bài tập phải có mối quan hệ chặt chẽ với các khâu của quá trình dạy học
- Sử dụng bài tập phải phù hợp với thời gian và thời điểm.
2.3 Một số biện pháp sử dụng bài tập nhằm rèn luyện KNTH cho HS trong dạy
học lịch sử thế giới cận đại (thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX) lớp 11 THPT, chƣơng trình
chuẩn
2.3.1. Bài tập trắc nghiệm khách quan
Bài tập trắc nghiệm khách quan thường được dùng để phát hiện, củng cố kiến thức đã
học trên lớp, sử dụng trong TH ở nhà, kiểm tra – đánh giá.
Để rèn luyện KNTH cho HS thông qua sử dụng bài tập trắc nghiệm, GV tiến hành
như sau: Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm đa dạng, phong phú, đảm bảo tính khoa học
và tính vừa sức; tổ chức cho HS hoàn thành hệ thống bài tập trắc nghiệm; đưa ra đáp án, nhận
xét, đánh giá.
Về phía HS cần: Đọc lướt toàn bộ nội dung, sau đó đánh giá, phân loại từng câu hỏi,
bài tập; hiểu được yêu cầu bài tập, độc lập suy nghĩ, tái hiện lượng thông tin cần thiết để đưa
ra đáp án đúng.
2.3.1.1. Sử dụng bài tập đúng – sai nhằm rèn luyện kỹ năng ghi nhớ kiến thức lịch sử
Khi làm bài đòi hỏi học sinh phải xác định “đúng” hoặc “sai” trước các sự kiện, niên
đại, định nghĩa
GV khi ra bài tập trắc nghiệm đúng – sai cho HS làm phải đảm bảo một số yêu cầu
sau: Câu trắc nghiệm phải hoàn toàn đúng hoặc hoàn toàn sai, không dùng câu trắc nghiệm có
tính đúng hoặc sai phụ thuộc vào một yếu tố không “ổn đinh” hoặc không rõ ràng; không
dùng câu phủ định, đặc biệt là phủ định hai lần; số lượng câu đúng phải nhiều hơn câu sai.
2.3.1.2. Sử dụng bài tập nhiều lựa chọn nhằm rèn luyện kỹ năng tư duy nhanh kiến
thức lịch sử
Bài tập nhiều lựa chọn bao gồm hai phần :Phần mở đầu và phần thông tin
Để sử dụng bài tập trắc nghiệm nhiều lựa chọn đạt hiệu quả cao, GV khi soạn dạng

Dạng bài tập tường thuật, miêu tả yêu cầu HS huy động khả năng quan sát, tái hiện
kiến thức để tạo nên biểu tượng, vẽ nên một bức tranh quá khứ. Như vây, quá trình giải bài
tập tự luận này có ưu thế giúp người học rèn luyện kĩ năng tái hiện kiến thức.
2.3.2.2. Sử dụng bài tập tự luận nhằm rèn luyện kỹ năng phân tích, giải thích các sự
kiện, hiện tượng lịch sử
Dạng bài tập tự luận rèn luyện kỹ năng phân tích, giải thích thường có các câu hỏi tại
sao, vì sao, nguyên nhân nào Làm bài tập sẽ kích thích tính tích cực, sự hứng thú và tính
sáng tạo của người học.
Để hoàn thành tốt loại bài tập này HS cần:Đọc kỹ, xác định yêu cầu của bài tập, gạch
chân từ khóa quan trọng cần phân tích, lý giải; huy động kiến thức bằng cách đọc SGK, vở
ghi, tài liệu tham khảo; bám sát từ khóa để tìm hiểu, phân tích từng khía cạnh của vấn đề; hệ
thống, móc xích các ý thành một bài hoàn chỉnh, có bố cục rõ ràng.
2.3.2.3. Sử dụng bài tập nhằm rèn luyện kỹ năng tổng hợp, khái quát, đánh giá các sự
kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử
Loại bài tập này giúp HS rèn luyện KNTH ở mức độ cao. Sau khi phân tích, lý giải
vấn đề, nhân vật lịch sử, HS thể hiện thái độ, tình cảm của mình.
- Đối với GV:Đưa ra bài tập gắn với mục, bài dạy ngay trên lớp hoặc làm ở nhà; định
hướng phần kiến thức trọng tâm của bài học; gợi ý các nguồn tư liệu, tài liệu cho HS; kiểm
tra bài tập, sửa chữa những sai sót của HS.
- Về phía HS:Đọc kỹ yêu cầu của bài tập, xác định đối tượng trọng tâm;chọn lọc kiến
thức trong SGK, tài kiệu tham khảo; độc lập suy nghĩ, phân tích, lý giải từng khía cạnh nội
dung, sau đó tổng hợp, khái quát, đánh giá đối tượng; lựa chọn ngôn ngữ diễn đạt ngắn gọn,
súc tích, sắp xếp các ý theo trật tự logic.
Như vậy, bài tập tự luận có ưu thế trong việc rèn luyện các KNTH của HS giúp các
em ngày càng thuần thục trong tư duy, cách trình bày nội dung kiến thức và ý tưởng của
mình.
2.3.3. Bài tập thực hành
Rèn luyện kỹ năng thực hành là yếu tố không thể thiếu được trong suốt quá trình dạy
học. Sử dụng bài tập thực hành trong bộ môn góp phần rèn luyện kỹ năng tự học cho HS.
Đây là bài tập làm cho HS biết vận dụng những kiến thức đã học để tìm ra kiến thức mới và

Chúng tôi đã tiến hành tổ chức thực nghiệm đối với học sinh khối 11 của trường
THPT Phúc Thành ( Kinh Môn – Hải Dương).
- Trước khi thực nghiệm, trao đổi với GV về nội dung, phương pháp của bài soạn
thực nghiệm, những điểm mới thể hiện trong giáo án,
- Áp dụng giáo án thực nghiệm, giảng dạy ở lớp 11A ; lớp đối chứng là 11 B, GV bộ
môn tiến hành dạy bình thường.
- Kết thúc bài học, chúng tôi trao đổi với giáo viên dự giờ và tiến hành kiểm tra 15
phút (xem phụ lục 4)
2.4.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm
Thang điểm đánh giá kết quả là 10 điểm. Phân loại kết quả:
- Các bài đạt loại giỏi đạt điểm 9-10; khá đạt điểm 7-8; trung bình điểm 5-6; yếu điểm
từ 4 trở xuống; kém điểm từ 2 trở xuống.
Kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
Lớp
Giỏi
Khá
Tb
Yếu
Kém
Thực nghiệm
22
35
30
13
0
Đối chứng
17
32
34
15

hỏi dạy học lịch sử ở trường phổ thông cần “tránh tham lam, nhồi nhét, tránh lối học vẹt mà
phải dạy người học suy nghĩ, tìm tòi, hiểu rộng hơn điều thầy nói, mở rộng tư duy và năng
lực sáng tạo của người học” [26;355]. Một trong những biện pháp hữu hiệu rèn luyện KNTH
cho HS trong học tập môn lịch sử là sử dụng hệ thống bài tập.
Sử dụng bài tập không phải là vấn đề mới vì nó đã được khá nhiều người quan tâm tìm
hiểu, nghiên cứu và ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Tuy nhiên, việc sử dụng bài tập nhằm
rèn luyện KNTH cho HS là một hướng đi mới bước đầu được các nhà nghiên cứu, các GV đề
cập đến. Do thời gian và trình độ có hạn nên phạm vi của luận văn, chúng tôi thực hiện
nghiên cứu hướng đi trên ở một phạm vi kiến thức cụ thể.
Thực tế cho thấy, trong dạy học lịch sử hiện nay vẫn còn tồn tại quan niệm cho rằng
môn lịch sử là môn học thuộc không cần làm bài tập, không cần thiết phải rèn luyện và phát
triển các kĩ năng tự học bộ môn. Do có quan niệm chưa đúng, nhiều GV không chú ý tới các
biện pháp phát huy tính tích cực, tự giác học tập, hạn chế sử dụng bài tập trong dạy học lịch
sử. Đó là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng giáo dục giảm sút. Qua những kết
quả nghiên cứu cụ thể, chúng tôi mong muốn góp phần vào việc làm thay đổi quan niệm sai
lầm đó. Cần phải nhận thức rằng: Học lịch sử không đơn thuần là ghi nhớ sự kiện, mà quan
trọng là HS phải rèn luyện và phát triển được các kỹ nang tự học của bản thân, biết vận dụng
kiến thức đã học vào học tập và cuộc sống xã hội.
Trong nội dung luận văn, chúng tôi trình bày một số biện pháp sử dụng bài tập nhằm
rèn luyện KNTH của HS trong dạy học lịch sử. Cách phân chia bài tập dựa trên các kỹ năng
cần rèn luyện cho HS. Mỗi loại bài tập trắc nghiệm khách quan hay tự luận, thực hành đều có
ưu thế riêng trong việc rèn luyện, phát triển KNTH cho các em từ mức độ thấp đến mức độ
cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ mới lạ đến thuần thục Trong quá trình sử dụng, GV cần kết
hợp đa dạng các loại bài tập để phát huy tối đa hiệu quả của chúng.
Xuất phát từ kết quả nghiên cứu của đề tài, với mong muốn góp phần đổi mới phương
pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, rèn luyện KNTH cho HS, chúng tôi đề xuất
một số ý kiến sau:
Về phía GV: Chú ý đổi mới phương pháp dạy, quan niệm và phương pháp sử dụng bài
tập. GV cần tham khảo SGK, tài liệu học tập để xây dựng hệ thống bài tập phong phú, đa
dạng, kích thích hứng thú học tập cho HS. Ngoài ra, phải thực sự đầu tư thời gian, công sức,

7. Hồ Ngoc Đại (2000), Tâm lý học dạy học. Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
8. N.G Đairri (1973), Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
9. Hà Thị Đức (1994), Nghiên cứu hoạt động tự học của sinh viên các trường Sư phạm.
Đề tài cấp Bộ mã B83-24-49.
10. Phạm Minh Hạc (1998), Tâm lý học, tập 2. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
11. Trần Bá Hoành (2003), Lý luận cơ bản về dạy học tích cực, Dự án đào tạo GV
THCS, Hà Nội.
12. Phạm Thị Thu Hƣơng, Sử dụng bài tập lịch sử để củng cố khái niệm “Cách mạng
tư sản” cho học sinh trong dạy học lịch sử thế giới cận đại lớp 10 THPT. Khóa luận
tốt nghiệp. 2006.
13. Kiều Thế Hƣng (1999), Hệ thống thao tác sư phạm trong dạy học lịch sử ở THPT.
Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
14. Hoàng Mạnh Kha (1981), “Tổ chức tốt việc tự học của HS”, Tạp chí Nghiên cứu
Giáo dục, (3), tr 24-26.
15. Kharlamốp I.F (1978), Phát huy tính tích cực học tập của HS như thế nào?. Nxb
Giáo dục, Hà Nội.
16. Nguyễn Kỳ (1996), “Biến quá trình dạy học thành quá trình tự học”, Tạp chí Nghiên
cứu Giáo dục, (3), tr 3-5.
17. Trần Thị Phƣơng Lan (2003) Thiết kế và sử dụng bài tập về nhà trong dạy học lịch
sử ở trường phổ thông. Luận văn thạc sỹ.
18. Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi (2010), Phương
pháp dạy học Lịch sử, tập 1. Nxb Đại học sư phạm Hà Nội.
19. Phan Ngọc Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi (2010 )Phương
pháp dạy học Lịch sử, tập 2. Nxb Đại học sư phạm Hà Nội.
20. Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tƣờng (2002),
Một số chuyên đề về phương pháp dạy học lịch sử. Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
21. Dƣơng Thùy Linh (2008), “Một số biện pháp dạy học văn học sử theo hướng hình
thành năng lực tự học cho HS lớp 10”, Tạp chí Giáo dục (203).
22. Phan Trọng Luận (1998), “Tự học-một chìa khóa vàng của giáo dục”, Tạp chí
Nghiên cứu Giáo dục (2), tr 2,7.

(48), tr 13-14.
40. Thái Duy Tuyên, Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới. Nxb Giáo dục, Hà
Nội.
41. Trần Quốc Tuấn (2002) Bài tập trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Luận án
tiến sĩ giáo dục. ĐHSP Hà Nội,
42. Nguyễn Quang Uẩn, Trần Quốc Thành (1992), Vấn đề kỹ năng và kỹ năng học
tập, Tư liệu khoa Tâm lý-Giáo dục, Trường Đại học sư phạm Hà Nội.
43. Phạm Thị Xuyến, Hình thành thói quen tự học cho HS THPT qua giờ Văn học sử”,
Luận án Tiến sĩ Giáo dục học, Trường ĐHSP Hà Nội