1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN VŨ LY

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ MÔ HÌNH
GIÁO DỤC THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC
TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC Ở QUẬN TÂN PHÚ,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60. 14. 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Văn Tứ

Vinh, 2010


2

Lời cảm ơn
Tôi xin được gởi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc
nhất đến

TS. Nguyễn Văn Tứ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
đã hướng dẫn tôi thực hiện đề tài này.
Những gì đạt được hôm nay trong nghiên cứu khoa học, tôi

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

7

Danh mục các bảng

8

Danh mục các hình vẽ, đồ thị

10

MỞ ĐẦU

11

1. Lý do chọn đề tài

11

2. Mục đích nghiên cứu

16

3. Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

16

4. Giả thuyết khoa học



19

1.1.2 Việc nghiên cứu mô hình giáo dục theo hướng dạy học
tích cực ở trường tiểu học ở Việt Nam
1.1.3 Việc nghiên cứu mô hình giáo dục theo hướng dạy học

27


4

tích cực ở quận Tân Phú
1.2 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

35
40

1.2.1

Quản lý

40

1.2.2

Quản lý giáo dục

41


dạy học tích cực

47

1.3.2 Chu trình thực hiện mô hình giáo dục theo hướng
dạy học tích cực

55

1.3.3 Qui trình thực hiện mô hình giáo dục theo hướng
dạy học tích cực

59

1.3.4 Điều kiện đảm bảo tổ chức dạy học theo mô hình giáo
dục theo hướng dạy học tích cực

64

1.3.5 Đặc điểm môi trường lớp học theo mô hình giáo dục
theo hướng dạy học tích cực

66

1.3.6 Vai trò, chức năng của nhà quản lý đối với việc thực hiện
mô hình giáo dục theo hướng dạy học tích cực trong
trường tiểu học

67



76

2.2. Thực trạng công tác quản lý mô hình giáo dục theo hướng
dạy học tích cực tại một số trường tiểu học ở quận Tân Phú
2.2.1

Giới thiệu chung về tổ chức khảo sát

2.2.2

Thực trạng công tác quản lý mô hình giáo dục theo
hướng dạy học tích cực ở quận Tân Phú

2.3 Nhận xét, đánh giá

83
84
104

2.3.1

Nhận xét những mặt mạnh và tồn tại

104

2.3.2

Phân tích nguyên nhân của những tồn tại


cán bộ, giáo viên

119

3.2.4. Giải pháp quản lý việc nâng cao đầu tư cơ sở vật chất,
trang thiết bị đồ dùng dạy học để thực hiện tốt mô hình
giáo dục theo hướng dạy học tích cực tại trường tiểu học

130

3.2.5. Giải pháp quản lý công tác động viên, khuyến khích, kiểm tra,
đánh giá kết quả công tác quản lý mô hình giáo dục theo hướng
dạy học tích cực tại trường tiểu học
3.3 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp

133
137

Kết luận chương 3

139

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

140

1. Kết luận

140



: Cán bộ quản lý

CB – GV

: Cán bộ - giáo viên

PPDH

: Phương pháp dạy học

HT

:Hiệu trưởng

HP

: Phó hiệu trưởng

KT

: Khối trưởng

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh


: Lê Văn Tám

PCT

: Phan Chu Trinh

TH

: Tân Hương

TQ

: Tân Quý

TVD

: Tô Vĩnh Diện

VTS

: Võ Thị Sáu

DL HN

: DL Hồng Ngọc


8



80

Bảng 2.8: Chất lượng giáo viên theo chuẩn trình độ
81
Bảng 2.9: Thống kê trình độ đội ngũ cán bộ quản lý năm 2007

81

Bảng 2.10: Kết quả học tập ở các trường tiểu học

83

Bảng 2.11: Tổng hợp ý kiến đánh giá của cán bộ - giáo viên
về nhận thức đối với việc thực hiện mô hình dạy học tích cực

87

Bảng 2.12: Tổng hợp ý kiến, đánh giá của cán bộ - giáo viên về
công tác lập kế hoạch, xây dựng chiến lược dạy học theo mô hình
giáo dục tích cực

89

Bảng 2.13: Tổng hợp ý kiến đánh giá của Chuyên viên, Hiệu trưởng
đối với công tác xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ - giáo viên

92

Bảng 2.14: Tổng hợp ý kiến đánh giá của Hiệu trưởng về thực trạng


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Trang
Hình 1.1 Tháp tư duy người học

51

Hình 1.2 Mô hình dạy học cực thầy làm trung tâm

54

Hình 1.3 Mô hình dạy học lấy cực trò làm trung tâm

55

Hình 1.4 Chu trình tự học của trò

57

Hình 1.5 Chu trình dạy của thầy

59

Hình 1.6 Chu trình dạy học tích cực

60

Hình 2.1 Tỷ lệ học sinh học 2 buổi/ ngày năm học 2006 – 2007

75

Đảng toàn quốc lần thứ VII, VIII, IX và lần thứ X. Trong kết luận số 242TB/TW ngày 15/4/2009 của Bộ Chính trị về việc tiếp tục thực hiện nghị quyết


12

Trung ương 2 (khóa VIII), phương hướng phát triển giáo dục và đào tạo đến
năm 2020 cũng đã chỉ ra : “…Giáo dục và đào tạo chưa thực sự là quốc sách
hàng đầu, mặc dù được tăng đầu tư tài chính nhưng hiệu quả sử dụng chưa
cao, công tác tổ chức, cán bộ, chế độ, chính sách chậm đổi mới. Chất lượng
giáo dục còn thấp và không đồng đều giữa các vùng miền, quan tâm đến sự
phát triển số lượng hơn là chất lượng; chương trình, giáo trình, phương pháp
giáo dục còn chậm đổi mới, chậm hiện đại hóa, công tác quản lý giáo dục còn
nhiều yếu kém và là nguyên nhân chủ yếu của nhiều yếu kém khác;…” [7]
Thực tế đã chỉ ra rằng, hoạt động của nhà trường có đi vào kỉ cương,
nền nếp, ổn định, góp phần thắng lợi sự nghiệp nâng cao dân trí, đào tạo nhân
lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước hay không chính là nhờ vai trò hết sức
quan trọng của đội ngũ cán bộ quản lý trường học. Vì vậy tại Hội nghị tổng
kết năm học 2008-2009 và triển khai nhiệm vụ năm học 2009-2010 tổ chức
tại TP. Đà Nẵng ngày 19/7/2009, Phó Thủ tướng Chính phủ – Bộ trưởng Bộ
Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân đã chọn chủ đề năm học 2009-2010
là: “Năm học đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục” và một trong
những giải pháp đầu tiên mang tính đột phá của chiến lược phát triển giáo dục
Việt Nam 2009-2020 là“đổi mới quản lý giáo dục”. Giải pháp thứ hai cũng là
xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, cụ thể giải pháp đã nêu : “…Rà
soát, sắp xếp lại đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục; xây dựng lực lượng cán bộ
quản lý tận tâm, thạo việc, có năng lực điều hành; xây dựng chương trình đào
tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục; có chế
độ đãi ngộ xứng đáng đối với đội ngũ cán bộ quản lý. Khuyến khích các cơ sở
giáo dục ký hợp đồng với các nhà giáo, nhà khoa học có uy tín và kinh
nghiệm trong và ngoài nước quản lý và điều hành cơ sở giáo dục” [3] ; Đại

phần xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng và văn minh. Muốn đào
tạo được con người như vậy thì mô hình giáo dục, phương pháp đào tạo cũng


14

phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm
một cách tự chủ, năng động và sáng tạo ngay trong lao động học tập nhà
trường. Mô hình nói trên, trong khoa học giáo dục thuộc về “mô hình giáo
dục tích cực” lấy người học làm trung tâm, người học giữ vai trò chủ động,
tích cực trong quá trình học tập. Vì vậy, Nghị quyết Trung ương lần thứ IV
khẳng định: “...đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc
học…Áp dụng những mô hình giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh
năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”
Giáo sư Trần Hồng Quân đã viết: Muốn đào tạo được con người khi vào
đời là con người tự chủ năng động và sáng tạo, thì phương pháp giáo dục, mô
hình đào tạo cũng phải hướng đến việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả
năng nghĩ và làm một cách tự chủ, năng động và sáng tạo trong lao động học
ở nhà trường. Mô hình nói trên, trong khoa học giáo dục thuộc về các mô hình
giáo dục tích cực, lấy người học làm trung tâm. [18]
Và giáo sư Trần Hồng Quân cũng đã khẳng định: “Cần đổi mới mạnh mẽ
phương pháp giáo dục, mô hình dạy - học theo hướng: dạy học tích cực, lấy
người học làm trung tâm” [18]
Vì vậy, có thể kết luận rằng việc đổi mới mô hình giáo dục theo hướng dạy
học thụ động hiện nay đang được đặt thành nhiệm vụ trọng tâm và các nhà
khoa học và quản lý giáo dục đều thống nhất là đổi mới theo hai hướng:
- Dạy học phát huy tính tích cực của học sinh hay còn gọi là dạy học theo
hướng tích cực.
- Dạy học lấy người học làm trung tâm.
1.2.

bộc lộ một số hạn chế nhất định ở một số mặt như chưa phát huy hết vai trò
người quản lý trong nhà trường, hình thức tổ chức dạy học chưa đáp ứng đầy
đủ yêu cầu trong thời kỳ đổi mới, chưa có tính đa dạng trong bồi dưỡng đội
ngũ, chưa có giải pháp hữu hiệu trong công tác quản lý và cơ sở vật chất chưa
đáp ứng được cho đổi mới dạy học ngày một phát triển như hiện nay. Vì vậy,
việc đề xuất một số giải pháp đối với việc quản lý mô hình giáo dục theo


16

hướng dạy học tích cực trong trường tiểu học là yêu cầu cấp thiết và phải
được nghiên cứu một cách nghiêm túc.
Quận Tân Phú là một quận mới được thành lập từ năm 2002, được tách ra
từ quận Tân Bình, là một quận có một chiến lược đối với việc áp dụng mô
hình giáo dục theo hướng dạy học tích cực, đồng thời thường xuyên vận dụng
một cách sáng tạo những phương pháp dạy học mới trong nhà truờng. Bản
thân tôi là một cán bộ quản lý, được phân công chịu trách nhiệm về mặt
chuyên môn trong trường tiểu học. Vì những lý luận và thực tiễn nêu trên, đã
thôi thúc tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp quản lý mô hình giáo dục theo
hướng dạy học tích cực trong trường tiểu học ở quận Tân Phú, Thành
phố Hồ Chí Minh”.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số giải pháp quản lý mô hình giáo dục theo hướng dạy học
tích cực ở tiểu học nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo cho
học sinh tiểu học trên địa bàn quận Tân Phú - Thành phố Hồ Chí Minh
3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu:
Hoạt động quản lý mô hình giáo dục theo hướng dạy học tích cực trong
nhà trường tiểu học.
3.2 Đối tượng nghiên cứu:

tra dành cho các đối tượng là lãnh đạo phòng giáo dục, cán bộ
quản lý
 Phương pháp trao đổi, phỏng vấn: Trò chuyện với cán bộ
chuyên môn phòng giáo dục, cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên
môn, giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh.


18

 Phương pháp phân tích công việc: Phân tích công việc của
hiệu trưởng trong việc quản lý mô hình dạy học tích cực trong
nhà trường.
 Phương pháp xin ý kiến chuyên gia: Đánh giá của cán bộ quản
lý các trường tiểu học thuộc quận Tân Phú – Thành phố Hồ
Chí Minh.
6.3 Phương pháp thống kê:
Dùng các công thức thống kê phổ thông để khảo sát kết quả đánh
giá sự nhận thức, tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp nêu ra.
7. Đóng góp của luận văn
- Góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề về lý luận khoa học giáo dục, về mô
hình giáo dục theo hướng dạy học tích cực
- Góp phần đánh giá thực trạng, chất lượng giáo dục và dạy học ở các
trường Tiểu học của Quận Tân Phú
- Đề xuất được một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện các trường tiểu học của Quận Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn có ba
chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề quản lý mô hình giáo dục theo hướng
dạy học tích cực ở trường tiểu học.

Tháng 3/2009, tại Philipin, đã diễn ra Hội nghị giảng dạy lớp ghép ở
vùng nông thôn do Ngân hàng Thế giới tổ chức. Tại Hội nghị này, bà Vicky
Colbert (nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục Colombia), Giám đốc chương trình
EN, đã có bài trình bày gây được sự chú ý của đông đảo các nhà giáo dục
quốc tế, được UNESCO đánh giá là mô hình có chất lượng tốt nhất về giáo
dục tiểu học ở Colombia và các vùng nông thôn của Châu Mĩ La Tinh. Ngân
hàng Thế giới nhận xét: “Escuela Nueva là một trong ba mô hình cải cách
giáo dục tuyệt vời nhất của các quốc gia đang phát triển trên thế giới”. Chính
vì vậy, đã có 35 nước trên thế giới đến tìm hiểu mô hình EN ở Colombia để
làm cơ sở, động lực cho thay đổi nhà trường truyền thống và nâng cao chất


20

lượng giáo dục quốc gia. Một số đặc điểm nổi bật của mô hình EN - một mô
hình Trường học kiểu mới ở Colombia:
Tài liệu hướng dẫn học tập - là một thành phần cơ bản của chương trình
EN. Đối với HS: Tài liệu bao gồm một chuỗi các hoạt động được thiết kế
nhằm giúp HS tự học, phù hợp với đặc điểm, trình độ từng đối tượng (học tập
“cá thể hóa”). Các hoạt động học tập của HS không chỉ tiến hành ngay tại lớp
học mà còn thực hiện ở môi trường xung quanh trường học, trong cộng đồng.
Do đó, nó góp phần kích thích hứng thú, sự tìm tòi, khám phá tri thức ở HS.
Đối với GV: Tài liệu thuận tiện cho GV khi tổ chức dạy học theo nhóm, là sự
tích hợp nội dung và quá trình dạy học, khắc phục được tình trạng giảng dạy
theo lối truyền thụ kiến thức thường gặp. Tạo thuận lợi cho GV trong quá
trình tổ chức hoạt động dạy học trên lớp. Dựa vào tài liệu, GV có thể soạn bài
bổ sung cho phù hợp với đối tượng HS lớp mình, có quyền điều chỉnh nội
dung dạy học cho sát với đặc điểm cụ thể ở địa phương. Với PPHS: Tài liệu
có chú trọng đến các hoạt động học tập được thực hiện ở nhà của HS, tạo điều
kiện thuận lợi cho cha mẹ học sinh và cộng đồng tham gia vào quá trình học

truyện dành cho trẻ em. Có nhiều hoạt động được tổ chức trong suốt năm học
để thư viện của lớp trở thành một “trung tâm văn hóa” của cộng đồng. Người
dân có thể đến thư viện trường học để tham khảo tài liệu, tự nguyện bổ sung
cho tài liệu. Chính hoạt động này đã góp phần gắn kết cộng đồng với nhà
trường trong việc chăm lo giáo dục học sinh. Ngoài ra, mỗi lớp học đều có
góc học tập, chủ yếu là góc học tập môn Toán, môn Tiếng Tây Ban Nha, môn
Khoa học tự nhiên, môn Xã hội. Góc học tập gồm các đồ dùng, vật liệu do
HS, cộng đồng tự làm hoặc sưu tập. Tất cả các lớp học được tổ chức dạy học
theo nhóm. Vì vậy, bàn học của học sinh được thiết kế mặt bàn hình thang
cân hoặc hình tam giác cân để dễ dàng tháo lắp hay ghép lại cho phù hợp với
hoạt động học tập. Trong lớp còn có các “hộp thư cá nhân” để HS trao đổi
thông tin, liên lạc với nhau, thắt chặt mối quan hệ thân thiện, trong trường có


22

“hộp thư chung” để HS nêu những kiến nghị, đề xuất, thông tin phản hồi để
nhà trường, giáo viên biết, qua đó có hướng giúp đỡ HS trong sinh hoạt, học
tập. Điểm nổi bật nữa là mỗi trường có một bản đồ khá lớn, dễ quan sát, trên
đó xác định vị trí từng gia đình học sinh. Tác dụng của bản đồ này là tăng
cường mối quan hệ giữa nhà trường và cộng đồng, tạo cho học sinh ý thức
gắn bó với nơi mình đang sống. Ngoài lớp học, trường còn có thêm phòng
cho GV, nhà bếp phục vụ bán trú, nội trú, có nguồn nước sạch, nhà vệ sinh,
có sân chơi, sân tập thể dục, thể thao, có tường rào bảo vệ trường.
1.1.1.2

Mô hình giáo dục trong trường tiểu học ở Phần Lan -

Một nền giáo dục tiên tiến
Ở Phần Lan, giáo dục tiểu học là bậc học được xã hội quan tâm đặc

Sĩ số lớp học không quá 20 học sinh. Học sinh được tổ chức học tập và
hoạt động cả ngày trong trường từ 9 giờ sáng đến 16 giờ chiều. Các em được
ăn trưa tại trường.
Mỗi năm học, giáo dục tiểu học Phần Lan chia thành 3 học kỳ. Giữa
mỗi học kỳ, học sinh được nghỉ nửa tháng. Chương trình học tập của học sinh
tập trung vào các môn chính như tiếng Phần Lan, Toán, Khoa học và đặc biệt
là những môn hoạt động rèn luyện nhân cách, thể chất, thẩm mỹ, nâng cao
tinh thần tự tin, năng động, trách nhiệm và thói quen chấp hành pháp luật.
Xem học sinh ăn trưa tại trường, các em học sinh cầm dụng cụ và tự
xếp hàng lấy thức ăn rất trật tự, ngay ngắn. Chúng ta có thể ghi nhận mục
đích giáo dục của nhà trường không phải chỉ trong lớp, trong giờ học mà quan
trọng hơn là giáo dục trong mọi hoạt động, hành vi của các em về trật tự, về
tổ chức kỹ thuật, về hành vi ứng xử.
Giáo viên với học sinh quan hệ thân thiện trong ứng xử, giao tiếp và
lắng nghe, tạo cho các em tự tin, giúp các em tự nhiên diễn đạt ý tưởng của
mình và dễ dàng tiếp cận với thầy cô: yêu trường, mến lớp. Rất khó tìm thấy


24

một hiện tượng la rầy, gắt gỏng của giáo viên đối với học sinh và cũng rất khó
tìm thấy một phụ huynh có thái độ khiếm nhã với thầy cô giáo ở Phần Lan.
Nội dung giảng dạy căn cứ vào chuẩn kiến thức do Ủy ban quốc gia
giáo dục ban hành, giáo viên đứng lớp có thể biên soạn tài liệu giảng dạy hoặc
xuất bản sách giáo khoa để cung cấp cho học sinh. Người giáo viên toàn
quyền trong việc thiết kế, tổ chức phương án giảng dạy học sinh theo chuẩn
đã định, dưới sự quản lý điều hành của hiệu trưởng nhà trường.
Theo cơ chế quản lý chuyên môn, người giáo viên có điều kiện phát
huy năng lực sáng tạo để thiết kế bài giảng phù hợp với đặc điểm, trình độ,
ngôn ngữ và sở thích của học sinh. Để thực hiện được cơ chế quản lý chuyên

Mô hình giáo dục trong trường tiểu học ở Thụy Điển

Trong công trình nghiên cứu "Nền giáo dục Thụy Điển tiên tiến nhất
thế giới hiện nay?" của TS Toán học Lê Tự Hỷ, nguyên giảng viên Trường
Đại học Sư phạm TP.HCM cho chúng ta thấy khá rõ nền giáo dục ở Thụy
Điển. Đó là nền giáo dục không buộc học sinh vâng lời một cách mù quáng
mệnh lệnh của người lớn, mà khơi dậy tính tự giác chấp hành những tiêu
chuẩn hành xử dân chủ được chính học sinh tham gia thiết lập, vì lợi ích
chung và công bình của mọi người trong cộng đồng. Một vài đặc điểm nổi bật
của nền giáo dục Thụy Điển theo mô hình giáo dục theo hướng dạy học tích
cực như sau:
Học sinh làm chủ việc học tập: Học sinh được hướng dẫn, khuyến
khích tự lập và triển khai kế hoạch học tập của riêng mình. Bắt đầu từ mẫu
giáo với 4 tuổi, mỗi sáng thứ hai, các em ngồi thành vòng tròn với cô giáo,
mỗi em sẽ nói lên những gì mình định làm trong tuần, giáo viên sẽ giúp các
em điều chỉnh kế hoạch và hàng ngày hỗ trợ làm cho công việc của các em trở
nên dễ thực hiện. Vào ngày thứ sáu, mỗi em lại nói lên những mình đã làm
trong tuần, tự đánh giá mức độ hoàn thành, nếu tốt thì mỉm cười, còn chưa tốt
thì nhăn mặt. Sau đó, người thầy sẽ bàn luận sự tiến bộ của các em. Người
Thụy Điển cho rằng đó là cách bắt đầu rèn luyện nề nếp dân chủ, để khi lên 6