ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

PHAN NGUYÊN HỒNG

VẬN DỤNG CẶP PHẠM TRÙ
NGUYÊN NHÂN – HỆ QUẢ
VỀ HIỆN TƯỢNG SỤT LÚN TẠI TPHCM

Tiểu luận Triết học
Chương trình cao học và nghiên cứu sinh
không thuộc chuyên ngành Triết học

TP. HỒ CHÍ MINH - 2013


ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

VẬN DỤNG CẶP PHẠM TRÙ
NGUYÊN NHÂN – HỆ QUẢ
VỀ HIỆN TƯỢNG SỤT LÚN TẠI TPHCM
Tiểu luận Triết học
Chương trình cao học và nghiên cứu sinh
không thuộc chuyên ngành Triết học

PHAN NGUYÊN HỒNG
Học viên cao học
Khoa Quản lý môi trường

Vận dụng cặp phạm trù nguyên nhân – hệ quả về hiện tượng sụt lún ở TPHCM

CHƯƠNG 1. VẬN DỤNG LÝ LUẬN TRIẾT HỌC
1.1. Khái niệm cặp phạm trù nguyên nhân – kết quả
Nguyên nhân là tương tác giữa các mặt trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với
nhau gây ra những biến đổi nhất định
Kết quả là những biến đổi xuất hiện do sự tác động lẫn nhau của các mặt trong
một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau.
Chẳng hạn như thảm họa đập Vajont nằm ở phía Bắc nước Ý xảy ra vào năm
1963. Hiện tượng của thảm họa này là do hồ chứa nước nằm trong hẻm núi bị vỡ ra
tạo nên cơn sóng thần cao khoảng 200m tàn phá toàn bộ khu vực dân cư đang yên bình
trong giấc ngủ. Người ta điều tra ra được nguyên nhân cuối cùng của hiện tượng này là
do lớp sét nằm kẹp giữa lớp đá vôi rơi vào tình trạng mất cân bằng dẫn đến toàn bộ
khu vực phía sau đập trượt lở từ từ làm thu hẹp dòng chảy. Nước từ hồ chứa bị vỡ do
trượt lở, chảy qua đoạn sông bị thu hẹp, làm áp lực nước tăng đột ngột tạo nên cơn
sóng cao khoảng 200m đổ ập vào khu vực dân cư ngay sau nó không xa gây thiệt
mạng 2000 người.
1.2. Một số tính chất của mối liên hệ nguyên nhân – kết quả
1.2.1. Tính khách quan
Mối quan hệ nguyên nhân – kết quả vốn có trong bản thân sự vật nên không thể
đồng nhất với khả năng tiên đoán. Con người chỉ có thể tìm ra mối quan hệ nguyên
nhân – kết quả trong giới tự nhiêm, chứ không phải là tạo ra nó từ trong ý thức.
1.2.2. Tính phổ biến
Tất cả mọi hiện tượng trong tự nhiên và trong xã hội đều gây nên bởi những
nguyên nhân nhất định.
1.2.3. Tính tất yếu
Ta biết rằng trong thiên nhiên không thể có những sự vật hoàn toàn giống nhau.
Vì vậy một nguyên nhân nhất định trong những hoàn cảnh nhất định chỉ có thể gây ra
kết quả nhất định. Tuy nhiên, có những sự vật, những hiện tượng về cơ bản là giống
nhau. Chẳng hạn như: bất kỳ hạt giống nào được gieo vào đất trong điều kiện ẩm thì

chỉ quyết định những đặc điểm nhất thời, không ổn định của hiện tượng.
 Nguyên nhân bên trong và nguyên nhân bên ngoài
 Nguyên nhân bên trong là sự tác động lẫn nhau giữa những yếu tố của cùng
một kết cấu vật chất và gây ra những biến đổi nhất định;
 Nguyên nhân bên ngoài là tác động lẫn nhau giữa những kết cấu vật chất
khác nhau và gây ra những biến đổi thích hợp trong những kết cấu vật chất
ấy.
 Nguyên nhân bên trong bao giờ cũng quyết định sự hình thành, tồn tại và
phát triển của các kết cấu vật chất. Còn nguyên nhân bên ngoài chỉ phát huy
được tác dụng thông qua những nguyên nhân bên trong.
 Nguyên nhân khác quan và nguyên nhân chủ quan
 Nguyên nhân khách quan là nguyên nhân xuất hiên và tác động độc lập với
ý thức của con người;
 Nguyên nhân chủ quan là nguyên nhân xuất hiện và tác động phụ thuộc vào
ý thức của con người.
Phan Nguyên Hồng

2


Vận dụng cặp phạm trù nguyên nhân – hệ quả về hiện tượng sụt lún ở TPHCM
1.3.2. Sự tác động trở lại của kết quả đối với nguyên nhân
Nguyên nhân sản sinh ra kết quả. Nhưng sau khi xuất hiện, kết quả không giữ vai
trò thụ động đối với nguyên nhân, mà nó còn ảnh hưởng tích cực trở lại nguyên nhân.
1.3.3. Sự thay đổi vị trí giữa nguyên nhân và kết quả
Một hiện tượng nào đó trong mối quan hệ này là nguyên nhân thì trong mối quan
hệ khác lại là kết quả.

Phan Nguyên Hồng


Việc tháo khô chất lỏng thường là do hoạt động khai thác nước ngầm quá mức và
nguồn nước không được bổ cấp kịp thời cho tầng ngầm. Theo nghiên cứu của nhóm
chuyên gia lập đề án (thuộc Liên đoàn Quy hoạch và điều tra tài nguyên nước Việt
Nam) cho biết hiện nay (2013) TPHCM đang khai thác nước dưới đất với lưu lượng
hơn 669.000 m3/ngày. Hệ thống quan trắc cho thấy tầng chứa nước Pliocen có xu
hướng giảm. Cụ thể tại quận 12 mực nước đã xuống sâu 34m, tại huyện Bình Chánh là
26m, và huyện Hóc Môn là 21m,...Với thực trạng khai thác nước ngầm như hiện nay
khó tránh khỏi hiện tượng sụt lún trên diện rộng. Như ta đã biết đất gồm ba pha (rắn,
lỏng, khí), khi khai thác nước ngầm sẽ làm cho pha lỏng trong đất giảm xuống thay
vào đó là pha khí tăng lên nhiều hơn, thì lực căng bề mặt của các hạt đất giảm xuống.
Ở khu vực TPHCM, do quá trình đô thị hóa tăng nhanh nên tải trọng đè lên bề mặt của
đất nền cũng gia tăng. Chính vì lý do đó, sự dồn tụ vật liệu sẽ xuất hiện làm giảm thể
tích lỗ rỗng của đất. Kết quả là bề dày trầm tích của tầng chứa nước giảm xuống vượt
quá khả năng hồi phục lại trạng thái ban đầu, hay nói cách khác là đất trong khu vực
Phan Nguyên Hồng

4


Vận dụng cặp phạm trù nguyên nhân – hệ quả về hiện tượng sụt lún ở TPHCM
này đang trong trạng thái sụt lún. Sự dịch chuyển thẳng đứng theo cơ chế này thường
xảy ra chậm chạp, khó quan sát trong thời gian ngắn.
2.1.2. Nguyên nhân sụt lún do sự biến đổi thành phần vật liệu của đất nền và sự
gia tăng tải trọng trên bề mặt
Kiểu dịch chuyển này xảy ra trên các vùng có nền đất cấu tạo bằng vật liệu hạt
mịn, có chứa thành phần dễ hòa tan.
Phần lớn hoạt động nhân sinh tác động nhiều vào lớp đất đá có thành phần chủ
yếu là bùn sét, bột cát, cát lẫn sạn sỏi, bột chứa nhiều mảnh vụn sò ốc, mùn thực vật
phân hủy kém, hay nói chung là nền đất có cấu tạo vật liệu hạt mịn.
Khi nền đất có thành phần chủ yếu là vật liệu hạt mịn bị thấm nước, thì vật liệu

Phan Nguyên Hồng

5


Vận dụng cặp phạm trù nguyên nhân – hệ quả về hiện tượng sụt lún ở TPHCM

Hình 1: Vị trí sụt lún tại giao lộ Nguyễn Oanh – Phan Văn Trị, P10, Q Gò Vấp (2012)

Hình 2: Hố sụt lún tại Quận 12 (nguồn SGGP, 2013)

Hình 3: Một phần căn nhà sụp xuống gần 1m ở quận 8 (nguồn: báo GDVN, 2013)

Phan Nguyên Hồng

6


Vận dụng cặp phạm trù nguyên nhân – hệ quả về hiện tượng sụt lún ở TPHCM

2.3 .

Mối liên hệ giữa nguyên nhân – kết quả của sụt lún đất

Khi vật liệu trong đất nền bị mất đi, sẽ sản sinh ra kết quả sụt lún đất là điều tất
yếu. Theo mục 2.1.1 ta thấy để dẫn đến hiện tượng sụt lún phải có nhiều nguyên nhân
như: khai thác nước ngầm quá mức, tải trọng trên bề mặt đất nền, mực nước ngầm
dâng cao, thành phần vật liệu, lực liên kết giữa các thành phần hạt của đất nền, tất cả
các nguyên nhân này đều tác động cùng một hướng dẫn đến kết quả là sụt lún từ trong
nhà ra đường phố.

Phan Nguyên Hồng

7


KẾT LUẬN
Trên con đường xây dựng và phát triển TPHCM, chúng ta nhận thấy rằng khi tập
trung phát triển đô thị chỉ chú trọng đến lợi ích kinh tế sẽ dẫn đến nhiều kết quả có tính
rủi ro cao. Ta biết rằng vật chất luôn vận động và phát triển, vì vậy khi phát triển đô
thị mà bỏ qua các yếu tố mang tính liên kết xung quanh như: tài nguyên đất, tài
nguyên nước... sẽ dẫn đến những thiệt hại vô cùng đau lòng. Chúng ta cứ loay hoay
mãi trong vấn đề xây dựng đô thị rồi lại sụt lún, sau đó lại trùng tu sửa chữa hay xây
mới, liệu ta có phát triển bền vững được hay không? Qua những nguyên nhân – kết
quả của hiện tượng sụt lún mà tôi đã phân tích cho riêng khu vực TPHCM, chúng ta sẽ
tìm ra được những biện pháp để giảm thiểu và ngăn ngừa sụt lún.
Vì vậy chúng ta phải xem phát triển đô thị là một phần trong quản lý tổng hợp,
do sự vật có mối liên hệ với nhau và luôn vận động. Trong đó cần chú trọng đến quản
lý vấn đề khai thác và sử dụng nước ngầm có phù hợp.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1].

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006). Giáo trình Triết học. NXB Lý luận chính trị.

[2].

Hội đồng Trung ương (1999). Giáo trình Triết học Mác – Lênin. NXB Chính
trị Quốc gia