L IC M

N

Lu n v n th c s k thu t “Nghiên c u đánh giá ch đ th y đ ng l c h c
vùng c a sông ven bi n thu c h th ng sông H ng – Thái Bình” đã đ

c hoàn

thành v i s giúp đ t n tình c a các th y cô giáo trong Khoa Thu v n và Tài
nguyên n

c, đ c bi t là th y cô giáo h

ng d n. Nhân đây em g i l i bi t n sâu

s c đ n TS. Lê Hùng Nam, PGS. TS Ngô Lê Long đã tr c ti p h

ng d n, các th y

cô trong Khoa đã giúp đ nhi t tình, cung c p nh ng tài li u quý cho tác gi hoàn
thành Lu n v n th c s này.
Tác gi xin c m n lãnh đ o và các đ ng nghi p t i phòng
H i đ o, Vi n

a lý đã t n tình giúp đ , h

a lý Bi n và

ng d n và t o đi u ki n t t nh t cho


CH

NG 1: T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U V C A SÔNG .....................10

1.1. Phân vùng c a sông .......................................................................................11
1.2. Phân lo i c a sông Vi t Nam .........................................................................14
1.3. T ng quan các công trình nghiên c u vùng c a sông....................................17
1.3.1. Tình hình nghiên c u vùng c a sông trên th gi i .................................17
1.3.2. Tình hình nghiên c u vùng c a sông

Viêt Nam và vùng c a sông

H ng – Thái Bình. .............................................................................................19
1.4. Các ph
CH

ng pháp nghiên c u.........................................................................22

NG 2: PHÂN TÍCH I U KI N T NHIÊN KHU V C NGHIÊN C U ....23

2.1. i u ki n t nhiên ..........................................................................................23
2.1.1 V trí đ a lý ...............................................................................................23
2.1.2 i u ki n đ a ch t – đ a m o ....................................................................27
2.1.3 M ng l

i sông su i .................................................................................29

2.2 i u ki n khí t

ng-khí h u ...........................................................................32

3.3. Hi u ch nh và ki m đ nh mô hình ..................................................................62
CH

NG IV: PHÂN TÍCH, ÁNH GIÁ CH

TH Y

NG L C H C

VÙNG VEN BI N CÁC C A SÔNG .....................................................................65
THU C H TH NG SÔNG H NG – THÁI BÌNH ..............................................65
4.1. Phân tích, tính toán t l phân n

c c a h th ng sông H ng – Thái Bình...65

4.2. Phân tích, đánh giá ch đ đ ng l c h c khu v c ven bi n các c a sông thu c
h th ng sông H ng- Thái Bình. ...........................................................................75
4.2.1. M t s nh n đ nh ch đ đ ng l c qua nh v tinh Landsat ...................75
4.2.2. Phân tích đánh giá ch đ đ ng l c qua k t qu mô ph ng b ng mô hình
Mike21. .............................................................................................................80
K T LU N VÀ KI N NGH ...................................................................................92
K t lu n .................................................................................................................92
Ki n ngh ...............................................................................................................94
TÀI LI U THAM KH O .........................................................................................96
PH L C ..................................................................................................................98
Tr

ng sóng và tr

ng dòng ch y trong gió mùa đông b c .................................98

c tr ng đ cao sóng tr m Hòn Dáu (m) .............................................45

B ng 2. 11 T n s bão đ b vào các vùng b bi n Vi t Nam (1961 - 2007 ) .........46
B ng 2. 12 Th ng kê các c n bão đ b vào Vi t Nam theo vùng (1960 - 2007 ) ..48
B ng 4. 1T l (%) phân ph i n

c theo mùa c a hai th i k tr

c và sau khi h

Hoà Bình đi vào ho t đ ng…………………………………………………….
B ng 4. 2 C

65

ng su t l d c sông (cm/h) .................................................................67

B ng 4. 3 L u l
gi a hai th i k tr

ng n

c trung bình nhi u n m (m3/s) và t l (%) l

ng n

c

c và sau khi h Hoà Bình đi vào ho t đ ng (1956 - 1989 và



Hình 2. 3 Hoa sóng t i tr m Hòn Dáu trong mùa đông ............................................43
Hình 2. 4 Hoa sóng t i tr m Hòn Dáu trong mùa chuy n ti p..................................44
Hình 2. 5 Hoa sóng t i tr m Hòn Dáu trong mùa hè ................................................45
Hình 2. 6

ng đi c a các c n bão đ b vào ven bi n đ ng B ng sông H ng ....50

Hình 2. 7 nh mây v tinh cho c n bão DAMREY đ b vào 9/2005 ....................51
Hình 2. 8 Tr

ng sóng trong bão Damrey ................................................................51

Hình 3. 1 i m cao đ đ a hình khu v c nghiên c u…………………………
Hình 3. 2

58

a hình khu v c nghiên c u ....................................................................58

Hình 3. 3 L

i tính khu v c nghiên c u ...................................................................59

Hình 3. 4 S đ m ng l
Hình 3. 5

i tr m và v trí l y biên cho khu v c nghiên c u .............60

cao, chu k và h


68

c trên toàn b h

th ng sông H ng - Thái Bình ....................................................................................70
Hình 4. 3 T l (%)phân n

c ra các c a sông thu c h th ng sông H ng – Thái

Bình ...........................................................................................................................71
Hình 4. 4 Bi n trình l u l

ng nhi u n m t i tr m C a C m...................................73

Hình 4. 5 Bi n trình m c n

c nhi u n m t i tr m th y v n Do Nghi ....................73

Hình 4. 6 Bi n trình m c n

c n m 2006 t i tr m th y v n Quang Ph c................73

4


Hình 4. 7 Bi n trình m c n

c nhi u n m t i tr m th y v n


Hình 4. 18 Tr

ng sóng và tr

ng dòng ch y trong gió mùa tây nam (mùa l ) ......88

Hình 4. 19 Hoa dòng ch y t i các đi m trích trong mùa hè......................................89
Hình 4. 20 v tinh và tr

ng dòng ch y mô ph ng ngày 10/8/2006 ........................91

Hình PL: 1 Tr

ng sóng và tr

ng dòng ch y khi đ nh tri u…………………

Hình PL: 2 Tr

ng sóng và tr

ng dòng ch y s

Hình PL: 3 Tr

ng sóng và tr

ng dòng ch y chân tri u ......................................100

Hình PL: 4 Tr


ng dòng ch y ghép v i nh v tinh ch p - khi tri u dâng, tri u rút

98

n tri u xu ng .............................99
n tri u lên ................................101
n tri u lên ..........................103
n tri u xu ng .....................105

t i c a sông V n Úc ( ngày 10/2/2006) ..................................................................106
Hình PL: 10 Hoa sóng t i các đi m trích 1 n m .....................................................107

5


M

U

I. S c n thi t và ý ngh a c a đ tài nghiên c u.
C a sông ra bi n là n i ch u tác đ ng t ng h p c a các y u t đ ng l c sông
và các y u t đ ng l c bi n. Dòng ch y vùng c a sông r t ph c t p (k t c u 3 chi u,
theo nhi u h

ng và phân b không n đ nh c v không gian l n th i gian). M t

khác, dòng ch y vùng c a sông v a mang bùn cát t nhi u ngu n g c khác nhau,
v a có xáo tr n gi a n


Formatted: Font: Times New Roma

ây là m t trong s ít h th ng sông

Formatted: Indent: First line: 0,8 c
Line spacing: 1,5 lines

ây là vùng kinh t xã h i tr ng đi m phía b c, đ u m i giao

thông, giao l u qu c t c s an ninh qu c phòng b i v y di n bi n quá trình đ ng
l c h c vùng c a sông ven bi n này nh h
ch c tri u dân và t ng tr

ng r t l n đ n m i ho t đ ng c a hàng

ng kinh t an ninh chính tr xã h i c a n

c ta. Vì v y đ

tài: “Nghiên c u đánh giá ch đ thu đ ng l c h c vùng c a sông ven bi n
thu c h th ng sông H ng- Thái Bình” mang ý ngh a khoa h c và th c t r t cao.
nh l

ng đ

c các quy lu t đ ng l c h c c a m i quan h t

ng tác sông bi n

vùng c a sông đ ng b ng châu th s là c s khoa h c cho công tác gi m thi u r i


c ta, so v i c n

c, ch đ ng sau sông Mê Công.

là m t trong s ít h th ng sông qu c t c a n

ây

c ta. Sông H ng ph n ngoài n

c

có 5 ph l u l n đ u b t ngu n t t nh Vân Nam - Trung Qu c, g m các sông: Lý
Tiên,

ng

i u, Nguyên, Bàn Long và sông Ph Mai. N m nhánh sông này sau

khi ch y vào n

c ta h p thành 3 nhánh sông l n là: sông

Thao. Ba nhánh sông này l i g p nhau t i Vi t Trì và đ

à, sông Lô và sông

c g i làh p thành sông



c m t nghiên c u m t cách

khu v c này v y. Vì v y, lu n v n v i đ tài: “Nghiên c u đánh

giá ch đ thu đ ng l c h c vùng c a sông ven bi n thu c h th ng sông
H ng- Thái Bình” có ý ngh a khoa h c và th c t cao b i

đây s nghiên c u ng

d ng các công c mô hình toánti p c n d n v vi c tính toán nh m phân tích, xác
đ nh tìm quy lu t di n bi n đ ng th i c a các c a sông ven bi n thu c h th ng
sông H ng – Thái Bình.
II. M c tiêu nghiên c u c a lu n v n
-

Phân tích t ng quan các v n đ nghiên c u vùng c a sông ven bi n.

-

Phân tích Nghiên c u ng d ng k thu t vi n thám và mô hình toán đ đ nh
l

ng ch đ thu đ ng l c h c quá trình t

ng tác sông-bi n d i ven bi n

thu c h th ng sông H ng-Thái Bình. ánh giá ch đ thu đ ng l c h c các
c a sông vùng ven bi n h th ng sông H ng - Thái Bình b ng vi c ng
d ng b mô hình Mike cho toàn b h th ng sông.

t . Ti n hành thi t l p mô hình toán cho vùng nghiên c u nh m đánh giá t ng th
ch đ đ ng l c vùng nghiên c u. D a trên tình hình th c t qua vi c đi u tra kh o
sát khu v c nghiên c u, trong nNghiên c u ch y u s d ng các ph
-

Ph

ng pháp phân tích th ng kê;

-

Ph

ng pháp chuyên gia;

-

Ph

ng pháp mô hình toán.

ng pháp sau:

IV. N i dung c a lu n v n
T các v n đ đã đ

c trình bày

ph n m đ u, k t lu n – ki n ngh đ
c c thành 4 ch


-

Ch

ng 4: Phân tích, đánh giá ch đ th y đ ng l c h c vùng ven bi n các

c a sông thu c h th ng sông H ng – Thái Bình
V. Ph m vi nghiên c u.
-

Formatted: Font: Bold, Italian (Ital

H. Ph m vi nghiên c u.ánh giá ch đ th y đ ng l c h c vùng ven bi n các
c a sông thu c h th ng sông H ng –K t lu n và ki n ngh

-

Ph l c

Formatted: Font: Bold, Italian (Ital
Formatted: 1.1, Line spacing: 1,5
lines, No bullets or numbering

Formatted: Font: Times New Roma
Italian (Italy)
Formatted: Normal, Justified, Line
spacing: 1,5 lines
Formatted: Italian (Italy)


c xác đ nh b i các d u hi u đ c đi m nh sau:

Gi i h n phía trong c a sông: Là là n i dao đ ng c a th y tri u ∆H = 0,

Formatted: Indent: First line: 1,27
cm

ngh a là n i k t thúc tác đ ng c a bi n trong sông.
Gi i h n phía ngoài c a sông:

ranh gi i ngoài c a sông là n i dòng

ch y l l ch s c a con sông đ t t i.
 Ch đ thu v n c a VCS (vùng c a sông (VCS) đ

c hình thành d

i

thu c vào ch đ thu v n toàn l u v c sông (dòng ch y và dòng bùn cát c a sông)
và ch đ thu v n bi n (sóng gió ven b , dòng ch y, dao đ ng m c n
ng c a bi n truy n sâu vào trong sông.

hi n qua s dao đ ng c a m c n
n

Formatted: Vietnamese

Formatted: Vietnamese


c dâng do gió) gây d n

c vào sông trong mùa ki t và kéo theo quá

Formatted: Indent: First line: 1,27
cm
Formatted: Vietnamese
Formatted: Vietnamese

trình truy n m n.
 nh h
g gi a n

ng c a sông đ i v i bi n đ

c sông và n

c th hi n

vùng ven b , n i g p

Formatted: Vietnamese

c bi n, làm đ m n gi m t o đi u ki n l ng đ ng bùn cát.

c tr ng c a VCS là s bi n đ ng r t l n v đ m n. T i m t th i đi m
nh t đ nh, đ m n t ng d n t sông ra bi n và t t ng đáy lên t ng m t.

các th i


c a sông và d c ven b t o nên các c n cát ng m, các bãi tri u r ng

các sông có hàm l

ng phù sa cao t o nên đ ng b ng châu th đ

c m r ng

ra bi n.
 VCS còn là n i có v trí đ a lý đ c bi t, đa d ng và phong phú v tài
nguyên và ch u tác đ ng m nh m c a con ng

i. S giàu có v ngu n l i sinh v t

VCS ph thu c vào ngu n khoáng, ch t h u c t sông mang ra hay t đáy
chuy n lên do sóng và tri u. Các h sinh thái c a sông luôn là đ i t

ng quan tr ng

trong c c u chung c a n n kinh t qu c dân, song con ng

i trong quá trình khai

thác đã và đang đ l i cho VCS nh ng thay đ i l n v môi tr

ng.

1.1. Phân vùng c a sông
Trong nghiên c u thu v n c a sông c a I.V Xamoilov, tác gi đã chia VCS
ra làm ba ph n: ph n thu c sông, c a sông và c a sông ven bi n. Ba ph n c a VCS

ng c a sông): Là n i tranh ch p m nh m gi a

quá trình đ ng l c sông - bi n; đ c đi m đ c tr ng nh t là s hình thành và phát
tri n các val cát, bãi b i ng m (bar), doi cát, đ o ch n...

ây là khu v c châu th

phát tri n m nh nh t nên đ a hình đáy và hình thái b luôn bi n đ ng.
- Vùng bi n nông tr

c c a sông:

o n này còn đ

c g i là vùng th m bi n

nông c a sông. Theo th i gian phát tri n c a c a sông, theo d u hi u hình thái đo n
c a sông đ

c phân làm hai d ng: d ng kín và d ng h . D ng kín ng v i c a sông

10


đang phát tri n

giai đo n đ u (giai đo n l p đ y v ng v nh và hình thành đ ng

b ng delta). D ng h
n


ng tác qua l i l n nhau trong m t h th ng

ng tác này th hi n 4 nhóm y u t c b n là: Nhóm các

y u t sông, nhóm các y u t bi n, nhóm các y u t t nhiên khác và nhóm các y u
t nhân sinh.
1) Nhóm các y u t sông
Nhóm này có vai trò r t l n trong quá trình phát tri n VCS nói chung và đo n
c a sông nói riêng, trong đó dòng ch y và dòng bùn cát là nh ng y u t c b n
quy t đ nh t i t c đ phát tri n c a sông và m ng l

i thu v n VCS. L

ch y càng l n, đ ng l c phát tri n c a sông càng m nh. Dòng ch y đ
tiêu n ng l

ng trong quá trình phát tri n lòng d n sông. L

ng dòng

c xem là ch

ng bùn cát càng l n thì

t c đ b i l ng, b i đ p c a sông càng nhanh, làm t ng kh n ng kéo dài c a sông
v phía bi n.
Ngoài ra, m c n

c sông c ng có vai trò nh t đ nh, dao đ ng m c n


ng


n

c dâng do gió, bão... th

ng tác đ ng t i quá trình bi n đ i đ a hình thông qua

các y u t dòng ch y, sóng... và v n chuy n bùn cát.
- Sóng bi n và dòng ch y là nh ng y u t bi n quan tr ng nh t trong các quá
trình đ ng l c vùng ven bi n và c a sông. B n ch t v t lý v m i t

ng tác gi a

sóng bi n và đ a hình b trong quá trình tích t - mài mòn, di chuy n bùn cát ven
bi n là khuynh h
vào n ng l

ng t đi u ch nh l i th cân b ng đ ng khi b phá v , ph thu c

ng đ t bi n (bão, l ) tác đ ng và kh n ng kháng xói c a các thành t o

đ a ch t. Sóng và dòng ch y ven b đóng vai trò chính trong quá trình tuy n l a v t
li u đáy, phân ph i l i bùn cát và v n chuy n bùn cát ven b . H
dòng ch y ven b chi ph i tích c c t i h
- Dao đ ng m c n

ng chính c a

sông. Ng

i v i c a sông có thu

ng v

t tr i và đóng vai trò ch đ o

c l i, các c a sông có đ l n thu tri u nh , thì dao đ ng m c n

trong sông v n khá m nh khi ra phía bi n và đóng vai trò ch đ o

c a
cl

c a sông.

3) Nhóm các y u t t nhiên khác: G m các y u t khí h u, đ a hình, đ a
m o - đ a đ ng l c, đ a ch t, th nh

ng, th m th c v t,...

- Khí h u đóng vai trò r t l n, chi ph i ch đ gió sinh ra sóng và dòng ch y
ven b , th m th c v t VCS. Ngoài ra, khí h u còn gây nh h
ngu n n
-

ng gián ti p t i ch đ

c trên l u v c sông.


ng dòng ch y,

phân nhánh sông ho c l p đ y lòng sông.
- Th m th c v t VCSVB đóng vai trò "áo giáp" b o v đ i b tr

c các tác

nhân phá hu nh sóng và dòng ch y. Ngoài ra, th m th c v t còn làm t ng nhanh
quá trình l ng đ ng và tích t bùn cát, có tác d ng làm t ng ngu n l i thu s n ven
b , hình thành các h sinh thái đ c tr ng ven bi n.
4) Nhóm y u t nhân t o
Ngày nay v i nh p đ phát tri n m nh m c a khoa h c k thu t, thì nh ng
nh h

ng tác đ ng c a con ng

i t i thiên nhiên nói chung và VCSVB nói riêng

ngày càng đa d ng và sâu s c h n. Các tác đ ng này v a gây nh h
v a gây nh h

ng gián ti p t i VCS. Nh ng nh h

ng tr c ti p

ng nhân t o gây nh h

ng


sông, t c là có h n 130 c a sông l n nh . H u h t các VCS
Nam ch u nh h

ng c a th y tri u, n i th

d i ven bi n Vi t

ng xuyên x y ra tranh ch p mãnh m

gi a các nhóm y u t n i l c và ngo i l c. Do v y, vi c phân lo i c a sông n
có m t ý ngh a quan tr ng trong vi c áp d ng các ph
nh m ph c v các chuyên ngành, đ i t
h p lý lãnh th có hi u qu

c ta

ng pháp nghiên c u phù h p

ng liên quan t i vi c khai thác, s d ng

d i ven bi n n

13

c ta. Cách phân lo i c a sông r t


khác nhau, chúng hoàn toàn ph thu c vào m c đích nghiên c u và các ch tiêu s
d ng trong phân lo i. Có th nêu tóm t t m t s cách phân lo i c a sông trên th
gi i theo các ch tiêu:


d ng doi kéo dài, c a sông có bar phát tri n d ng đ o ch n và c a sông có bar phát
tri n d ng h

ng tâm phân chia lòng d n chính.

 D a trên d u hi u ho t đ ng ki n t o khu v c, các c a sông đ

c chia ra hai

lo i: VCS có ho t đ ng ki n t o m nh và VCS có ho t đ ng ki n t o y u.
 D a trên đ c đi m tác đ ng c a ch đ th y – h i v n, chia ra 2 lo i: C a
sông ven bi n h (hay đ i d

ng) và c a sông ven bi n kín (hay bi n n i đ a).

 D a vào đ c tính th y tri u, chia ra 2 lo i: VCS có tri u và VCS vô tri u.
 D a theo m c đ t

ng tác c a các y u t đ ng l c sông - bi n, có th chia

ra: c a sông ch u tác đ ng c a các y u t bi n là chính và c a sông ch u tác đ ng
c a các y u t sông là chính.
Nhìn chung, t t c các cách phân lo i k trên ít hay nhi u đ u xét t i các y u
t đ ng l c VCSVB VCS ven bi n m t cách tr c ti p hay gián ti p. Th c ch t hai

14

Formatted: Indent: First line: 1 cm
Formatted: English (U.S.)


lo i mài mòn, sóng và dòng ch y ven b đóng vai trò chính trong quá trình phát
tri n c a sông. Các c a d ng này th

ng có m t

ven bi n Ngh An - Hà T nh nh

c a Lò, c a H i, c a Sót...
b) C a sông ph ng (ki u Liman) có hai d ng:
- D ng có bãi b i phát tri n thành val cát ch n c a, song song v i đ

ng b

Formatted: Indent: First line: 1,27
cm

nh c a à Nông, c a à R ng.
- D ng phát tri n c n ng m, đ o ch n nh c a Trà Khúc, C a

i (sông

Thu B n).
Hai d ng c a sông này th

ng phát tri n

ven bi n Trung B , b bi n thu c

nhóm mài mòn - san b ng, ít ngu n b i tích, dòng ch y ven b đóng vai trò chính


i (sông Ti n Giang).

- D ng phát tri n bãi ng m tr

c c a sông nh c a V n Úc, c a L ch Trào.

Theo cách phân chia này cho th y m i m t d ng hay m t ki u c a sông đ u có
m t quy lu t phát tri n riêng bi t. Trong cùng m t lo i c a sông tuy chúng khác
nhau v kích c nh ng th

ng có cùng m t quy lu t phát tri n t

ng t . Các c a

sông l i (Delta) th

ng phát tri n nhanh h n các c a sông lõm (Estuary) r t nhi u.

Các c a sông có s

n b ng m, vùng th m bi n nông tho i th

l i h n vùng có s

n b ng m d c.

phát tri n các c a sông l i, ng

ng phát tri n thu n


D a vào đ c đi m hình thái và đ ng l c phát tri n đ a hình, có th nh n đ nh
Các d ng c a sông l i (ki u Delta) có m t ch y u

d i ven bi n c a đ ng b ng

châu th B c B
1.3. T ng quan các công trình nghiên c u vùng c a sông
1.3.1. Tình hình nghiên c u vùng c a sông trên th gi i
Do có vai trò quan tr ng trong l ch s hình thành và phát tri n kinh t - xã
h i, nên t lâu c a sông đã là đ i t
con ng

ng nghiên c u, khai thác ph c v đ i s ng c a

i.
Các nghiên c u VCS ven bi n làm c s đ tính toán di n bi n VCS ch y u

t p trung vào: Nghiên c u đ ng l c sóng, tri u, dòng ch y và xâm nh p m n;
nghiên c u quá trình v n chuy n bùn cát và b i, xói, di n bi n hình thái… và
nghiên c u v ng p l t. Các v n đ trên đ u đã đ
v t lý, mô hình toán, mô hình không gian.

16

c nghiên c u nhi u qua mô hình


Các v n đ v đ ng l c VCS ven bi n đã đ


Hi n nay trên th gi i đã xây d ng và s d ng thành công các mô hình s tr
th y th ch đ ng l c nh mô hình DELFT 3D (Hà Lan), MECCA (M ), MIKE ( an
M ch).... Trong s đó, mô hình MIKE c a
30 n

an M ch đ

c ng d ng r ng rãi trên

c v i các mô đun ph tr đ mô ph ng các quá trình đ ng l c nh : Mô đun

ph sóng MIKE 21 SW đ xác đ nh tr
MIKE 21 HD đ xác đ nh tr

ng sóng và ng su t tán x sóng; Mô đun

ng m c n

c, dòng ch y; mô đun MIKE 21 MT đ

tính toán v n chuy n bùn và cát m n; mô đun v n chuy n cát r i MIKE 21 ST. Các
mô đun này đ

c s d ng đ ph c v cho vi c ch nh tr lu ng tàu, phòng ch ng sa

b i. Mô hình DELFT 3D (Hà Lan) đ

c s d ng r ng rãi đ tính toán dòng ch y

v n chuy n bùn cát VCS và tính toán lan truy n ô nhi m.

ng tác sông – bi n trong đó có ph n nghiên c u v

bi n đ ng lu ng l ch vào c ng c a sông.
D a trên k t qu mô ph ng c a các mô hình đ ng l c, v n chuy n bùn cát
mà 26 trong s 58 c a sông

M đã xây d ng đ

c h th ng kè h

ng dòng, ng n

cát ch ng sa b i lu ng vào c a sông và xói l 2 bên b li n k c a sông.
sông Dunai, ng

i ta đã xây d ng 2 đê ch n cát song song

c a

2 phía lu ng, kéo dài

b ch n c a đ n đ sâu 6,5m, c t các đo n sông quá cong và n o vét duy trì đ sâu
lu ng và ch ng b i l p lu ng tàu vào c ng c a sông.
Nhi u n

c trên th gi i, trên c s các mô hình đ ng l c v n chuy n bùn

cát đã đ xu t bi n pháp công trình (đê, kè) h p lý cho phép h

ng dòng ng n cát

sông.
1.3.2. Tình hình nghiên c u vùng c a sông

Viêt Nam và vùng c a sông H ng

Thái Bình.
a) Nh ng nghiên c u vùng c a sông
N

Vi t Nam

c ta trung bình c 20 km l i có m t c a sông, c a sông có v trí đ a lý

đ c bi t, đa d ng và phong phú v tài nguyên, là n i t p trung dân c (ch tính riêng
các huy n ven bi n đã chi m trên 24% t ng dân c c n

c), các công trình dân

sinh kinh t , qu c phòng quan tr ng.
Nh n th c rõ t m quan tr ng c a vùng c a sông, nh ng n m gân đây đã
đ

c nhà n

c h t s c quan tâm. Có nhi u công trình thu c ch

đ tài đ c l p c p Nhà n

c, đ tài c p B , đ tài c a các đ a ph



Nguy n Ti n Lam (2009) , Tr n Thanh Tùng (2011)[9]…
Các công trình nghiên c u v VCS ven bi n n
toán khá nhi u chúng đ

Formatted: Not Highlight

c ta có s d ng mô hình

c b t đ u phát tri n t kho ng gi a th p niên 80 c a th

k XX. H u h t các mô hình, ph n m m tr

c đây do các nhà khoa h c c a Vi t

Nam xây d ng, thi t l p v n còn nhi u h n ch nên các k t qu nghiên c u còn khá
khiêm t n . Ngoài ra còn các nguyên nhân khác, do các tr m quan tr c
bi n và ngoài kh i

n

c ta th a th t; s li u th c đo th

không đ ng b làm cho hi u ch nh mô hình khó đ

d i ven

ng r t ng n và thi u

c ki m ch ng chính xác. H n

(1999 – 2001) nhà n

c đã cho tri n khai 8 đ tài v nghiên c u s t l b sông, b

bi n trong đó có 3 đ tài nghiên c u v hi n t
(mi n B c) do vi n Tài nguyên và Môi tr
Vi n

ng s t l b bi n là KHCN- 5A

ng ch trì, KHCN-5B (mi n Trung) do

a Lý ch trì, KHCN – 5C (mi n Nam) do Vi n H i d

ch trì. Trong ch

ng h c Nha Trang

ng trình KC- 08 giai đo n 2006- 2010 có hai đ tài: KC-08.07 do

19

Formatted: Not Highlight


Tr

ng

i h c Th y l i ch trì th c hi n, KC-08.10 do Vi n


vùng c a sông thu c h th ng sông H ng – Thái

Formatted: Font: Times New Roma

Formatted: Font: Times New Roma

Bình
d i ven bi n mi n b c có r t nhi u các công trình nghiên c u v c a sông
H ng.

c bi t

các t nh H i Phòng và Thái Bình. H i Phòng có c ng bi n qu c t

nên hàng n m th

ng xuyên b b i l ng bùn cát do sông mang ra. Các công trình

tiêu bi u có th k đ n là các công trình Nghiên c u đ ng l c vùng c a sông ven
bi n thu c đ tài KC.09.05 (2001-2005) do Vi n

a lý ch trì.

ông l c các vùng

c a sông Vi t Nam, thu c đ tài KT 02.01, (1985 - 1990). D báo v n chuy n bùn
cát, b i t -xói l vùng ven bi n, c a sông ph c v phát tri n h th ng c ng, b n và
c m công nghi p trên sông V n Úc (2007-2009).
ch n cát, n đ nh lu ng vào c ng Diêm


ng pháp lu n v đ ng l c

VCS


cho đ n nay v n ch a đ

c nghiên c u hoàn ch nh… M t khác, do các quá trình

đ ng l c VCS r t ph c t p, không ch áp d ng các ph
th ng mà c n ph i s d ng c các ph

ng pháp nghiên c u truy n

ng pháp nghiên c u hi n đ i.

c bi t đ i

v i d i ven bi n các c a sông H ng – Thái Bình, n i luôn ch u nhi u thiên tai (bão,
l ). Do đó, vi c nghiên c u VCS Vi t Nam là m t v n đ r t b c xúc và c n thi t
trong t

ng lai. K t qu nghiên c u s đóng góp cho công tác quy ho ch và ch nh

tr , nh m gi m nh thi t h i do thiên tai gây ra t đó phát tri n kinh t - xã h i vùng
ven bi n.
1.4. Các ph

ng pháp nghiên c u


ng pháp tính và s ti n b v

ngành công ngh thông tin, đã m ra c h i cho h

tb cc a

ng nghiên c u các di n bi n

b ng mô hình toán. Các công c nghiên c u xói l , b i t , d ch chuy n c a sông, b
bi n b ng mô hình toán đ ng l c hình thái 2 chi u, 3 chi u mô ph ng di n bi n
hình thái c a các c a sông, l ch tri u ngày càng đ
ph ng chi ti t h n các hi n t

c hoàn thi n và cho phép mô

ng di n bi n trong t nhiên sát th c h n v i th i

đo n mô ph ng ngày càng dài h n.

21


CH

NG 2:

Formatted: Centered

PHÂN TÍCH I U KI N T NHIÊN KHU V C NGHIÊN C U

c g i là sông H ng. Sông H ng, khi ch y vào vùng đ ng b ng châu th ,

ngoài dòng chính l i ti p t c phân thành nhi u nhánh sông

c hai bên b sông.

Formatted: Indent: First line: 0 cm
Space After: 0 pt, Line spacing: 1,5
lines

Hi n nay, bên b t còn ba nhánh sông g m: sông u ng, sông Lu c và sông
Trà Lý; bên b h u còn hai nhánh sông là sông

ào Nam

Sông

bên b h u nh ng hi n nay ch

áy, tr

c đây là phân l u c a sông H ng

liên h v i sông H ng trong tr

ng h p phân l

nh và sông Ninh C .

c a


ng Giang

và l u v c sông Châu Giang (Trung Qu c), phía nam giáp l u v c sông Mã, phía
ông giáp v nh B c B , phía tây giáp l u v c sông Mêkông .
Toàn b di n tích l u v c kho ng169.000 km2 trong đó di n tích thu c Trung
Qu c là 81.240 km2, di n tích thu c Lào là 1.100 km2, di n tích thu c Vi t Nam là
22

Formatted: Space After: 0 pt, Line
spacing: 1,5 lines


86.660 km2. Dòng chính sông H ng có chi u dài là 1.140 km, trong đó có 640 km
ch y trên đ t Trung Qu c, 500 km ch y trên đ a ph n Vi t Nam.
L u v c sông H ng-Thái Bình liên quan t i 26 t nh, thành ph , có t ng di n
tích t nhiên kho ng 115750 km2.
Vùng đ ng b ng sông H ng đ

c gi i h n t 200 đ n 21030’ v đ B c, t

105030’ đ n 107030’ kinh ông, g m tr n v n lãnh th c a 11 t nh và m t ph n lãnh
th c a các t nh Phú Th , Thái Nguyên, B c Giang, Qu ng Ninh. (hình 2.1)
2.1.2 i u ki n đ a ch t – đ a m o
ng b ng sông H ng n m

ph n đ nh m t b n tr ng l n

Nam Á có các đ t gãy ki n t o quan tr ng ph


t ngkhác nhau có t

ng sông , h , đ m l y, bi n và sông – bi n h n h p.

d y

c a các l p tr m tích có quan h v i t c đ chuy n đ ng ki n t o, ho t đ ng c a
m ng l

i th y v n l c đ a và dao đ ng m c n

bình c a l p tr m tích trong giai đo n
0,12mm/n m

vùng

t

cđ id

ng. T c đ s t lún trung

tr ng sông H ng đ

ông B c và 0,06mm/n m

c xác đ nh là

vùng Tây Nam châu th . Tr m


sông, sông – bi n h n h p, bi n và đ m l y ven bi n.

24