BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ĐOÀN THANH NGA

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TRỌNG YẾU VÀ RỦI RO KIỂM TOÁN
NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG TRONG
CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ


1. GS.TS. Nguyễn Quang Quynh
2. PGS.TS. Lê Thị Hòa

Hà Nội - 2011
iii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Số
liệu sử dụng trong Luận án là trung thực. Những kết quả của Luận án chưa từng
được công bố trong bất cứ công trình nào. Tác giả của Luận án
Đoàn Thanh Nga

iv MỤC LỤC


36

56


61


70

CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ TRỌNG YẾU VÀ
RỦI RO KIỂM TOÁN TRONG QUAN HỆ VỚI CHẤT
LƢỢNG KIỂM TOÁN CỦA CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN
ĐỘC LẬP VIỆT NAM 
76
2.1. Đặc điểm tổ chức và hoạt động của các công ty kiểm toán
độc lập Việt Nam với chọn mẫu nghiên cứu 
76
v    

76
 
Nam 
83
2.2. Tình hình đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán với chất
lƣợng kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập Việt
Nam

3.1. Tính tất yếu và phƣơng hƣớng hoàn thiện đánh giá trọng
yếu và rủi ro kiểm toán trong kiểm toán báo cáo tài chính do
các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam thực hiện
149
vi 


149
           
       

155
3.2. Giải pháp hoàn thiện đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm
toán nhằm nâng cao chất lƣợng kiểm toán của các công ty
kiểm toán độc lập Việt Nam
157
3.2.1.  
157
3.2.2. 
189
3.2.3. 
218
KẾT LUẬN
224

xi


AASCN
Công ty TNHH Dịch vụ Tư
vấn Tài chính Kế toán và
Kiểm toán Nam Việt
Nam Viet Auditing and
Accounting Financial
Consultancy Service Company
Limited
4
ACPA
Công ty TNHH Kiểm toán và
Tư vấn NEXIA ACPA
NEXIA ACPA Auditing and
Consulting Company Limited
5
AISC
Công ty TNHH Kiểm toán và
Dịch vụ Tin học
Auditing and Informatics
Services Company Limited
6
AnPhu
Công ty TNHH Kiểm toán
An Phú
AnPhu Auditing Company
Limited
7
AVA
Công ty TNHH Tư vấn Kế
toán và Kiểm toán Việt Nam

Công ty TNHH Delloite Việt
Nam

14
DTL
Công ty TNHH Kiểm toán
DTL

15
FADACO
Công ty TNHH Kiểm toán và
Tư vấn Đầu tư Tài chính
Châu Á
The Asian Auditing and
Financial Investment
Consultant Co., Ltd
viii

16
HTKSNB
Hệ thống kiểm soát nội bộ

17
IFC
Công ty TNHH Kiểm toán và
Tư vấn Tài chính Quốc tế
International Auditing and
Financial Consulting Company
Limited
18

VAE
Công ty TNHH Kiểm toán và
Định giá Việt Nam
Vietnam Auditing and
Evaluation Company Limited
25
VFA
Công ty TNHH Kiểm toán
VFA

26
VIA
Công ty TNHH Kiểm toán
Quốc tế Việt Nam
Vietnam International Auditing
Company Limited
27
VINAUDI
Công ty TNHH Kiểm toán,
Kế toán và Dịch vụ Tài chính
Việt Nam
Vietnam Profession of
Auditing, Accounting and
Financial services Co., Ltd
28
VNFC AUDIT
Công ty TNHH Kiểm toán
độc lập Quốc gia Việt Nam
(VNFC AUDIT)
Vietnam National Independent

của Luận án
82
Bảng 2.3
Bảng Xác định mức trọng yếu theo doanh thu
91
Bảng 2.4
Bảng tính mức trọng yếu của AASC
93
Bảng 2.5
Bảng Hướng dẫn tính giá trị chênh lệch có thể chấp nhận
được
100
Bảng 2.6
Bảng Xác định tỷ lệ tính sai phạm có thể bỏ qua của ACPA
102
Bảng 2.7
Ma trận kiểm tra định hướng của Delloite Việt Nam
113
Bảng 2.8
Mô hình độ tin cậy kiểm toán
119
Bảng 2.9
Bảng Thống kê kết quả kháo sát bằng phần mềm SPSS
128
Bảng 2.10
Bảng Hệ số tương quan
129
Bảng 2.11
Bảng các chỉ tiêu phân loại nhóm nghiên cứu
131

180
Bảng 3.7
Các ký hiệu về sơ đồ cơ bản

187
Bảng 3.8
Tiêu chí chấm điểm để phân loại các công ty kiểm toán độc
lập Việt Nam
194
Biểu 2.1
Giấy tờ làm việc về phân tích sơ bộ Bảng cân đối kế toán
116

Danh mục sơ đồ
Sơ đồ số
Tên sơ đồ
Trang
Sơ đồ 1.1
Mối quan hệ giữa các loại rủi ro kiểm toán
21
Sơ đồ 1.2
Các bước trong quy trình đánh giá trọng yếu
24
Sơ đồ 1.3
Trình tự đánh giá rủi ro kiểm toán
36
Sơ đồ 1.4
Quy trình đánh giá HTKSNB và rủi ro kiểm soát
47
Sơ đồ 1.5

toán Việt Nam (nay là Delloite Việt Nam) và Công ty Dịch vụ Tư vấn Tài
chính Kế toán và Kiểm toán (AASC). Sau gần 20 năm hoạt động, cùng với
tiến trình hội nhập và phát triển kinh tế của đất nước, các công ty kiểm toán
độc lập của Việt Nam đã không ngừng gia tăng về số lượng và nâng cao chất
lượng dịch vụ cung cấp.
Hiện nay, Dịch vụ Kiểm toán BCTC vẫn là dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn
trong tổng doanh thu của các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam. Kiểm toán
BCTC đưa ra sự đảm bảo hợp lý của KTV về tính trung thực, hợp lý, hợp
pháp của BCTC, từ đó đảm bảo BCTC không còn chứa các sai phạm trọng
yếu ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng thông tin trên BCTC.
Cùng với xu thế hội nhập về dịch vụ kế toán, kiểm toán với khu vực và
quốc tế, những đòi hỏi từ thực tiễn quản lý đã đặt ra yêu cầu phải nâng cao
chất lượng dịch vụ cung cấp của các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam.
Một yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng cuộc kiểm toán là đánh
giá khoa học và chuẩn xác trọng yếu và rủi ro kiểm toán. Tuy nhiên, trên thực
tế công việc đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong kiểm toán BCTC
của các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam hiện vẫn còn nhiều điểm chưa
hoàn thiện. Chính vì vậy, nghiên cứu việc hoàn thiện đánh giá trọng yếu và
rủi ro kiểm toán trong kiểm toán BCTC là một vấn đề cấp bách.
Hiện nay, ở Việt Nam đã có các công trình nghiên cứu về kiểm toán
được công bố. Tuy nhiên vẫn chưa có đề tài nào đi sâu vào lĩnh vực đánh giá
trọng yếu và rủi ro kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập, đặc biệt

2
trong quan hệ với việc nâng cao chất lượng kiểm toán. Do đó, Tác giả đã chọn
Đề tài cho Luận án Tiến sĩ của mình là: “Nghiên cứu đánh giá trọng yếu và
rủi ro kiểm toán nhằm nâng cao chất lượng hoạt động trong các công ty
kiểm toán độc lập Việt Nam”.

2. Công trình nghiên cứu liên quan đến Đề tài luận án

Luận án tiến sĩ của Lau Tze Yiu, Peter tại đại học Hongkong (1997) về
“Phân tích tác động của rủi ro, trọng yếu và cấu trúc đối với việc lựa chọn
bằng chứng kiểm toán”. Đây là công trình nghiên cứu có qui mô lớn, phân
tích đầy đủ các vấn đề cơ bản về rủi ro kiểm toán, trọng yếu kiểm toán, mối
quan hệ giữa trọng yếu và rủi ro trong việc nâng cao chất lượng bằng chứng
kiểm toán. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu của Đề tài cũng có tính khả thi cao,
đặc biệt phù hợp với các quốc gia có nền kinh tế mới nổi tại khu vực Châu Á.
Bên cạnh đó, các giáo trình kiểm toán trên thế giới như Auditing của
Alvin A.Arens và James K. Lpebbecke; Auditing: A Risk Analysis Approach
(5
th
Edition); Auditing - A Systematic Approach của McGraw-Hill;… là tập
hợp đầy đủ và có hệ thống về các vấn đề lý luận liên quan đến đánh giá trọng
yếu và rủi ro kiểm toán. Ngoài ra, để nghiên cứu các vấn đề về rủi ro kiểm
toán phải kể đến hệ thống các chuẩn mực kiểm toán quốc tế của ISA,
INTOSAI, IFAC… và hướng dẫn thực hiện kiểm toán, tài liệu phân tích
nghiên cứu của các công ty kiểm toán, các tổ chức kiểm toán lớn như Hiệp
hội Kế toán viên công chứng Anh (ACCA), Hiệp hội Kế toán viên công
chứng Úc (CPA Australia ); các tập đoàn kiểm toán lớn như Delloite, KPMG,
E&Y, PWC…
Tại Việt Nam, cùng với sự phát triển của hoạt động kiểm toán độc lập,
các nghiên cứu về kiểm toán nói chung và đánh giá trọng yếu, rủi ro kiểm
toán nói riêng cũng đã có những thành công ban đầu. Về mặt lý luận cơ bản
các công trình này đã bám sát các nguyên lý hiện đại trên thế giới và được
đúc kết trong các giáo trình kiểm toán của một số học viện, trường đại học lớn
như Đại học Kinh tế quốc dân, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Học

4
viện Tài chính… Bên cạnh đó, tại Việt Nam cũng đã có một số công trình
nghiên cứu độc lập liên quan đến vấn đề đánh giá trọng yếu và rủi ro nhằm

yếu, rủi ro kiểm toán với việc nâng cao chất lượng kiểm toán.
Về thực tiễn: Nghiên cứu, khảo sát thực trạng đánh giá trọng yếu, rủi ro
kiểm toán và chất lượng kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập Việt
Nam.
Trên cơ sở phân tích, đánh giá những vấn đề cấp bách đặt ra, Luận án nêu
ra phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện đánh giá trọng yếu và rủi ro
kiểm toán với việc nâng cao chất lượng kiểm toán của các công ty kiểm toán
độc lập Việt Nam.

3.2. Ý nghĩa nghiên cứu
- Khẳng định được tầm quan trọng của đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm
toán trong việc nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán của các công ty kiểm
toán độc lập Việt Nam;
- Đưa ra được nhận xét và các giải pháp mang tính khả thi đối với chính
các công ty kiểm toán nhằm hoàn thiện đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán
qua đó nâng cao chất lượng kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập Việt
Nam;
- Đóng góp vào việc hoàn thiện khung pháp lý về kiểm toán tại Việt Nam,
đặc biệt là các chính sách, chuẩn mực, quy trình liên quan đến đánh giá trọng
yếu và rủi ro kiểm toán trong kiểm toán BCTC.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu về đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán,
trong đó đi sâu vào nghiên cứu đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán với việc
nâng cao chất lượng hoạt động giới hạn trong chất lượng của các công ty kiểm
toán độc lập của Việt Nam (không bao gồm các công ty kiểm toán độc lập
100% vốn nước ngoài).

6. Hướng đóng góp của Đề tài
Đề tài đi sâu vào lý luận về đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong
quan hệ với chất lượng kiểm toán và vận dụng vào phân tích thực trạng này
để rút ra những vấn đề còn tồn tại và đề ra các phương hướng, giải pháp hoàn
thiện việc đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán để nâng cao chất lượng kiểm
toán trong các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam.

7. Bố cục của Luận án
Ngoài Lời mở đầu và Kết luận, Luận án gồm có 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về đánh giá trọng yếu và rủi
ro kiểm toán với việc nâng cao chất lượng kiểm toán;
Chương 2: Thực trạng đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán trong
quan hệ với chất lượng kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập Việt
Nam;
Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện đánh giá trọng
yếu và rủi ro kiểm toán với việc nâng cao chất lượng kiểm toán của các
công ty kiểm toán độc lập Việt Nam.

8
CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐÁNH GIÁ
TRỌNG YẾU VÀ RỦI RO KIỂM TOÁN VỚI VIỆC NÂNG CAO
CHẤT LƢỢNG HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN

1.1.   
1.1.1. Lý luận cơ bản về trọng yếu
 
 [30]. 
.

        




 B

  
 

                
 
tr


 
Về quy mô, tr

Quy mô tuyệt đối 



10
: 

               
  

Quy mô tương đối 




 ban g

  

Một là, 
 

;
Hai là, 
  
              
 
;
Ba là, 
T


Bốn là, 
 



12
Năm là, 

 
g gian

Sáu là, 
C


             
;
Năm là,  




Sáu là,  
 

 
ng






 

14
1.1.2. Lý luận cơ bản về rủi ro kiểm toán
1.1.2.1. Khái niệm rủi ro kiểm toán



 
 .
C

.


R 

Tuy              



Đối với các công ty kiểm toán






 

 
