1
BỘ NÔNG
NGHIỆP
VÀ PHÁT
TRIỂN
NÔNG THÔN
HƯỚNG
DẪN GIẢNG
DẠY
MÔ ĐUN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

TÊN MÔ ĐUN: SỬA CHỮA, THAY
THẾ MỘT SỐ CHI TIẾT CƠ BẢN
3
CỦA MÁY BƠM CÓ Q ≤ 1000m /h
MÃ SỐ: MĐ05
NGHỀ: SỬA CHỮA BƠM ĐIỆN
Trình độ: Sơ cấp nghề
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

Bài 4: Thay thế một số chi tiết cơ bản của máy bơm có Q ≤ 1000 m3/h
Tài liệu này được thiết kế theo từng mô đun thuộc hệ thống mô đun của một
chương trình, để đào tạo hoàn chỉnh. Được dùng làm giáo trình cho người học ở
các khóa đào tạo ngắn hạn hoặc cho các công nhân kỹ thuật, các nhà quản lý và
người sử dụng nhân lực tham khảo.
Giáo trình được viết đơn giản, dễ hiểu phù hợp với đối tượng đào tạo. Trong
quá trình viết giáo trình, mặc dù có nhiều cố gắng nhưng giáo trình chắc chắn
không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến
đóng góp của bạn đọc để giáo trình tái bản lần sau tốt hơn.
Xin chân thành cảm ơn.
Tham gia biên soạn
Ban chủ nhiệm


4
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC

TRANG

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN ..................................................................................... 2
LỜI GIỚI THIỆU ................................................................................................... 3
MỤC LỤC ................................................................................................................ 4
CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN: SỬA CHỮA, THAY THẾ MỘT SỐ CHI TIẾT
CƠ BẢN CỦA MÁY BƠM CÓ Q≤1000M3/H ...................................................... 7
Giới thiệu mô đun................................................................................................. 7
Bài 1: Sử dụng dụng cụ tháo lắp máy bơm........................................................... 7
1.1 Vam ..................................................................................................................... 7
A. Giới thiệu quy trình ........................................................................................... 7
B. Các bước tiến hành ............................................................................................ 7

C. Bài tập thực hành của học viên ....................................................................... 18
D. Ghi nhớ ............................................................................................................ 18
3.2 Sửa chữa vỏ bơm ............................................................................................. 19
A. Giới thiệu quy trình ......................................................................................... 19
B. Các bước tiến hành .......................................................................................... 19
C. Bài tập thực hành của học viên ....................................................................... 19
D. Ghi nhớ ............................................................................................................ 19
3.3 Sửa chữa trục bơm bị cong............................................................................. 19
A. Giới thiệu quy trình ......................................................................................... 19
B. Các bước tiến hành .......................................................................................... 21
C. Bài tập thực hành của học viên ....................................................................... 22
D. Ghi nhớ ............................................................................................................ 22
Bài 4: Thay thế một số chi tiết của máy bơm có ≤ 1000 m3/h ........................... 23
4.1. Thay thế sợi túp. ............................................................................................. 23
A. Giới thiệu quy trình ......................................................................................... 23
B. Các bước tiến hành .......................................................................................... 25
C. Bài tập thực hành của học viên ....................................................................... 26
D. Ghi nhớ ............................................................................................................ 26
4.2. Thay thế ổ bi, bạc ........................................................................................... 26
A. Giới thiệu quy trình ......................................................................................... 26
B. Các bước tiến hành .......................................................................................... 27


6
C. Bài tập .............................................................................................................. 30
D. Ghi nhớ ............................................................................................................ 30
4.3 Thay thế vành mòn.......................................................................................... 36
A. Giới thiệu quy trình ......................................................................................... 36
B. Các bước tiến hành .......................................................................................... 36
C. Bài tập thực hành của học viên ....................................................................... 37

Sử dụng dụng cụ tháo lắp máy bơm
Mục tiêu:
- Trình bày được cấu tạo, tác dụng, phạm vi ứng dụng của một số dụng cụ
tháo lắp máy bơm.
- Sử dụng thành thạo các dụng cụ tháo lắp máy bơm.
- Sử dụng dụng cụ đảm bảo an toàn, chính xác, phù hợp.
- Đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp trong quá trình sử dụng
dụng cụ.
1.1 Vam
A. Giới thiệu quy trình
- Chọn vam.
- Chọn bộ phận máy bơm cần dùng vam.
- Mắc vam vào vị trí và tháo.
B. Các bước tiến hành
- Chọn loại vam.
- Chọn đối tượng cần dùng vam.
- Đưa tay vam vào chi tiết cần vam
- Dùng tay quay để dần đưa chi tiết ra khỏi vị trí.
C. Bài tập thực hành của học viên
Thực hành tháo vòng bi ra khỏi trục bơm.


8

Hình 1.1 Vam tháo vòng bi 

Hình 1.2 Vam ba càng


9

- Tiến hành tháo, lắp chi tiết.
B. Các bước tiến hành
- Chọn đối tượng cần tháo, lắp.
- Dựa vào đối tượng cần tháo, lắp lựa chọn dụng cụ cho thích hợp.
- Đưa dụng cụ vừa lựa chọn vào đối tượng cần tháo lắp.
- Đưa chi tiết vào (ra) theo đúng yêu cầu.
C. Bài tập thực hành của học viên
Lựa chọn dụng cụ tháo lắp, tháo các chi tiết của một máy bơm li tâm có
Q≤1000 m3/h.
D. Ghi nhớ
-

Dụng cụ tháo lắp có nhiều kích cỡ khác nhau và làm bằng nhiều vật liệu.

- Cle dùng để vặn bu lông có kích thước chuẩn định sẵn và không đổi.
- Mỏ lết dùng để vặn bu lông có kích thước thay đổi trong phạm vi xác định.
- Với bu lông có kích thước chuẩn, dùng cle vặn bao giờ cũng chính xác mà
không cần điều chỉnh gì thêm.


12
- Với bu lông nào cũng thế, khi dùng mỏ lết đều phải vặn con chạy sao cho khớp
với bu lông.
- Khi tháo, lắp các bu lông, ốc vít, chú ý tránh làm chờn đai ốc.
1.3 Dụng cụ gia nhiệt
 

Hình 5.7 Dụng cụ gia nhiệt
Hình 1.6 Dụng cụ gia nhiệt
A. Giới thiệu quy trình

Trình bày được quy trình tháo lắp máy bơm có Q ≤ 1000 m3/h.

-

Tháo lắp được máy bơm có Q ≤ 1000 m3/h.

-

Đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp trong quá trình làm việc.
2.1 Quy trình tháo máy bơm
A. Giới thiệu quy trình

-

Chuẩn bị.

-

Nghiên cứu sơ đồ.

-

Lập quy trình trình tháo.

-

Nghiệm thu.
B. Các bước tiến hành

-

tốt. Cần chuẩn bị đầy đủ dụng cụ, thiết bị khởi trọng, nguyên liệu cần thiết cho
việc sửa chữa và các bộ phận dự phòng thay thế, bố trí chu đáo nơi sửa chữa,
làm tốt kế hoạch tổ chức lao động và mức độ tiến triển của công trình. Nên


15
chuẩn bị hòm hoặc túi đựng dụng cụ để khỏi mất mát dụng cụ và các chi tiết
máy tháo ra. Những chi tiết lớn cần quy định nơi đặt riêng. Những chi tiết nhỏ
hoặc dụng cụ đo nhỏ cũng phải đặt trong hộp đặc biệt.
-

Khi tháo, lắp bơm, cần nhớ quan hệ lắp ghép giữa các bộ phận, những bộ phận
dễ lẫn nên đánh dấu để khỏi lắp nhầm sau khi tháo, kéo dài thời gian sửa chữa.
Khi ê cu quá chặt hay bị gỉ, có thể đổ một ít dầu hoả vào, sau một thời gian
ngắn, dầu thấm vào đường răng có thể tháo ra dễ dàng. Nếu làm như vậy mà
vẫn chưa tháo được, lại cho thêm dầu hoả và dùng búa tay gõ nhẹ cho lỏng ra,
sau đó lại tháo. Không được dùng dụng cụ cắt gọt như dao, đục hay khoan để
tháo bu lông. Chỉ khi nào không còn cách nào mới phá bu lông.

-

Êcu sau khi tháo ra nên bắt ngay vào gu dông hay bu lông cũ của nó để khi lắp
khỏi mất thời gian lựa chọn. Trước khi lắp êcu và bu lông cần dùng dầu rửa
sạch răng ốc, nếu tháo xong ngâm ngay vào dầu thì càng dễ rửa. Trước khi vặn
bu lông cần bôi phấn chì như vậy lần sau sẽ dễ tháo hơn.

-

Nếu mặt tiếp hợp của bơm dùng sơn đặc hay hốn hợp keo dầu khác để trát kín
thì sau khi tháo, ngâm vào dung dịch 10% xút, rồi rửa sạch. Nếu là đệm giấy



16

4. Tháo bu lông của nắp gối đỡ, lấy nắp gối đỡ ra.
5. Tách riêng hai nửa lót trục, lấy nửa trên ra.
6. Tháo nắp hộp kín trục và lấy hết vật đệm ra.
7. Nhấc rô to ra khỏi vỏ bơm, đặt trên giá đỡ đã chuẩn bị trước, chú ý không
được làm hỏng bánh động và cổ trục.
8. Lấy nửa lót trục dưới ra để lau, khi cần thiết có thể tháo cả nửa gối đỡ dưới
ra.
9. Sau khi tháo xong các bộ phận trên, chỉ còn lại nửa vỏ bơm dưới đặt lên giá
đỡ, lúc đó rửa và kiểm tra dễ dàng.
Đến đây công việc tháo nói chung là xong. Trong quá trình tháo muốn kiểm tra
các bộ phận của bơm xem có bình thường không, cần đo khe hở gối đỡ, vòng giảm
rò và các bộ phận chặn lực đẩy theo trục, điều chỉnh vị trí bánh động và ghi các trị
số đo được vào sổ sửa chữa.
Song song với việc tháo bơm, có thể rửa sach các bộ phận tháo ra, sau khi đã
tháo xong toàn bộ, thông thường rửa theo thứ tự sau:
1. Cạo sạch các vết bẩn, gỉ sắt, cặn nước ở mặt trong và mặt ngoài của bánh
động, vòng giảm rò và gối đỡ, cần dùng dây thép hoặc dụng cụ cạo đặc biệt để có
thể đưa sâu vào cạo các rãnh bánh động, cuối cùng dùng nước rửa sạch.
2. Rửa sạch mặt tiếp hợp của nửa trên và nửa dưới của vỏ bơm.
3. Rửa sạch mặt trong và ngoài vỏ bơm, kiểm tra và rửa sạch ống nước làm kín.
4. Rửa sạch lót trục và hộp dầu ở gối đỡ, dùng dầu hoả rửa sạch hộp dầu, cạo
sạch cặn dầu cứng, sau đó lại rửa lại bằng dầu nhờn, vòng dầu và bộ phận chỉ mực
dầu cũng được rửa sạch. Nếu là ổ bi thì nên rửa sạch dầu cũ bằng ét – xăng và đổ
dầu mới vào (loại dầu cho vào chọn theo điều kiện sử dụng, chương 8 sẽ nói tỷ mỉ
hơn).
5. Nếu gối đỡ có buồng làm lạnh bằng nước, cần làm sạch buồng làm lạnh, ống


Lập quy trình trình lắp máy bơm.

-

Nghiệm thu.
B. Các bước tiến hành

-

Chuẩn bị trước khi lắp máy bơm:
• Chuẩn bị mặt bằng lắp máy.
• Chuẩn bị dụng cụ lắp máy bơm.
• Chuẩn bị nguyên vật liệu, giẻ lau…

-

Nhớ cấu tạo của máy bơm, quan hệ lắp ghép giữa các chi tiết.

-

Trên cơ sở quan hệ lắp ghép giữa các chi tiết, và quy trình tháo máy bơm, lập
quy trình các bươc lắp máy bơm.

-

Máy bơm làm việc đạt yêu cầu kĩ thuật sau khi lắp.
C. Bài tập thực hành của học viên
Thực hành lắp một tổ máy bơm li tâm có Q≤1000 m3/h.
D. Ghi nhớ

3.1 Sửa chữa thường xuyên máy bơm
A. Giới thiệu quy trình

-

Căn cứ vào biên bản kiểm tra thường xuyên máy bơm để có kế hoạch sửa chữa
thường xuyên máy bơm.

-

Lập danh mục công việc.

-

Tiến hành sửa chữa thường xuyên
B. Các bước tiến hành

- Dựa vào biên bản kiểm tra thường xuyên để biết công việc sửa chữa.
- Lập quy trình sửa chữa.
- Bàn giao và nghiệm thu.
C. Bài tập thực hành của học viên
Lập quy trình sửa chữa thường xuyên của một máy bơm có Q≤1000 m3/h.
D. Ghi nhớ
Bơm nước là một loại máy đơn giản được phổ biến rộng rãi với nhiều chủng
loại và kích thước phong phú. Sử dụng máy bơm cũng dễ dàng. tuy nhiên máy bơm
có liên quan đến phần cơ, phần điện và phần thuỷ lực nên có đặc thù riêng. Nếu
hiểu rõ các đặc thù, nguyên lí thì sẽ có những xử lí nhanh chóng.
Trong quá trình kiểm tra bảo dưỡng thường xuyên, nếu phát hiện hư hỏng phải
tiến hành sửa chữa.
Để chọn lựa được phương pháp sửa chữa căn cứ vào mức độ hư hỏng, hệ thống

- Xác định vị trí trục cong.
- Lập quy trình sửa chữa.
- Nghiệm thu và bàn giao


20

Hình 1.7 Bảo dưỡng thường xuyên máy bơm
 


21
B. Các bước tiến hành
- Kiểm tra trục bơm
- Xác định vị trí trục bơm bị cong
• Dùng đồng hồ so để kiểm tra.
• Xác định những vị trí đo.
• Xác định các điểm đo
• Đánh dấu các vị trí cần đo
• Dùng bộ giá để đặt trục bơm cần sửa chữa
• Dùng đồng hồ so đo tại các vị trí đã được đánh dấu
• Quay trục bơm từ từ và ghi lại các số liệu đã đo theo mẫu
• So sánh kết quả đo và xác định được vị trí trục cong
Vị trí 1
Điểm đo

I

II


Lần 1
Lần 2
Lần 3
Trung bình

- Đánh giá tình trạng trục.
- Lập quy trình sửa chữa


22
- Nghiệm thu và bàn giao
C. Bài tập thực hành của học viên
Xác định độ cong của trục máy bơm li tâm có Q ≤ 1000 m3/h.
D. Ghi nhớ
- Dùng dụng cụ nắn thẳng trục, có thể kết hợp với gia nhiệt để sửa chữa.
2 Trình tự sửa chữa vỏ bơm?


23
Bài 4
Thay thế một số chi tiết của máy bơm có ≤ 1000 m3/h
Mục tiêu thực hiện:
-

Trình bày được quy trình thay thế một số chi tiết cơ bản của máy bơm có Q ≤
1000 m3/h.

-

Thay thế được một số chi tiết cơ bản của máy bơm có Q ≤ 1000 m3/h.

Hình 1.10 Sợi túp làm kín trục bơm


25
B. Các bước tiến hành
-

Chuẩn bị:
• Mặt bằng .
• Vật tư, thiết bị thay thế.
• Giẻ lau, dầu, mỡ, dao, kéo.
• Dụng cụ móc sợi túp cũ.
• Dụng cụ tháo lắp.

-

Tháo nắp ép ra khỏi hộp kín trục.

-

Móc sợi túp ra khỏi vị trí cổ trục.

-

Đo và cắt sợi túp mới.

-

Đặt sợi túp mới vào cổ trục rồi đóng nắp ép.