Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
LỜI CẢM ƠN
Em gửi lời cám ơn đặc biệt tới cô Trần Thị Phiến và anh Trần Huy Dương
cùng với các anh chị trong Phòng Công nghệ phần mềm trong Quản lý – Viện
Công nghệ thông tin đã trực tiếp hướng dẫn em trong suốt quá trình thực tập và
làm đồ án tốt nghiệp.
Em cũng xin được gửi lời cảm ơn các thày cô trong Khoa Công nghệ thông tin
– Trường Đại học Thủy Lợi Hà Nội, các anh chị trong Thư viện Trường Đại học
Thủy Lợi Hà Nội đã tận tình giúp đỡ em trong quá trình làm đồ án.
Cuối cùng em xin được cảm ơn gia đình và bạn bè đã luôn động viên, khuyến
khích, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho em trong suốt quá trình học tập, rèn luyện
và thực hiện đồ án này.
Hà Nội ngày 02 tháng 05 năm 2006
Sinh viên
Đỗ Thị Anh Đào
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
1
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 1
LỜI GIỚI THIỆU 4
CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM VỀ MÔ HÌNH QUẢN LÝ THƯ VIỆN................6
CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU VỀ MÔ HÌNH CHUẨN MARC..............................8
2..1 Định nghĩa về MARC....................................................................................8
2..2 Phạm vi ứng dụng của khổ mẫu thư mục MARC..........................................9
2..3 Loại bản ghi thư mục...................................................................................10
2..4 Cấu trúc bản ghi thư mục.............................................................................10
CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH ỨNG DỤNG CHUẨN MARC 21 VÀO QUẢN LÝ
THƯ VIỆN HIỆN NAY..................................................................................22
3..1 Trên Thế Giới...............................................................................................22
3..2 Tại Việt Nam................................................................................................23

6.2.4.Mượn trả............................................................................................82
KẾT LUẬN 86
PHỤ LỤC 1: CÀI ĐẶT CHƯƠNG TRÌNH...................................................87
PHỤ LỤC 2: DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................88
PHỤ LỤC 3: MỘT SỐ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT.........................................89
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
3
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
BÁO CÁO TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ỨNG DỤNG CHUẨN MARC 21 TRONG
QUẢN LÝ THƯ VIỆN.
LỜI GIỚI THIỆU
Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Internet, nhu cầu trao đổi thông
tin thông qua mạng đã trở nên ngày càng phổ biến trong mọi lĩnh vực. Trong lĩnh
vực thư viện thì vấn đề trao đổi dữ liệu liên thư viện là rất quan trọng khi mà
lượng dữ liệu nhập vào là rất lớn thì việc trao đổi dữ liệu từ xa sẽ giúp ích rất
nhiều cho người quản lý thư viện và thư viện sẽ hoạt động hiệu quả hơn.
Một vấn đề đặt ra cho các thư viện trong thời đại thông tin là các thư viện phải
có khả năng tra cứu các dữ liệu có tại các thư viện khác (hay còn gọi là tra cứu liên
thư viện). Để các thư viện có thể trao đổi được với nhau thì thông tin của một tài
liệu được lưu trữ phải tuân theo một chuẩn nào đó. Không nằm ngoài luồng phát
triển đó, với mục tiêu xây dựng một giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin cho
công tác thư viện, đề tài nghiên cứu của em sẽ đưa ra những giải pháp hỗ trợ khâu
biên mục sách và tài liệu theo chuẩn MARC 21. Với việc biên mục bằng chuẩn
MARC 21 thì khả năng lưu trữ, xử lý thông tin của máy tính, công tác quản lý thư
viện sẽ trở lên dễ dàng và chính xác, giải phóng phần lớn sức lao động của nhân
viên thư viện cũng như tiện lợi hơn cho độc giả.
MARC 21 trở thành chuẩn quốc tế, vì đa số các nước nói tiếng Anh và các hệ
thống thư viện trên cơ sở sử dụng tiếng Anh sử dụng. Sự lợi ích của MARC cho

VIỆN
Thư viện được UNESCO định nghĩa khá tổng quát ”Thư viện, không phụ thuộc
vào tên của nó, là bất cứ bộ sưu tập có tổ chức nào của sách, ấn phẩm định kỳ hoặc
các tài liệu khác, kể cả đồ hoạ, nghe nhìn và nhân viên phục vụ có trách nhiệm tổ
chức cho bạn đọc sử dụng các tài nguyên đó nhằm mục đích thông tin, nghiên cứu
khoa học, giáo dục hoặc giải trí.”
Từ định nghĩa trên và qua khảo sát thực tế, phần lớn các thư viện hoạt động
theo mô hình:
Hình 1: Mô hình hoạt động của phần lớn các thư viện
• Quản lý: Phục vụ công tác giám sát, thông tin và quản lý toàn bộ hoạt động
chung của thư viện.
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
6
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
• Quản lý bạn đọc: Quản lý cộng đồng bạn đọc và tiến hành các hoạt động
nghiệp vụ liên quan đến bạn đọc như cấp thẻ, in thẻ, gia hạn thẻ và cắt hiệu
lực thẻ. . .
• Bổ sung: thực hiện công tác bổ sung vốn tài liệu của thư viện, quản lý từ
khi đặt mua đến khi tài liệu được xếp trên giá.
• Biên mục: thực hiện công tác biên mục bao gồm nhập mới, sửa chữa, xoá,
duyệt, thao tác xử lý, phân tích tổng hợp tài liệu, nhằm giúp người dùng
nắm được thông tin về mọi mặt của tài liệu – nội dung, công dụng, hình
thức để tiến hành chọn lựa phù hợp với yêu cầu tìm tin. Nói tóm lại, biên
mục nhằm mục đích tổ chức hệ thống thông tin hiện đại cho phép tìm kiếm
thông tin tài liệu đơn giản, nhanh chóng, dễ dàng và nâng cao hiệu quả khai
thác thông tin. Ngoài ra, còn thực hiện việc thu thập thông tin, tư liệu qua
Internet, TV, CDROM,... và biên tập các nguồn thông tin tư liệu này nhằm
tạo ra nguồn thông tin số hoá đáp ứng yêu cầu khai thác của bạn đọc và
thống nhất với nguồn thông tin, tư liệu của thư viện.
• Quản lý mượn trả: thực hiện nghiệp vụ mượn, trả sách và quản lý bạn đọc.

- Nội dung dữ liệu của bản ghi.
Cấu trúc bản ghi là một triển khai ứng dụng tiêu chuẩn Quốc tế ISO 2079-Khổ
mẫu trao đổi thông tin (Format for Information Exchange) và tiêu chuẩn tương
đương của Hoa Kỳ ANSI/NISO Z39.2-Trao đổi thông tin thư mục(Bibliographic
Information Interchange).
Định danh nội dung là các mã và quy ước được thiết lập để xác định và đặc
trưng hóa các phần tử dữ liệu bên trong bản ghi, hỗ trợ việc thao tác với dữ liệu
đó, được quy định cụ thể cho từng khổ mẫu trong tất cả các khổ mẫu MARC.
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
8
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
Nội dung của các yếu tố dữ liệu tạo thành bản ghi MARC thông thường được
quy định bên ngoài các khổ mẫu này. Ví dụ về các chuẩn đó là: Mô tả thư mục
chuẩn Quốc tế (ISBD-International Standard Bibliographic Description), quy tắc
biên mục Anh-Mỹ AARC (Anglo American-Cataloguing Rule). Đề mục chủ đề
của Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ(LCSH-Library of Congress Subject Headings)
hoặc các quy tắc biên mục; các từ điển chuẩn và hệ thống phân loại được sử dụng
bởi cơ quan tạo ra bản ghi. Nội dung của một số yếu tố dữ liệu mã hóa được quy
định cụ thể cho từng khổ mẫu MARC.
2..2 Phạm vi ứng dụng của khổ mẫu thư mục MARC
MARC 21 được sử dụng để làm một công cụ chứa thông tin thư mục về các tài
liệu văn bản in và bản thảo, tệp tin, bản đồ, bản nhạc, xuất bản phẩm nhiều kỳ, tài
liệu nghe nhìn và các tài liệu hỗn hợp. Khổ mẫu thư mục chứa các yếu tố dữ liệu
cho các loại hình tài liệu sau:
- Sách - sử dụng cho các tài liệu văn bản được in, bản thảo và các tài liệu vi
hình có bản chất chuyên khảo.
- Xuất bản nhiều kỳ - sử dụng cho tài liệu văn bản được in, bản thảo và các
tài liệu vi hình mà nó được sử dụng rộng rãi ở dạng từng phần với phương
thức xuất bản lặp lại (như ấn phẩm định kỳ, báo, niên giám…).
- Tệp tin - sử dụng cho phần mềm máy tính, dữ liệu số, các tài liệu đa

- Tài liệu chiếu hình.
- Đồ họa không chiếu hai chiều.
- Vật phẩm nhân tạo ba chiều và đối tượng tự nhiên.
- Bộ tài liệu.
- Tài liệu hỗn hợp.
2..4 Cấu trúc bản ghi thư mục
Cấu trúc một bản ghi thư mục theo MARC bao gồm 3 thành phần chủ yếu:
- Đầu biểu.
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
10
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
- Danh mục.
- Các trường dữ liệu.
• Đầu biểu
Trường đầu tiên trong một bản ghi MARC và có độ dài cố định 24 ký tự.
Những yếu tố dữ liệu của trường này cung cấp thông tin cho việc xử lý bản
ghi. Những dữ liệu trong trường này là các con số hoặc giá trị ở dạng mã và
được xác định cụ thể cho từng vị trí ký tự.
• Danh mục
Thành phần của bản ghi MARC được tạo ra từ nhiều mục trường trong đó
mỗi mục trường chứa thông tin một trường dữ liệu cụ thể, bao gồm: nhãn
trường, độ dài trường và vị trí bắt đầu của trường trong bản ghi đó. Mỗi
mục trường có độ dài 12 ký tự. Những mục trường danh mục của các
trường kiểm soát có độ dài biến động được trình bày trước và theo trình tự
nhãn tăng dần. Tiếp sau là những mục trường của các trường có độ dài biến
động, được sắp xếp tăng dần theo ký tự đầu tiên của nhãn trường. Trình tự
lưu trữ của các trường dữ liệu có độ dài biến động trong bản ghi không
nhất thiết phải trùng hợp với thứ tự của các mục trường trong vùng Danh
mục. Những nhãn trường lặp lại được phân biệt bằng vị trí của những
trường tương ứng trong bản ghi. Phần Danh mục được kết thúc bằng một

Bảng 1: Các khối trường của MARC 21
Khối nhãn
trường
Yếu tố dữ liệu
0XX Thông tin kiểm soát, định danh, chỉ số phân loại …
1XX Tiêu đề chính.
2XX
Nhan đề và thông tin liên quan đến nhan đề (nhan đề, lần
xuất bản, thông tin về in ấn).
3XX Mô tả vật lý…
4XX Thông tin tùng thư.
5XX Phụ chú.
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
12
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
6XX Các trường về truy cập chủ đề.
7XX
Tiêu đề bổ sung, không phải chủ đề hoặc tùng thư; trường
liên kết.
8XX Tiêu đề tùng thư bổ sung, sưu tập…
9XX Dành cho ứng dụng cục bộ.
Bảng 2: Một số nhóm trường đặc thù.
Kiểu nhóm Chức năng Ví dụ nhãn trường
X00 Tên cá nhân. 100,600,700
X10 Tên tập thể. 110,610,710
X11 Tên hội nghị. 111,611,711
X30 Nhan đề đồng nhất. 130,230
X40 Nhan đề tùng thư. 140,240,440
X50 Thuật ngữ chủ đề. 650
X51 Địa danh. 651

• Đầu biểu chiếm 24 ký tự đầu tiên: 01041cam 2200265 a 4500
Đầu biểu không có chỉ thị và không có trường con.
Vị trí ký tự:
00-04 Độ dài logic của bản ghi :01041
05 Tình trạng của bản ghi
X c = Được sửa đổi hoặc xem lại
d = Bị xoá
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
15
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
n = Bản ghi mới
06 Loại bản ghi
X a = Tài liệu ngôn ngữ
c = Bản nhạc in
d = Bản thảo bản nhạc
e = Tài liệu đồ hoạ
f = Bản thảo tài liệu đồ hoạ
g = Tài liệu chiếu hình
i = Ghi âm không phải âm nhạc
j = Ghi âm âm nhạc
k = Đồ hoạ hai chiều không chiếu
m = Tệp tin
o = Bộ tài liệu
p = Tài liệu hỗn hợp
r = Vật thể ba chiều hoặc đối tượng gặp trong tự nhiên
t = Bản thảo tài liệu ngôn ngữ
07 Cấp thư mục
a = Phần hợp thành của chuyên khảo
b = Phần hợp thành của xuất bản phẩm nhiều kỳ
c = Sưu tập

17
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
19 Linked record requirement
# = Không đòi hỏi bản ghi liên kết
r = Đòi hỏi bản ghi liên kết
20 Độ dài của phần độ dài trường (luôn là “4”)
21 Độ dài của phần vị trí ký tự bắt đầu (luôn là "5")
22 Độ dài của phần do cơ quan thực hiện xác định (luôn là "0")
23 Không xác định (luôn là "0")
• Tiếp theo là mục trường của Danh mục
Mục trường đầu tiên có mã thẻ 001 bắt đầu từ ký tự thứ 25. Tiếp theo là độ
dài của trường dữ liệu gồm 4 ký tự: 0020. 5 ký tự cuối cùng 00000 chứa vị trí
bắt đầu của phần thông tin của mỗi mục trường tính từ phần bắt đầu của thông
tin, cho biết phần thông tin của trường có mã thẻ là 001 được bắt đầu từ vị trí 0
trong phần thông tin. Phần bắt đầu của thông tin được đánh dấu phân cách với
phần khai báo của mục trường bởi ký tự ^.
Nội dung của các trường trong ví dụ:
Đầu biểu: 01041cam 2200265 a 4500
Số kiểm soát: 001 ###89048230
### Không xác định
Mã cơ quan gán số kiểm soát: 003 DLC
Ngày giờ giao dịch lần cuối với bản ghi: 005 19911106082410.9
Thông tin chung: 008 891101s1990 maua j 000
0 eng
Dữ liệu được nhập ngày 01/11/89, năm xuất bản 1990, ngôn ngữ là Tiếng
Anh (eng).
LCCN: 010 ## $a ###89018230
Trường này có hai chỉ thị nhưng 2 chỉ thị này không xác định ký hiệu là dấu
#.
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH

$d: Năm sinh 1941
Nhan đề chính: 245 10 $a Make the team.
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
19
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
$p Soccer:
$b a heads up guide to super
soccer!/
$cRichardJ.Brenner
Chỉ thị 1: 1- Có lập tiêu đề bổ sung cho nhan đề
Chỉ thị 2: 0 - Số ký tự không sắp xếp
$a: Nhan đề: Make the team
$p:Tên phần tài liệu: Soccer
$b: Phần còn lại của nhan đề(nhan đề song song): a heads up
guide to super soccer
$c: Thông tin trách nhiệm
Dạng khác của nhan đề: 246 30 $a Heads up guide to super
soccer
Chỉ thị 1: 3 - Không phụ chú có lập tiêu đề bổ sung
Chỉ thị 2: 0 - Là một phần của nhan đề
$a: Nhan đề giản lược là: Heads up guide to super soccer
Lần xuất bản: 250 ## $a 1st ed.
## Hai chỉ thị đều không xác định
$a: Lần xuất bản thứ 1
Địa chỉ xuất bản, phát hành: 260 ## $a Boston :
$b Little, Bown,
$c c1990.
## Hai chỉ thị đều không xác định
$a: Nơi xuất bản phát hành: Boston
$b: Nhà xuất bản phát hành: Little, Bown

Brenner.
Nhan đề khác: Heads up guide to super soccer
Tác giả: Brenner, Richard J., 1941-
Xuất bản: 1st ed. Boston
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
21
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH ỨNG DỤNG CHUẨN MARC 21
VÀO QUẢN LÝ THƯ VIỆN HIỆN NAY
3..1 Trên Thế Giới
MARC được phát triển từ những năm 1960 khi ngành máy tính ra đời và áp dụng
vào trong công tác tự động hóa thư viện, cho phép các thư viện trên toàn thế giới
trao đổi dữ liệu biên mục với nhau. Đồng thời một số Quốc gia trên thế giới phát
triển một phiên bản MARC riêng cho quốc gia mình như AUSMARC, Japan
MARC, Chine MARC. UNIMARC ra đời mặt dù được sử dụng rộng rãi và đặc
biệt ở Châu Ấu nhưng vẫn không trở thành một chuẩn quốc tế.
Hiện nay, hầu hết hệ thống thư viện của các quốc gia phát triển trên thế giới đã áp
dụng chuẩn này để tự động hoá thư viện, liên thông thư viện, chia sẻ nguồn lực
thông tin. Một số trường Đại học lớn trên Thế giới đã áp dụng chuẩn này để trao
đổi dữ liệu liên thư viện với nhau. Một số thư viện trên Thế giới đã áp dụng chuẩn
MARC 21 để biên mục tài liệu như: Thư viện Quốc hội Mỹ(http://catalog.gov/)...
Hình 2: Màn hình thực đơn quản lý thư viện
GVHD: Trần Thị Phiến SVTH: Đỗ Thị Anh Đào - Lớp 43TH
22
Khoa Công nghệ thông tin – Trường Đại học Thuỷ Lợi Hà Nội
Hình 3: Màn hình xuất dữ liệu của Thư viện Quốc hội Mỹ
MARC 21 đang được dùng rộng rãi khắp nơi trên thế giới bởi lẽ các kho
thông tin khổng lồ trên Thế giới, các CƠ SỞ DỮ LIỆU trực tuyến tiên tiến nhất
trên mạng toàn cầu Internet đều sử dụng MARC 21. MARC 21 đã trở thành
chuẩn quốc tế cho biên mục máy đọc được, hay chuẩn trao đổi dữ liệu trên