Sức biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa

Sức biến đổi của thang giá trị
đạo đức trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội
chủ nghĩa
Bởi:
unknown

Giá trị và thang giá trị đạo đức.
Giá trị là cái gì làm cho một vật trở nên có ích lợi, có ý nghĩa, là đáng quý về mặt nào
đó. Có giá trị cá nhân và giá trị xã hội. Từ quan niệm trên, có thể hiểu giá trị đạo đức
là những cái được con người lựa chọn và đánh giá, là những cái có ý nghĩa tích cực với
đời sống xã hội và phù hợp với dư luận xã hội.
Một tổ hợp giá trị đạo đức hay một hệ thống giá trị đạo đức được xếp theo một thứ tự ưu
tiên nhất định được gọi là thang giá trị đạo đức. Ví dụ, khi nói về giá trị đạo đức truyền
thống của dân tộc ta, giáo sư Trần Văn Giàu nhấn mạnh bảng nội dung sau: “yêu nước,
cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa”. Đó là thang giá trị đạo
đức truyền thống của dân tộc được xếp theo thứ tự nhất định.
Thang giá trị đạo đức được hình thành và phát triển phụ thuộc vào điều kiện lịch sử xã
hội nhất định, và từ thang giá trị đạo đức, chủ thể đạo đức (dân tộc, nhóm, cá thể) có thể
vận dụng nó để tạo lập một hoạt động, hành vi hay đánh giá một hiện tượng xã hội, một
cử chỉ hành vi…được gọi là thước đo giá trị.
Đạo đức không sinh ra từ đạo đức mà là sản phẩm của những điều kiện lịch sử cụ thể.
Các giá trị đạo đức là kết quả của các mối quan hệ giữa người với người trong những
hoàn cảnh lịch sử nhất định.
Nghiên cứu thang giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam có thể nêu lên một số nhận xét
sau:

1/4

cho nhau qua thước đo giá trị là tiền.
+ Chuyển từ kinh tế khép kín sang nền kinh tế mở, gắn với phân công lao động trong
nước và quốc tế, chuyển từ nền kinh tế trên phạm vi hộ gia đình, làng xóm, ít tính cạnh
tranh sang kinh tế hàng hóa cạnh tranh quyết liệt trên phạm vi trong nước và thế giới.
Tác động của môi trường kinh tế vào giá trị đạo đức truyền thống, đặc biệt lối sống là
rất đáng kể. Chuyển sang cơ chế kinh tế mới, sự phân hóa xã hội là không tránh khỏi.
Cạnh tranh tạo ra sáng kiến và nâng cao năng suất lao động, đồng thời cũng làm cho sự
rủi ro ngày càng cao, sự phân hóa thu nhập có chiều hướng gia tăng.
Do tác động của lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, “có cầu sẽ cung”, trong xã hội
xuất hiện những tệ nạn xã hội mới, ảnh hưởng nghiêm trọng đến những chuẩn mực giá
trị đạo đức truyền thống. Đó là những điều kiện khách quan không thể tránh khỏi đang
tác động trực tiếp vào những giá trị đạo đức truyền thống, nhất là vào tính cộng đồng,
tình làng, nghĩa xóm.
2/4


Sức biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa

- Nước ta đang mở cửa giao lưu với thế giới, tham gia vào quá trình hợp tác phân công
lao động quốc tế trong bối cảnh quốc tế và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp, tuy
có nhiều thời cơ thuận lợi, nhưng cũng rất nhiều khó khăn thử thách tác động đến nền
tảng đạo đức dân tộc. Những tư tưởng tư sản như chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa tự do
mới, chủ nghĩa đa nguyên chính trị và các thứ văn hóa phẩm đồi trụy cũng xâm nhập
vào nước ta. Mặt khác, lợi dụng ta mở cửa nền kinh tế, các thế lực phản động quốc tế
đang thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, tập trung vào lĩnh vực tư tưởng văn hóa,
đạo đức, nhằm xóa bỏ chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Sự biến động mạnh mẽ của các điều kiện kinh tế - xã hội, tất yếu không thể không có
sự chuyển đổi thang giá trị đạo đức. Vấn đề là chuyển đổi theo hướng nào, tiến bộ hay
thoái hóa, thăng hoa hay sa đọa. Phải chăng kinh tế phát triển thì trình độ đạo đức xã

Sức biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa

Các giá trị đạo đức vốn hình thành trong cách mạng dân tộc dân chủ được giữ gìn, trân
trọng và bổ sung nội dung mới:
+ Chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến tranh nay chuyển sang hòa bình, chủ nghĩa
anh hùng cách mạng lại được phát huy trong công cuộc đổi mới xây dựng đất nước. Từ
ý chí không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ chuyển sang ý chí không chịu nghèo
đói, lạc hậu và lệ thuộc. Giá trị tự do trước đây được hiểu là quyền tự do của toàn dân
tộc, nay mang thêm nhiều ý nghĩa về quyền tự do cá nhân, tự do hành nghề, tự do mưu
cầu hạnh phúc. Những giá trị đạo đức mới được bổ sung góp phần làm nên sự phát triển
đời sống tinh thần của xã hội ta hôm nay và những giá trị đó đang tạo một động lực thúc
đẩy sự nghiệp đổi mới đất nước. Trong quá trình đổi mới và định hướng thang giá trị
đạo đức cần chống hai khuynh hướng cực đoan:
Một là, chống thái độ bảo thủ, đề cao quá mức truyền thống mà coi nhẹ hoặc phủ nhận
đổi mới.
Hai là, chống thái độ hư vô, đi vào kinh tế thị trường hiện đại hóa đất nước mà xa rời
những giá trị đạo đức truyền thống, làm mất đi bản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình.
Những hiện tượng yêu nước, lòng nhân ái, tính cộng đồng, ý chí kiên cường, bất khuất,
siêng năng, tận tụy, liêm khiết, thủy chung, cần cù đã trở thành lối sống bền vững trong
lịch sử dân tộc giờ đây phải được tăng cường đổi mới và hoàn thiện cả về nội dung,
phương hướng.

4/4