Đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Đạo đức trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội
chủ nghĩa
Bởi:
unknown

Ảnh hưởng của kinh tế thị trường đối với đạo đức
Hiện nay đất nước ta đang tiến hành đổi mới toàn diện trên mọi lĩnh vực của đời sống
xã hội, trong đó đổi mới kinh tế là trọng tâm. Thực chất của đổi mới kinh tế là chuyển
từ mô hình kinh tế tập trung quan liêu hành chính bao cấp sang phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Việc chuyển sang phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã và đang
tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nó vừa có tính tích cực, vừa có
tính tiêu cực đối với đạo đức.
Ảnh hưởng của cơ chế thị trường đối với đạo đức là một hiện tượng hết sức phức tạp;
có thể khái quát mặt tích cực và tiêu cực của nó như sau:
* Về mặt tích cực:
Cơ chế thị trường kích thích sự phát triển kinh tế, nâng cao tổng công lợi xã hội, tạo điều
kiện cho sự phát triển con người về mọi mặt, trong đó có đạo đức. Con người tham gia
vào hoạt động kinh tế thị trường về nhân cách được độc lập, tự do có quyền bình đẳng
trong cạnh tranh, giữ chữ tín trong trao đổi và tăng cường quan tâm phát triển lợi ích
chung của toàn xã hội.
Tham gia vào kinh tế thị trường, con người có điều kiện phát triển nhân cách cá nhân:
Tính quyết đoán, tự chủ, tự chịu trách nhiệm, tính năng động sáng tạo trong lập thân, lập
nghiệp được khẳng định.
* Về mặt tiêu cực:

1/4


Hiện nay nước ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ
nghĩa. Ở đây xã hội mới không phải là sự cộng sinh giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa
xã hội mà là sự phản ánh tổng thể các mối quan hệ biện chứng của các nhân tố xã hội
chủ nghĩa. Chủ nghĩa xã hội vừa là mục tiêu của sự định hướng, vừa hiện diện ngay từ
đầu trong sự định hướng đó với tính cách là những nhân tố hợp thành, là những chồi
non đang trưởng thành và phát triển hoàn thiện đạt đến mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
Những nhân tố đó là “nhà nước của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng”,
“nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng

2/4


Đạo đức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

với kinh tế hợp tác trở thành nền tảng”, “tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công
bằng xã hội”.
Như vậy, mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa của cách mạng nước ta đồng nhất với
mục tiêu của chủ nghĩa nhân đạo là làm cho mọi người đều có cơm ăn, áo mặc, ai cũng
được học hành, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Hai là, nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, ngay từ trong bản
chất của nó đã chứa đựng yếu tố luân lý đạo đức.
Trước hết cần phải thấy rằng, nền kinh tế thị trường không phải là thuộc tính riêng của
chủ nghĩa tư bản. Nó là phương thức tiến hành sản xuất của nhiều chế độ xã hội phù hợp
với yêu cầu hoạt động của lực lượng sản xuất kể cả trình độ hiện đại.
Trong điều kiện xã hội tư bản, dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, mục
đích của người sản xuất hàng hóa là thu được giá trị thặng dư, tức là bóc lột lao động
thặng dư của người lao động để gia tăng tư bản tư nhân, còn thỏa mãn nhu cầu đời sống
của con người chỉ là phương tiện để đạt mục đích. Ngược lại nền kinh tế thị trườnh định
hướng xã hội chủ nghĩa khác hẳn về chất so với nền kinh tế thị trường khác. Ở đây kinh
tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế hợp tác trở thành nền tảng cho toàn

Bốn là, đạo đức góp phần điều tiết các quan hệ lợi ích trong kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa.
Quan hệ đạo đức gắn liền “tiềm ẩn” trong các quan hệ xã hội. Các chuẩn mực đạo đức
duy trì trật tự chung trong các lĩnh vực sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng, điều
hòa quan hệ lợi ích giữa con người với con người. Trong các xí nghiệp thuộc kinh tế
nhà nước, vấn đề đặt ra là làm sao cho công nhân yêu mến xí nghiệp mình, làm sao để
họ coi trọng lợi ích xí nghiệp và thành quả lao động của công nhân gắn bó chặt chẽ với
vinh dự xã hội và lợi ích vật chất của họ. Ở đây không chỉ là tác động của kinh tế, chính
trị mà còn là yếu tố đạo đức nữa.
Đối với khu vực kinh tế tư bản tư nhân, quan hệ giữa chủ và người làm thuê cũng đặt ra
nhiều vấn đề. Ngoài việc phải tuân thủ chính sách và pháp luật của Nhà nước, giữa họ
còn có quan hệ về mặt đạo nghĩa: tôn trọng nhân cách của người lao động, quan tâm cải
thiện điều kiện lao động và đãi ngộ phúc lợi hợp lý…
Trong quan hệ giữa nhà sản xuất kinh doanh và người tiêu dùng, yêu cầu đạo đức phải
thực hiện đúng các quy phạm đạo đức nghề nghiệp, hàng hóa phải hợp quy cách, đúng
chất lượng, mẫu mã. Chủ doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trước người tiêu dùng về
hàng hóa mình bán ra, bảo đảm “hàng thực, giá đúng”. Nhà doanh nghiệp luôn có ý thức
về đạo đức trong kinh doanh, ngoài lợi nhuận chính đáng còn phải suy nghĩ xem có nên
sản xuất loại hàng này không? Hàng hóa này có nên đem bán ra thị trường không?
Như vậy đạo đức có vai trò hết sức quan trọng và là yếu tố bên trong của chính nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

4/4