ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

ĐỖ THỊ THÙY DƯƠNG

PHÂN TÍCH TIỂU THUYẾT
CUỐN THEO CHIỀU GIÓ VÀ BỘ PHIM CÙNG
TÊN TỪ GÓC ĐỘ TRẦN THUẬT HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Hà Nội - 2010


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

ĐỖ THỊ THÙY DƯƠNG

PHÂN TÍCH TIỂU THUYẾT
CUỐN THEO CHIỀU GIÓ VÀ BỘ PHIM CÙNG TÊN
TỪ GÓC ĐỘ TRẦN THUẬT HỌC

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Văn học nước ngoài
Mã số: 602230

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đào Duy Hiệp


3.2. Không gian thành phố Atlanta ............................................................ 76
C.KẾT LUẬN ....................................................................................................... 91
Tài liệu tham khảo .................................................................................. 94
Phụ lục .................................................................................................. 95

1


LỜI NÓI ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Luận văn lựa chọn nghiên cứu về tiểu thuyết Cuốn theo chiều gió và bộ phim cùng
tên dưới góc độ trần thuật học với những lí do sau đây:
Thứ nhất: Trong nền văn học thế giới thế kỉ 20, có lẽ khó tìm thấy tác phẩm nào có
đời sống kỳ lạ, một sức truyền cảm sâu rộng và lôi cuốn bền bỉ như cuốn tiểu thuyết
Cuốn theo chiều gió (Gone with the wind) của nhà văn Mỹ Margaret Mitchell. Kể từ
khi ra đời, Cuốn theo chiều gió đã được bán trên 25 triệu bản, được dịch ra hơn 30
thứ tiếng và xuất bản tại hơn 37 nước. Cuốn tiểu thuyết cũng mang về cho Mitchell
giải Pulitzer năm 1937. Năm 1938, hãng phim MGM mua lại bản quyền truyện này
với giá cao nhất lúc bấy giờ là 50.000 USD. Và năm 1939, bộ phim cùng tên dài
219 phút đã đã được ra mắt khán giả. Các chuyên gia điện ảnh vẫn coi đây là 1
trong những phim xuất sắc nhất trong lịch sử điện ảnh Hoa Kỳ. Bộ phim được đề cử
13 giải Oscar và đã giành 9 giải. Và trong vòng hơn 70 năm kể từ khi ra đời, bộ
phim luôn có mặt trong Top những phim kinh điển và ăn khách của điện ảnh Mỹ
nói riêng và điện ảnh thế giới nói chung. Như vậy có thể nói cả tiểu thuyết lẫn phim
chuyển thể đều có một sức hấp dẫn rộng rãi trên phạm vi toàn thế giới và sức hấp
dẫn ấy cho đến hiện tại vẫn còn rất mãnh liệt. Và cá nhân người viết luận văn này
cũng không thể cưỡng lại sức hút từ tiểu thuyết và bộ phim cùng tên này.
Thứ 2: Điện ảnh là “đứa con cưng” ra đời từ đầu thế kỉ 20 trong khi văn học lại là
một trong những môn nghệ thuật có lịch sử lâu đời nhất. Do sinh sau đẻ muộn hơn
văn học, nên điện ảnh, dù muốn hay không, dù tự phát hay tự giác, cũng ít nhiều kế

Nước ngoài: Hiện nay mục từ Gone with the wind trên mạng có nhiều các bài lẻ về
cuộc đời, sự nghiệp của tác giả Margaret Michell, một số bài viết về hậu trường làm
phim, nhưng chưa có công trình nào bàn cụ thể về tiểu thuyết và bộ phim cùng tên
dưới góc độ trần thuật học mà luận văn của chúng tôi tiến hành. Các tài liệu nước
ngoài của người hướng dẫn chủ yếu là sách công cụ, lí thuyết về thể loại mà không
phải về “Phân tích tiểu thuyết Cuốn theo chiều gió và bộ phim từ góc độ trần thuật
học”. Chúng tôi khẳng định chưa có công trình nào trong và ngoài nước trùng với
đề tài luận văn của chúng tôi.

3


3. Phạm vi nghiên cứu
Khi tiến hành chuyển thể một cuốn tiểu thuyết thành phim, các nhà điện ảnh có thể
tận dụng những lợi thế của văn học vào trong tác phẩm của mình. Nói như vậy không
có nghĩa là các nhà làm phim sao chép lại toàn bộ những gì của văn học mà phải chọn
lọc những yếu tố phù hợp và là đặc trưng của điện ảnh. Sự khác biệt giữa phim và
tiểu thuyết chính là điều làm nên sức hấp dẫn riêng của hai loại hình nghệ thuật này.
Xem xét quá trình chuyển thể từ tiểu thuyết đến bộ phim cùng tên bao gồm rất nhiều
yếu tố. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của luận văn này, chúng tôi chỉ đi sâu vào các
yếu tố được coi là cốt lõi khi chuyển thể một tiểu thuyết sang phim như: cốt truyện,
nhân vật, không gian để từ đó so sánh những điểm giống nhau và khác nhau giữa hai
tác phẩm văn học và điện ảnh.
4. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được tiến hành trên cơ sở ứng dụng các phương pháp: phê bình ngôn
ngữ học và thi pháp học, kết hợp với các thao tác khảo sát, thống kê, phân tích, so
sánh, đối chiếu (với văn bản tiếng Anh).
5. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: TRUYỆN KỂ: TỪ TIỂU THUYẾT ĐẾN ĐIỆN ẢNH

Barthes công trình Thi pháp truyện kể, ông đã định nghĩa về truyện kể như sau:
“Không sao có thể đếm xuể các truyện kể trên thế giới. Đó trước hết là một sự đa dạng kì diệu
về các thể loại, chính các thể loại lại được phân chia ra trong các nội dung khác nhau, tựa như
tất cả mọi vật liệu đều tốt để giao phó những truyện kể của nó cho con người: truyện kể có thể
được đảm đương thông qua ngôn ngữ cấu âm rõ ràng (langage articulé), thành tiếng hoặc viết,
thông qua hình ảnh, tĩnh hay động, thông qua cử chỉ và thông qua sự pha trộn được sắp xếp từ
tất cả những nội dung trên; truyện kể có mặt trong huyền thoại, truyền thuyết, truyện hoang
đường, truyện ngắn, anh hùng ca, lịch sử, bi kịch, chính kịch, hài kịch, kịch câm, tranh vẽ (hãy
nghĩ đến điều đó ở bức Nữ Thánh Ursule của Carpaccio(1)), kính ghép màu ở nhà thờ, phim
ảnh, truyện tranh trên báo chí cho thiếu nhi, tin vặt trên báo, hội thoại.” [2, 3].

Như vậy, đứng về lí thuyết văn học, điện ảnh cũng thuộc vào một loại của “truyện
kể” (récit/narrative(2)). Nghiên cứu cốt truyện của điện ảnh, nhất là phim truyện là
một vấn đề rất quan trọng. Dưới đây luận văn sẽ đi vào vấn đề này cũng tìm hiểu về
sự khác nhau giữa cốt truyện phim với “mẫu gốc” tiểu thuyết của nó.
Có nhiều cách lí giải xung quanh thuật ngữ “cốt truyện”. Theo Từ điển thuật ngữ
văn học thì cốt truyện là hệ thống sự kiện cụ thể, được tổ chức theo yêu cầu tư

(1)

Vittore Carpaccio, họa sĩ người Italia, sinh ở Venise (khoảng 1455 và mất khoảng 1525). Là người kể
chuyện nhiều sáng tạo, nhà nghệ sĩ nhiệt tâm, ông đã từng vẽ hàng loạt các kiệt tác về cuộc đời của các thánh
Jérome, thánh Georges và thánh Ursule (ND).
(2)
Trong Narratology: A Guide to the Theory of Narrative, M.Jahn đã dịch chữ “récit” trong câu:
“Innombrables sont les récit du monde.” của R.Barthes sang tiếng Anh là: “There are countless forms of
narrative in the world.” (N2.2.1.). (M.Jahn thêm chữ “forms”). Việc M.Jahn chọn “narrative” (như một thể
loại theo nghĩa rộng) chứ không chọn “story” (theo nghĩa hẹp, cụ thể) là có lí, tức là theo đúng nội hàm rộng
lớn về thể loại mà R.Barthes đang bàn. Như vậy, tiêu đề công trình trên của ông có lẽ nên được hiểu là: Trần
thuật học: Hướng dẫn về lí thuyết truyện kể.

phương tiện để nhà văn tái hiện các xung đột xã hội. Thực tế, trong đời sống văn
học, cốt truyện là hết sức đa dạng. Nó phản ánh thành tựu của văn học và khẳng
định tài năng nghệ thuật của nhà văn.

7


Cốt truyện có thể dẫn dắt chúng ta tới việc phán đoán những nguyên nhân và hậu
quả, vì thế mà nó dựng lên được cả câu chuyện. Mặt khác, chính cốt truyện tạo nên
sự hấp dẫn hay không hấp dẫn của một bộ phim. Có những cốt truyện chỉ đưa
nguyên nhân mà không đưa kết quả tạo nên sự hồi hộp chờ đợi của độc giả, để cho
độc giả tự phán đoán. Ở những giây phút cuối của bộ phim The 400 Blows, chú bé
Antonie Doinel đã trốn khỏi trại cải tạo và chạy dọc bờ biển. Bộ phim khép lại bằng
một khuôn hình tĩnh (freeze-frame) với gương mặt bất động của nhân vật trước biển
cả. Cái nhìn của Antoine làm ngưng đọng khuôn hình, nhưng biển ở sau cậu thì vẫn
không ngừng vỗ sóng. Cốt truyện đã không bộc lộ trực tiếp là cậu bé có bị bắt và
đưa trở lại trại hay không, mặc cho độc giả phân vân, xét đoán xem điều gì sẽ xảy ra
kế tiếp đó.
Cốt truyện còn có tác dụng dẫn dắt, gợi ý cho các sự kiện nối tiếp nhau, điểm nối
thời gian của các sự kiện và một số lần xuất hiện của các sự kiện đó. Tất cả điều đó
làm cho độc giả, khán giả có thể giả định, phán đoán, tạo nên sự chờ đợi ở họ.
Trong tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao đã tạo nên một kết thúc mở khi Thị Nở nhìn
nhanh xuống bụng và nghĩ đến một cái lò gạch bỏ hoang vắng người qua lại. Người
đọc tiếp tục hình dung ra cảnh tượng số phận một con người sẽ lặp lại như cuộc đời
của cha nó.
Như vậy, trong văn học cũng như trong điện ảnh, cốt truyện là yếu tố quan trọng tạo
nên sức hấp dẫn của một tác phẩm nghệ thuật. Một tác phẩm có thành công hay
không phụ thuộc rất nhiều vào việc tác giả có được một cốt truyện chặt chẽ, chi tiết
và hấp dẫn hay không?
1.2. Từ cốt truyện tiểu thuyết Cuốn theo chiều gió đến cốt truyện phim

Cốt truyện của tiểu thuyết có cấu trúc khá đơn giản, không có gì phức tạp, rắc rối,
mọi tình tiết đều diễn ra rất logic, ít mang tính kịch. Nhưng xoay quanh những tình
tiết không mấy li kì đó, nhà văn đã khắc họa nên những nhân vật hết sức điển hình,
tiêu biểu cho những cá tính và những quan niệm riêng biệt, độc đáo - những tính
cách Mỹ điển hình với tính năng động, linh hoạt, ý chí vươn lên mạnh mẽ luôn
hướng thẳng về tương lai.
Cuốn theo chiều gió là một chuyện tình, là nỗi suy tư về các đổi thay đã thổi qua
Miền Nam Hoa Kỳ trong thập niên 1860. Cuốn truyện bắt đầu vào năm 1861 trước

9


khi xẩy ra cuộc Nội Chiến và chấm dứt vào năm 1871 khi Đảng Dân Chủ (The
Democrats) nắm quyền kiểm soát miền Georgia.
Câu chuyện được đặt trong bối cảnh lịch sử của cuộc chiến tranh Nam Bắc, giữa
một bên là Miền Bắc công nghiệp- đại diện cho lực lượng tiến bộ chủ trương thủ
tiêu chế độ nông nô, và một bên là Miền Nam- đại diện cho những lực lượng bảo
thủ phản động ngoan cố duy trì chế độ nô lệ da đen. Nhân vật chính của câu chuyện
là Scarlett O’Hara, một cô gái xinh đẹp, con một điền chủ giàu có. Được nuông
chiều từ bé, Scarlett rất ngang bướng và ích kỉ, nhưng có nhiều nghị lực. Sau khi
Atlanta thất thủ, Scarlett quay trở về ấp Tara và bắt tay xây dựng lại từ đầu. Nhờ
tính cách ngoan cường và cách suy nghĩ rất thực tế, Scarlett đã cứu ấp Tara khỏi sự
tàn phá của quân lính tướng Sherman. Nhưng khó khăn, thiếu thốn khủng khiếp do
cuộc chiến tranh tàn khốc gây ra đã rèn luyện tính cách của Scarlett nên đến cuối
cuộc chiến tranh, nàng đã trở thành một con người khác hẳn. Song song với Scarlett
là một nhân vật rất điển hình: Rett Butler, một con người hết sức thực dụng và mưu
trí. Rett Butler đã lợi dụng chiến tranh và phong tỏa để thực hiện nhiều vụ áp phe
lớn mang lại cho anh ta rất nhiều lợi nhuận. Scarlett và Rett hợp nhau ở nhiều điểm
nhưng vì kiêu căng và ngộ nhận, Scarlett đã cự tuyệt tình yêu, mãi cho đến cuối
cùng, sau khi đã chia tay với Rett, nàng mới nhận thức sâu sắc rằng chính Rett mới

giá trị truyền thống của nền văn minh miền Nam…
Nhưng có thể nói, về cơ bản, tuy bộ phim lược bỏ và cải biên một số sự kiện nhưng
đã bám sát các sự kiện chính trong nguyên tác văn học. Tác phẩm văn học và tác
phẩm điện ảnh đều triển khai các sự kiện bám sát vào từng giai đoạn trong 12 năm
cuộc đời nhân vật chính Scarlett, từ khi 16 tuổi (1861) cho đến khi 28 tuổi, gắn với
trước, trong và sau nội chiến Nam Bắc.
Các chi tiết lược bỏ và cải biên:
Khi đi vào phim, tất cả những đoạn miêu tả về cảnh thiên nhiên vùng đất đỏ với
những cánh đồng bông trắng ngợp tận chân trời, ấp Tara, trại Mười Hai Cây Sồi,
thành phố Atlanta,… và đặc biệt là những chi tiết nói về tâm trạng, suy nghĩ của
nhân vật đều bị cắt bỏ, thay vào đó là tác dụng của các cảnh quay toàn cảnh thiên
nhiên, kiến trúc hay cận cảnh đôi mắt, khuôn mặt của các nhân vật.
Đặc trưng của phim truyện là các hình ảnh chuyển động nên nếu đưa tất cả các sự
kiện trong tiểu thuyết vào thì bộ phim sẽ rườm rà và chỉ như sự sao chép của văn
bản. Văn học miêu tả được cụ thể, từ miêu tả thiên nhiên, tâm trạng nhân vật… bởi
nó sử dụng chất liệu ngôn từ, người đọc phải tự hình dung còn phim ảnh là những

11


hình ảnh trực quan. Ta có thể nhìn thấy tận mắt những quang cảnh thiên nhiên đồng
quê, thành phố chỉ qua một cảnh quay trong vòng vài giây. Khi miêu tả cảnh hoàng
hôn thôn dã ở ấp Tara, Margaret Mitchell viết:
“Mặt trời lúc này đã xuống dưới đường chân trời và cái quầng đỏ ở rìa trái đất đã nhạt đi
thành màu hồng. Bầu trời bên trên từ xanh thẳm dần dần chuyển sang màu lam lơ thanh nhã
của trứng chim ức đỏ và cái tịch lặng siêu phàm của hoàng hôn đồng nội rón rén bao quanh
cô. Màn tối trườn lên cảnh thôn dã. Những luống đất đỏ và con đường như cái sẹo đó dài đã
mất cái màu ma quái để trở thành đất nâu bình dị. Bên kia đường, trên bãi cỏ chăn súc vật,
ngựa, là và bò lặng lẽ đứng, thò đầu bên trên rào ngăn, đợi người đưa về chuồng ăn tối.
Chúng không thích bóng đen sậm của những lùm cây bao quanh bãi cỏ và chúng hướng về

dài đến thắt lưng, lẳng lặng giao súng của mình và của gã thiếu niên cho người kia. Rồi anh
ta cúi xuống xốc gã lên vai, dễ như trở bàn tay. Anh ta chậm rãi theo đoàn quân rút lui, vai
khom xuống dưới sức nặng, trong khi gã thiếu niên kiệt sức đâm cáu như đứa bé bị các anh
trêu, hét ầm lên: “Để tôi xuống, đồ quỷ ám! Bỏ tôi xuống! Tôi có thể đi được mà!”. Anh
chàng râu dài cứ lặng thinh tiếp tục hì hụi đi khuất sau một chỗ rẽ.” [12, 568- 569- 570, I].

Thay bằng cả đoạn văn dài ấy, điện ảnh thực hiện một cú quay lia đằng trước, lấy rõ
chính diện những người lính với khuôn mặt cúi gằm. Tiếp theo đó là quay hất từ
chân lên, lấy nghiêng cả người để nhấn mạnh vào những bước chân nặng nề, thất
thểu. Rồi tiếp đến là cảnh một người lính trẻ ngã gục từ trên ngựa xuống và một
người đồng đội già cúi xuống xốc anh ta lên vai bước tiếp.

13


Những hình ảnh sống động cộng với âm thanh là những tiếng bước chân nặng nề
như không còn chút sức lực nào đã giúp người xem lĩnh hội được trọn vẹn sự kiệt
quệ, thảm hại của quân Liên bang khi rút chạy khỏi Atlanta trong cái đêm kinh
hoàng ấy.
Ngoài những sự kiện, chi tiết được lược bỏ thì trong phim còn có những chi tiết, sự
kiện được thay đổi khác so với tác phẩm văn học. Có thể nói, đạo diễn phim đã để
hành động nhân vật diễn ra liên tiếp không bị ngắt quãng và các sự kiện diễn ra
nhanh chóng, không rườm rà. Việc thay đổi chi tiết này giúp cho hành động nhân
vật xảy ra nhanh hơn, rút ngắn thời lượng bộ phim.
Một phần nội dung của tiểu thuyết như mối quan hệ của Scarlett với những người bạn
mới trong giới đầu cơ, các cuộc vũ hội mà Scarlett tổ chức, một số đoạn trò chuyện
của các nhân vật cũng bị lược bỏ.
Sự kiện cha của Scarlett trong tiểu thuyết ngã ngựa chết do phẫn uất vì bị Suellen đẩy
vào tình huống nhục nhã ở chương 38 khi Scarlett đã lấy Frank Kennedy và sống ở
Atlanta, còn trong phim thì sự kiện ông Gerald chết được đẩy lên sớm hơn ngay khi

Trong tiểu thuyết, sự cô độc, bị cô lập, xa lánh khỏi xã hội của Scarlett được miêu tả
rõ nét hơn nhiều so với trên phim. Đó là nhờ những đoạn trữ tình ngoại đề mà điện
ảnh bỏ qua không khai thác.
Kết thúc tiểu thuyết là cảnh Scarlett cố gắng tự trấn an bản thân và quyết định ngày
mai sẽ quay về ấp Tara với niềm tin sẽ có cách chiếm lại Rett. Kết thúc phim là
cảnh Scarlett trở về Tara. Điều này hợp với logic hành động không ngắt quãng của
điện ảnh. Scarlett trong phim liên tục hành động và kết thúc của phim càng nhấn
mạnh rằng nàng luôn hành động thay cho việc lan man suy nghĩ.

16


Một số nhân vật hoàn toàn bị cắt bỏ khi lên phim như: Trong truyện, Scarlett đã ba
lần sinh con: Wade Hampton Hamilton, Ella Lorena Kennedy, và Eugenie Victoria
"Bonnie" Butler. Trong phim, chỉ có Bonni xuất hiện. Sự “biến mất” của bé Wade và
bé Ella trong phim đã làm giảm bớt bi kịch của nhân vật Scarlett so với trong tiểu
thuyết- bi kịch của một “người đàn bà trẻ con”. Trong tiểu thuyết, chính sự tồn tại của
2 đứa con là Wade và Ella đã khắc họa rõ nét tính vô tâm, trẻ con, hoàn toàn thiếu
kinh nghiệm của Scarlett trong vai trò, trách nhiệm của một người mẹ. So với phim
thì Scarlett trong tiểu thuyết có phần trẻ thơ hơn và đồng thời cũng là một người mẹ
tồi hơn. Mặt khác chính sự tồn tại của hai đứa con riêng của Scarlett đã khiến cho tính
đại lượng, bao dung, yêu chiều trẻ con của Rett nổi bật hơn. Đồng thời chính thái độ
nhân hậu mà Rett dành cho con riêng của vợ càng khiến độc giả cảm nhận trọn vẹn
hơn tình yêu sâu nặng mà chàng dành cho Scarlett.
Nhân vật Will - người quản lý Tara và sau này trở thành chồng của em gái thứ 2 của
Scarlett là Suellen bị cắt bỏ. Nhân vật Dilcey - mẹ của Prissy trong truyện cũng
không xuất hiện trong phim. Đây là 2 nhân vật phụ nhưng đều để lại dấu ấn rõ nét
trong tiểu thuyết. Họ đều mang một tình yêu chân thành với ấp Tara, đều cố gắng hết
sức mình để giúp Scarlett giữ gìn và khôi phục Tara. Tara được duy trì và khôi phục
không chỉ nhờ tiền của Scarlett mà còn nhờ bàn tay lao động không mệt mỏi của

nhất” - tức là thời gian Atlanta bị cai trị dưới thời thống đốc Bulốc, khi Rett đang có
kế hoạch phục hồi uy tín nhằm cứu vãn tương lai của Bonnie.
Phim: Bộ phim Cuốn theo chiều gió đã mắc một lỗi sai thực tế. Khi xem phim, nếu
nhìn kỹ căn phòng của Scarlett, người ta thấy rõ những sợi dây điện được chạy ở
dưới sàn nhà và nối với các bóng đèn trang trí trong khi bóng đèn điện được
Thomas Edison đăng ký phát minh vào 1879, sau khi câu chuyện xảy ra.
1.3. Mối liên hệ giữa phim và tiểu thuyết
Một tác phẩm chuyển thể có thể bám sát nguyên tác văn bản và cũng có thể không
theo nguyên tác. Điều đó phụ thuộc rất nhiều vào chất điện ảnh trong tác phẩm văn
học cụ thể. Rõ ràng, khi đọc tiểu thuyết chúng ta thấy các hành động của nhân vật
diễn ra khá tuần tự theo mốc thời gian tuyến tính gắn liền với những sự kiện lịch sử
trong cuộc nội chiến Nam Bắc. Các mối quan hệ không có gì quá phức tạp hay rối

18


rắm, tất cả đều xoay quanh Scarlett và những thăng trầm trong đời nàng, từ khi 16
tuổi cho tới khi 28 tuổi. Không có nhiều xung đột - kịch tính - mở nút - thắt nút…
khiến cho người đọc hồi hộp theo dõi từng bước diễn biến của câu chuyện. Điều tạo
nên sức hấp dẫn đặc biệt của cốt truyện Cuốn theo chiều gió là sự chặt chẽ và sắc
sảo trong cách nhà văn xây dựng tâm lý nhân vật, lồng vào đó những quan niệm độc
đáo về cuộc đời, về luật đấu tranh sinh tồn, về sự khác biệt trong bản chất đàn ông
và đàn bà…Và rõ ràng cách nhà văn nhìn cuộc nội chiến Nam Bắc, về chế độ nô lệ
là cách nhìn của một người miền Nam với nỗi hoài tiếc một nền văn minh “bị đánh
cắp” mà không cách gì có thể cứu vãn hay quay trở lại, tốt nhất là hãy đối diện với
thực tế, vượt qua nó để đi tiếp về tương lai.
Margaret Mitchell có cách viết rất thú vị. Đầu tiên bà viết phần kết, sau đó mới dần
dần ghép phần các chương khác. Có lần một nhà phê bình khuyên bà nên sửa lại
chương cuối của cuốn sách, không để cho nhân vật Rhett ra đi vĩnh viễn như vậy.
Margaret trả lời: “Tôi có thể sửa bất cứ điều gì mà ông muốn, riêng phần kết thì

cũng được vận dụng. Khi tham gia cuộc bán hàng Phúc thiện quyên tiền ủng hộ
quân đội Liên bang, Scarlett đang có tang chồng, vì thế nàng là một “người thừa”,
có mặt nhưng lại phải đứng ngoài cuộc vui. Nhưng nàng rất khao khát được vui
chơi, được khiêu vũ, được trở thành trung tâm của chú ý, vì hơn ai hết nàng ý thức
được tuổi trẻ và sắc đẹp của mình đang bị hoài phí vì những nguyên tắc lễ nghi, đạo
đức truyền thống của xã hội. Diễn tả điều đó, điện ảnh quay nửa người trên của
Scarlett với đôi tay chống cằm, thân hình rung rinh theo nhạc, đôi mắt hau háu thèm
thuồng. Rồi quay từ phía sau Scarlett, lia nhanh cả thân hình rồi dừng lại ở đôi chân
nhún nhẩy không ngừng tại chỗ. Đôi chân của nàng thèm khiêu vũ, đôi mắt của
nàng thèm những ánh mắt đàn ông ngưỡng mộ…

20


Chỉ cần mấy giây với 2 cảnh quay ngắn như vậy, điện ảnh đã “phơi bày” toàn bộ
những gì đang thôi thúc, đang gào thét trong tâm hồn Scarlett lúc đó.
Tôi đặc biệt ấn tượng với cảnh Melanie và Scarlett chăm sóc, trò chuyện với 1 nam
thương binh trẻ trong khu bệnh xá đặt trong nhà thờ. Máy quay lia từ ảnh Đức Chúa
Jesu trên trần nhà thờ xuống bức tường hắt bóng Malanie và Scarlett nhờ cây đèn
dầu thắp sáng. Giọng anh thương binh thủ thỉ về những hồi ức tươi đẹp khi còn ở
quê nhà và ước mong quay trở về. Bóng 2 người phụ nữ in trên tường như 1 ẩn dụ
về hòa bình, về sự chở che của Đức Mẹ (đặc biệt là tạo hình Melanie với mái tóc ẩn
trong tấm khăn choàng đầu như một bà xơ đích thực).

21


Ở phân đoạn này, hình ảnh thật giàu chất văn học, như thấm đượm một chất thơ êm
dịu, chất thơ của lòng nhân ái, của tính nữ bao dung.
Khi trở về Tara sau cái đêm quân Liên bang rút chạy khỏi Atlanta, Scarlett phải đối

đã được phân tích.
- Những sai lệch về thời gian của tiểu thuyết, về lỗi sai thực tế của điện ảnh.
- Chúng ta không thể phủ nhận những tiếp thu của bộ phim về mặt cốt truyện từ tác
phẩm văn học: sử dụng các chi tiết sẵn có trong nguyên tác. Nhưng do những đặc
trưng riêng của văn học và điện ảnh mà tiểu thuyết và phim sẽ đem đến cho công
chúng một ấn tượng, có thể là khác nhau nhưng cảm xúc nghệ thuật có được qua
quá trình xem và đọc rõ ràng được hình thành từ hai tuyến khác nhau với ít nhiều
ảnh hưởng tương hỗ, sẽ song song tồn tại.
- Một điều nữa mà chúng tôi muốn nhấn mạnh là: hai thể loại văn học và điện ảnh
mỗi thể loại đều có thế mạnh riêng không thể thay thế được nhau. Đơn cử: việc
phân tích tâm lí nhân vật, tức mổ xẻ đời sống nội tâm nhân vật thì văn học có thể

23