Đề tài: Phân tích các tính chất cơ bản của dư luận xã hội? Cho ví
dụ cụ thể? Tác dụng của dư luận xã hội đối với lĩnh vực pháp luật?
*

*
*

I. LỜI NÓI ĐẦU
Dư luận xã hội là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học
như tâm lý học, chính trị học, sử học và đặc biệt là xã hội học. Nếu như tâm
lý học nghiên cứu dư luận xã hội dưới dạng nghiên cứu tâm lý đám đông, vô
thức tập thể, các nhà chính trị học, sử học nhấn mạnh tới vai trò của dư luận
xã hội trong các quá trình quản lý xã hội, và ảnh hưởng của nó đối với các
chính sách của chính phủ, thì xã hội học đi vào bản chất xã hội của dư luận
xã hội. Xã hội học tập trung mối quan tâm của mình vào quá trình hình
thành - phổ biến - tiếp nhận dư luận xã hội, tác động của dư luận xã hội đối
với các mặt hoạt động của đời sống xã hội (kinh tế, chính trị,...) và từng
nhóm xã hội, cũng như chú trọng đến việc đo đạc dư luận xã hội.
Dư luận xã hội tồn tại từ lâu đời cùng với xã hội loài người, được xem là có
trước cả luật pháp, có tác dụng là phương tiện giáo dục, định hướng và điều
chỉnh hành vi. Khi người ta nói đến dư luận xã hội, thường là người ta nghĩ
đến những đánh giá của cộng đồng đối với những sự kiện xã hội nhất định.
Những đánh giá này dù có chủ định hay không chủ định nhắm tới một ai,
song ai cũng xem đó là một đánh giá mà mình cần phải xem xét đến mỗi khi
hành động.
Dư luận xã hội cũng được xem như là sự phản ánh của tồn tại xã hội, và như
thế nó là một dạng biểu hiện của ý thức xã hội, khi sự phản ánh này thể hiện
ở một mức độ nào đó, tích cực hay tiêu cực, cũng đồng thời thể hiện rằng,
1



người và được thể hiện trong các nhận định hoặc hành động thực tiễn của
họ.
Đối tượng của dư luận xã hội không phải là mọi thực tế xã hội nói
chung, mà chỉ là những cái được cồng đồng xã hội quan tâm tới, vì nó có
liên quan đến các nhu cầu, lợi ích về vật chất hay tinh thần của họ. Chỉ có
các sự kiện hiện tượng xã hội có tính thời sự, cập nhật trình độ hiểu biết của
công chúng, đượ công chúng quan tâm mớic ó khả năng trở thành đối tượng
của dư luận xã hội.

2. Các tính chất cơ bản của dư luận xã hội
a. Tính khuynh hướng
Thái độ của dư luận xã hội đối với mỗi sự kiện, hiện tượng, quá trình xã
hội có thể khái quát theo các khuynh hướng nhất định: tán thành, phản đối
hay lưỡng lự, chưa rõ thái độ. Cũng có thể phân chia dư luận xã hội theo các
khuynh hướng như tích cực, tiêu cực, tiến bộ, lạc hậu…Ở mỗi khuynh
hướng, thái độ tán thành hoặc phản đối có thể chia theo các mức độ cụ thể
như: thái độ rất tán thành, tán thành, lưỡng lự, phản đối, rất phản đối.
Tính khuynh hướng cũng biểu lộ sự thông nhất và xung đột của dư luận
xã hội.
* Ví dụ: Vụ án hiện nay đang rất được dư luận quan tâm là vụ án nguyên
hiệu trưởng trường THPT Việt Lâm là ông Sầm Đức Xương đang gây xôn
xao, chấn động dư luận. Trong vụ án này thái độ của dư luận xã hội có biểu
hiện theo khuynh hướng phản đối , bất mãn, ghê tởm, khinh bỉ và quan
trọng hơn là mất niềm tin vào một nhà giáo,hơn cả là người đứng đầu một
trường THPT.

3


b. Tính lợi ích

khởi điểm từ một cá nhân hay nhóm nhỏ sẽ gây nên chuỗi các kích thích của
các cá nhân khác hay nhóm khác. Để duy trì được chuỗi kích thích này luôn
cần có các nhân tố tác động lên cơ chế hoạt động tâm lý cá nhân vá nhóm.
Đối với dư luận xã hội các nhân tố tác động đó có thể được coi là các thông
tin bằng các hình ảnh, âm thanh sống động trực tiếp có tính thời sự. Dưới tác
động của các luồng thông tin này, các nhóm công chúng khác nhau sẽ cùng
được lôi cuốn vào quá trình bày tỏ sự quan tâm của mình thông qua các hoạt
động trao đổi, bàn bạc, tìm kiếm thông tin, cùng chia sẻ trạng thái tâm lý của
mình với người xung quanh.
* Ví dụ: Đối với các sự kiện lớn của đất nước như tình trang chiến
tranh, các cuộc bầu cử, hay các sự kiện vượt ra ngoài hoạt động sống và làm
việc bình thường của con người như các vụ tội phạm nguy hiểm, nạn hạn
hán, lũ lụt…Như thời gian gần đây, ngày 12/1 ở Haiti đã xảy ra trận động
đất kinh hoàng khiến hàng ngàn người chết, biết bao ngưòi bị thương, các
công trình, cơ sở hạ tầng bị đổ vỡ, thiệt hại nặng nề…Sự kiện này đang được
toàn dư luận thế giới quan tâm.

d. Tính bền vững tương đối và tính dễ biến đổi
Dư luận xã hội vừa có tính bền vững tương đối lại vừa có tính dễ biến
đổi. Có những dư luận xã hội chỉ qua một đêm là thay đổi, nhưng cũng có
những dư luận xã hội qua hàng thập niên vẫn không thay đổi. Tính bền vững
của dư luận xã hội phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Đối với những sự kiện, hiện
tượng hay các quá trình quen thuộc, dư luận xã hội thường rất bền vững.

5


* Ví dụ: Dư luận xã hội đánh giá rất cao về cuộc đời và sự nghiệp của
Bác Hồ, về tầm quan trọng của sự nghiệp đổi mới, chính sách khoán nông
nghiệp…tới nay vẫn không thể bị thay đổi.

Phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể, dư luận xã hội còn biến đổi theo đối
tượng của các phán xét, đánh giá khi công chúng phát hiện thêm các mối
liên quan giữa đối tượng ban đầu với các sự kiện hiện tượng,quá trình diễn
ra kèm theo nó. Mặt khác, xuất phát từ các phán xét đánh giá bằng lời, dư
luận xã hội có thể chuyển hoá thành các hành động mang tính tự phát hoặc
có tổ chức để thể hiện thái độ đông tình hay phản đối của mình. Một mặt, dư
luận xã hội cực lực lên án, đòi xử lý nghiêm khắc các vụ tội phạm tấn công
vào các chiến sĩ công an khi đang thi hành nhiệm vụ. Mặt khác chính người
dân đã tích cực quyên góp từ thiện để hỗ trợ một phần cho gia đình của các
chiến sĩ công an đã dũng cảm hi sinh trong khi làm nhiệm vụ.
Dư luận xã hội về những vấn đề của đời sống xã hội có thể ở trạng
thái tiềm ẩn, không bộc lộ bằng lời. Trong những xã hội thiếu dân chủ, dư
luận xã hội đichs thực thường tồn tại dưới dạng tiềm ẩn. Trong xã hội cũng
thường có dư luận xã hội tiềm ẩn về những sự việc, sự kiện sắp tới chưa xảy
ra, hiện thời chưa cấp bách.

f. Tính tương đối trong khả năng phản ánh thực tế của dư
luận xã hội
Sự phản ánh thực tế xã hội của dư luận xã hội có thể đúng, có thể sai.
Dù có đúng đến mấy thì dư luận xã hội vẫn có những hạn chế. Dù có sai đến
mấy, trong dư luận xã hộic ũng có những hạt nhân hợp lý, không thể coi
thường được. Chân lý của dư luận xã hội không phụ thuộc vào tính phổ biến
của nó. Không phải lúc nào dư luận của đa số cũng đúng hơn dư luận thiểu
số. Đối với những vấn đề trìu tượng, phức tạp, dư luận của giới trí thức, của

7


những người có trình độ học vấn cao thường chín chắn hơn so với những
người có trình độ học vấn thấp.

dư luận xã hội xuất phát từ vai trò quyết định của quần chúng nhân dân
trong lịch sử. Sự gia tăng vai trò của các tầng lớp nhân dân trong xã hội đã
dẫn đến sự gia tăng hiệu lực và tính hiện thực của dư luận xã hội, tạo nên
sức mạnh vật chất và tinh thẩn làm cải biến xã hội. Nhận thức rõ sức mạnh
lớn lao của dư luận xã hội trong công cuộc cải tạo xã hội mới, Ph.Ăngghen
cho rằng, "để có thể chí ít nghĩ đến việc hoàn thành được cuộc cải tạo đó, thì
trước hết phải diễn ra sự tiến bộ lớn lao trong dư luận xã hội". Kế thừa tư
tưởng này của Ph.Ăngghen, V.I.Lênin khẳng định rằng, để chiến thắng, cách
mạng cần phải đưa vào sức mạnh vật chất và tinh thần của dư luận xã hội.
Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga, tiếp tục nhấn mạnh sự cần
thiết phải sử dụng sức mạnh to lớn của dư luận xã hội để củng cố kỷ luật lao
động, đấu tranh với những tàn dư của xã hội cũ, V.I.Lênin khẳng định:
"Chúng ta muốn rằng chính phủ bao giờ cũng phải được dư luận công chúng
của nước mình kiểm soát". Điều đó cho thấy, các nhà kinh điển của chủ
nghĩa Mác - Lênin luôn ghi nhận vai trò to lớn của dư luận xã hội đối với
các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Do vậy, dựa vào cấu trúc của ý thức pháp luật, chúng ta có thể đứng trên
nhiều góc độ khác nhau để phân tích sự tác động của dư luận xã hội đối với
ý thức pháp luật. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ tập trung phân
tích sự tác động của dư luận xã hội đối với hệ tư tưởng pháp luật và tâm lý
pháp luật.

9


Sự tác động của dư luận xã hội đến hệ tư tưởng pháp luật
Hệ tư tưởng pháp luật là tổng hợp các tư tưởng, quan điểm, quan niệm có
tính chất lý luận và khoa học về pháp luật, phản ánh về pháp luật và các hiện
tượng pháp luật một cách sâu sắc, tự giác dưới dạng các khái niệm, các
phạm trù khoa họcDư luận xã hội tác động trực tiếp và gián tiếp đến sự hình

Một trong những đặc điểm cơ bản của dư luận xã hội là tính lan truyềnDo đó
ảnh hưởng của dư luận xã hội đối với hệ tư tưởng pháp luật còn thể hiện ở
chỗ, dư luận xã hội tham gia vào việc phổ biến, tuyên truyền trong các tầng
lớp xã hội những giá trị pháp luật, các tư tưởng, quan điểm pháp luật.
Hệ tư tưởng pháp luật chính thống của một xã hội nhất định bao giờ cũng là
hệ tư tưởng của giai cấp thống trị. Do đó, trong mỗi học thuyết, quan điểm
pháp lý đều chứa đựng những tư tưởng về quyền lợi kinh tế, chính trị, xã hội
và ý chí của một giai cấp nhất định. Chúng nảy sinh, tồn tại phát triển hay bị
thủ tiêu đều phụ thuộc vào những điều kiện, hoàn cảnh nhất định. Khi giai
cấp thống trị là lực lượng tiến bộ trong xã hội, có lợi ích giai cấp phù hợp
với lợi ích cơ bản của các lực lượng xã hội khác thì tính dân chủ, tính khoa
học và tính xã hội của hệ tư tưởng pháp luật sẽ thể hiện nổi trội, rõ nét.
Trong điều kiện như vậy, nội dung của các nhận định, đánh giá về những sự
kiện, hiện tượng pháp lý mà dư luận xã hội đưa ra sẽ tương ứng và phù hợp
với các giá trị, chuẩn mực pháp luật của hệ tư tưởng pháp luật chính thống,
nghĩa là ý chí của giai cấp cầm quyền có nhiều nét tương đồng với dư luận
xã hội của các tầng lớp nhân dân. Qua đó, dư luận xã hội có tác động mạnh
mẽ và tích cực tới sự hình thành, phát triển và phổ biến hệ tư tưởng pháp
luật trong xã hội.

11


Đối với đại đa số quần chúng nhân dân, lợi ích quốc gia, dân tộc luôn có tầm
quan trọng hàng đầu. Dư luận xã hội đóng vai trò là "người lính canh giữ",
bảo vệ những quyền lợi, các giá trị phổ biến của xã hội, cũng như các giá trị,
lợi ích cá nhân chính đáng của con người. Mỗi khi quyền lợi, các giá trị của
quốc gia, dân tộc bị xâm hại thì du luận xã hội lập tức xuất hiện với thái độ
lên án, phản đối gay gắt. Mỗi khi các cá nhân hoặc nhóm xã hội nào đó có
hành vi xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, dư luận xã hội cũng lập tức