LỜI MỞ ĐẦU
Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà
nước theo dự toán ngân sách đã được chủ thể quyền lực quyết định nhằm duy trì
sự hoạt động của bộ máy nhà nước và bảo đảm thực hiện các chức năng của Nhà
nước. Trong đó, hoạt động chi đầu tư phát triển là một hoạt động chi ngân sách
nhà nước quan trọng. Và trong hoạt động này phần lớn là chi xây dựng cơ bản,
đầu tư xây dựng các công trình, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội chủ nghĩa.
Chi đầu tư xây dựng cơ bản có tầm quan trọng trong việc tạo ra cơ sở vật
chất kỹ thuật cho nền kinh tế và xã hội, góp phần hình thành cơ cấu kinh tế hợp
lý theo định hướng của nhà nước, tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất phát triển và
nâng cao năng suất lao động xã hội. Về vấn đề chi ngân sách Nhà nước về xây
dựng cơ bản trong giai đoạn hiện nay, bên cạnh những thành tựu đạt được thì vẫn
còn tồn tại những bất cập. Việc “Tìm hiểu nội dung của chế độ chi ngân sách
nhà nước về xây dựng cơ bản, đánh giá thực tiễn áp dụng và đề xuất các giải
pháp hoàn thiện pháp luật về chi ngân sách cho lĩnh vực xây dựng cơ bản ở Việt
Nam” hơn lúc nào hết trở nên có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

1


I.

NỘI DUNG CHẾ ĐỘ CHI NGÂN SÁCH VỀ XÂY DỰNG CƠ
BẢN

1. Khái niệm và đặc điểm về chế độ chi ngân sách về xây dựng cơ bản
Một trong các chức năng quan trọng của nhà nước là chức năng tổ chức
kinh tế. Chức năng này trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay được thể hiện
bằng vai trò của nhà nước trong quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Ngân sách
nhà nước với các vai trò của nó được coi là một công cụ quan trọng trong việc
thực hiện chức năng nói trên của nhà nước. Có thể nói nhiệm vụ chi của ngân

Luật NSNN năm 2002: “chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát
triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ
máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo
quy định của pháp luật”.
Chi NSNN về xây dựng cơ bản thực chất là một khoản chi từ NSNN nhằm
đầu tư phát triển tài sản cố định như kết cấu hạ tầng kinh tế (điện, đường, thủy
lợi...), đầu tư tài sản cố định trong các doanh nghiệp nhà nước, các công trình
kiến trúc.... Chính vì tính chất quan trọng của chi ngân sách về xây dựng cơ bản,
luật ngân sách quy định cụ thể việc chi đầu tư phát triển có tính chất xây dựng cơ
bản ở trung ương cũng như ở địa phương.
Chi ngân sách đầu tư phát triển về xây dựng cơ bản ở trung ương có thể
hiểu theo quy định tại Điều 31 Luật NSNN 2002 và hướng dẫn tại Khoản 1 Điều
21 Nghị định 60/ 2003/NĐ- CP và Mục II Điều 1.2.1 thông tư 59/2003/ TTBTC, gồm: Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội
không có khả năng thu hồi vốn do trung ương quản lý; Đầu tư và hỗ trợ cho các
doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, góp vốn cổ phần, liên doanh vào các doanh
nghiệp thuộc các lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước theo quy định
của pháp luật; Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp
luật.....1
Chi ngân sách về xây dựng cơ bản ở địa phương cũng được theo quy định
tại Điều 33 Luật NSNN 2002 và hướng dẫn tại Khoản 1 Điều 24 Nghị định 60/
2003/NĐ- CP và Mục II Điều 1.4.1 thông tư 59/2003/ TT- BTC gồm: Đầu tư xây
dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi
vốn do địa phương quản lý; Đầu tư và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp, các tổ
1

Điều 31 Luật Ngân sách nhà nước năm 2002

3




3

Khoản 4 Điều 51 NĐ 60/2003/NĐ-CP

4


Các khoản chi xây dựng cơ bản cần phải lập theo dự toán quý theo quy định
của pháp luật hiện hành. Những khoản chi có tính chất thời vụ hoặc chỉ phát sinh
vào một số thời điểm như đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm, sửa chữa lớn và các
khoản có tính chất không thường xuyên khác phải thực hiện theo tiến độ thực
hiện từng quý đã ghi trong dự toán được giao.4
Tóm lại, chi đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN đó là những khoản chi lớn
của nhà nước đầu tư vào việc xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế xã
hội không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp và nó được thực hiện bằng chế độ
cấp phát không hoàn trả từ ngân sách Nhà nước. Chi đầu tư xây dựng cơ bản là
một khoản chi trong chi đầu tư phát triển và hiện nay chi đầu tư phát triển chiếm
khoảng 20% tổng chi NSNN. Vì vậy, việc quản lý và cấp phát vốn đầu tư xây
dựng cơ bản của ngân sách NN phải bảo đảm : đúng đối tượng, đúng mục đích
và kế hoạch, theo mức độ khối lượng thực tế và hoàn thành kế hoạch và chỉ trong
phạm vi và giá trị dự tóan được duyệt…
II.

ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN ÁP DỤNG VỀ CHI NGÂN SÁCH CHO
LĨNH VỰC XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở VIỆT NAM.
Như đã nói ở trên, chi đầu tư xây dựng cơ bản có vai trò quan trọng trong

việc tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế và xã hội, góp phần hình thành
cơ cấu kinh tế hợp lý theo định hướng của nhà nước, tạo điều kiện thúc đẩy sản

kế hoạch đã được các bộ, ngành, địa phương quan tâm hơn đảm bảo tổng mức
vốn được giao, cơ cấu ngành, nhóm dự án.
Với việc thực hiện tốt Nghị quyết số 390/QĐ-Ttg ngày 17/04/2008 về việc
điều hành kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản và chi tiêu ngân sách năm 2008 phục
vụ mục tiêu kiềm chế lạm phát thì các bộ, ngành và địa phương đã nhanh chóng
sắp xếp bố trí lại kế hoạch đầu tư xây dựng cơ bản. Theo báo cáo của 63 tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương và 70 bộ, ngành ở Trung ương và đối tượng xây
dựng cơ bản của Ngân sách nhà nước năm 2008, 100% số đơn vị thực hiện sắp
xếp bố trí lại kế hoặc đầu tư xây dựng cơ bản, qua đó cắt giảm các dự án không
khả thi, đồng thời hạn chế tối đa các dự án treo. Chẳng hạn trong năm 2008, tổng
số dự án cắt giảm, ngừng triển khai, giãn tiến độ là 1.700 dự án với số vốn là
3.950,97 tỉ đồng, trong đó đối với các bộ, ngành trung ương, tổng và giãn tiến độ
là 126 dự án với số vốn trong nước là 405,450 tỉ đồng. Những con số trên đây đã
góp phần cho thấy việc chi ngân sách nhà nước vào khoản xây dựng cơ bản
không bị lãng phí nhưng vẫn đảm bảo được việc xây dựng cơ bản được thực hiện
6


có hiệu quả. Bằng các biện pháp như rà soát, thực hiện việc sắp xếp, bố trí lại kế
hoạch đình hoãn, ngừng triển khai hoặc giãn tiến độ, đẩy nhanh các dự án đầu tư
có tính khả thi cao vào vận hành sử dụng trong những năm tới, thì việc đầu tư
ngân sách nhà nước vào lĩnh vực xây dựng cơ bản sẽ có trọng điểm hơn.
Tính đến năm 2009, căn cứ Thông tư số 127/2009/TT-BTC ngày
19/06/2009 của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn xây dựng dự toán ngân sách nhà
nước năm 2010, Chính phủ và Bộ tài chính đã đánh giá tình hình nhiệm vụ chi
đầu tư phát triển về xây dựng cơ bản. Đánh giá công tác bố trí và tổ chức thực
hiện vốn đầu tư xây dựng cơ bản năm 2009 đã đạt được những thành tựu đáng
khích lệ.5
2. Những bất cập
Chi ngân sách nhà nước trong lĩnh vực xây dựng cơ bản đã đạt được những

thông đồng, chiếm dụng vốn… và ở bất kỳ giai đoạn nào của một dự án từ việc
xác định đầu tư, lập kế hoạch, tài chính, thiết kế, đấu thầu, thực hiện dự án và
bảo hành, bảo trì dự án. Mặt khác, vấn đề lợi ích của các bên tham gia trong một
vòng quay dự án vốn đã phức tạp khiến các cá nhân có liên quan không muốn lợi
ích của mình bị ảnh hưởng càng làm cho việc phát hiện những hành vi tham
nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản càng khó thực hiện. Tại kỳ họp thứ
12 của UBTVQH ngày 22/9/2008, nhận định về tình hình thực hiện chính sách
về đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn nhà nước ở các bộ, ngành, địa phương
giai đoạn 2005 – 2007, đoàn giám sát của UBTVQH đã nhận định: “Tình trạng
vi phạm pháp luật trong xây dựng cơ bản diễn biến hết sức phức tạp, mức độ
thiệt hại, thất thoát khá nghiêm trọng. Tội phạm xảy ra ở các ngàng, địa phương
ở các loại công trình, dự án, kể cả công trình phục vụ xoá đói giảm nghèo. Hầu
hết các công trình mà cơ quan công an tiến hành điều tra đều phát hiện thất
thoát, tham nhũng lãng phí ở các khâu, các giai đoạn của dự án…”. Bởi vậy, đòi
hỏi các cơ quan có trách nhiệm thường xuyên nghiên cứu, tìm hiểu, đặc biệt là
bổ sung cập nhật những thủ đoạn mới, tinh vi để phục vụ đắc lực cho công tác
đấu tranh phòng chống loại tội phạm này.
Thứ ba, thủ tục về đầu tư xây dựng cơ bản còn phức tạp, thời gian từ khâu
chuẩn bị đến triển khai dự án đầu tư xây dựng quá dài, qua nhiều bước. Một số
địa phương còn tự đặt ra các thủ tục trái với quy định của Chính phủ theo kiểu
“giấy phép con”. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, chỉ qua rà soát 3 loại dự án

8


(khu đô thị mới, khu nhà ở và hạ tầng kỹ thuật khu công nghiệp) đã thấy một số
địa phương tự đặt ra khoảng 8 loại thủ tục khác nhau cần bãi bỏ.6
Bên cạnh đó, hiện nay, tình trạng lãng phí, thất thoát vốn đầu tư xây dựng
đang là một trong những nguyên nhân làm suy yếu các nguồn lực để phát triển
đất nước. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã nêu rõ:


III.

ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ
CHI NGÂN SÁCH CHO LĨNH VỰC XÂY DỰNG CƠ BẢN Ở
VIỆT NAM.

1. Về mặt lý luận:
Nhanh chóng thực hiện việc sửa đổi, hoàn thiện Luật NSNN trong đó chú
trọng phân cấp mạnh và có cơ chế ràng buộc trách nhiệm đối với các cấp ngân
sách địa phương trong đầu tư xây dựng cơ bản. Tránh tình trạng “địa phương
quyết định dự án đầu tư, Trung ương lo vốn”.
Tiến hành ban hành các văn bản hướng dẫn quy định cụ thể tạo điều kiện
cho người dân có khả năng kiểm tra, giám sát các khoản chi ngân sách, đảm bảo
tính công khai, minh bạch trong việc các ngành, các đơn vị sử dụng ngân sách
nhà nước. hoàn thiện pháp luật về kiểm soát chi ngân sách, cần đảm bảo tính đơn
giản, dễ dàng, nhanh chóng, thuận tiện và hiệu quả. Tiêu chuẩn hóa quy trình
quản lý, kiểm soát, chi ngân sách nhà nước theo hướng phù hợp với thông lệ
quốc tế, tạo điều kiện cho sự hội nhập và thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Hoàn
thiện các quy định luật ngân sách và các luật lệ có liên quan.
Tiếp tục rà soát, bổ sung, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật về đầu
tư và xây dựng để tạo thành hệ thống đồng bộ, có tính pháp lý cao nhằm thống
nhất thực hiện. tiếp tục nghiên cứu đổi mới phương thức, cơ chế thanh toán,
quyết toán đối với các dự án đầu tư bằng vốn NSNN, cần phải nghiên cứu trình
các cơ quan có thẩm quyền ban hành các chế tài nhằm khắc phục việc phân bổ
vốn đầu tư chậm, không đúng quy định, quy định trách nhiệm của chủ đầu tư và
nhà thầu khi thực hiện khối lượng và giải ngân chậm, quy định nhằm hạn chế nợ
tạm ứng, nợ quyết toán xây dựng cơ bản, quy định việc ứng trước vốn cho năm
sau theo đúng luật NSNN.
Việc xây dựng kế hoạch đầu tư hàng năm phải trên cơ sở chiến lược quy

thực hiện sang các dự án khác có khả năng thực hiện nhưng thiếu vốn. các cơ
quan tài chính cần khẩn trương thực hiện ngay các cơ chế chính sách thanh toán
mới ban hành để tạo điều kiện giải ngân tốt nhất, kịp thời nhất khi chủ đầu tư có
khối lượng thanh toán.
Trong đó tập trung hoàn thiện các khâu ban đầu (thiết kế, dự toán, chọn
thầu, kí kết hợp đồng…)và giải quyết vướng mắc trong khâu giải phóng mặt
11


bằng, chỉ đạo việc điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá nguyên
liệu, nhiên liệu và vật liệu, tăng cường kiểm tra, giải quyết kịp thời các khó khăn,
vướng mắc ở từng dự án hoặc báo cáo thủ tướng chính phủ xử lý những vấn đề
vượt thẩm quyền. chỉ đạo các chủ đầu tư khẩn trương nghiệm thu khối lượng,
hoàn thành đủ điều kiện thanh toán và làm thủ tục gửi đến kho bạc nhà nước để
giải ngân vốn đầu tư, kịp thời báo cáo, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền
những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
Thứ ba, các bộ, ngành và địa phương thực hiện việc phân bổ vốn xây dựng
cơ bản tập trung năm 2009 ngay sau khi được chính phủ giao theo các quy định
đảm bảo chất lượng thiết thực hiệu quả nhằm tránh việc điều chỉnh phân bổ lại
đăng ký lại làm ảnh hưởng đến việc điều chỉnh và giải ngân trong năm. Thực
hiện đúng các quy định của nhà nước trong việc phân bổ, triển khai kế hoạch
hàng năm, bố trí vốn tập trung các dự án quan trọng, đem lại hiệu quả kinh tế
cao, ưu tiên vốn đối ứng các dự án ODA, vốn dự án nhóm A, vốn trả nợ, khối
lượng hoàn thành năm trước còn nợ, hoàn ứng vốn ngân sách đã ứng trước kế
hoạch, các dự án chuyển tiếp rồi mới khởi công các dự án mới. đồng thời đẩy
mạnh phân cấp để các chủ đầu tư chủ động điều hành kế hoạch và phải chịu
trách nhiệm về quyết định của mình.
Thứ tư, tiếp tục thực hiện cắt giảm, đình hoãn các công trình không cần
thiết, kém hiệu quả để tập trung vốn cho các công trình hiệu quả, hoàn thành vào
năm 2009, 2010,2011..

hiện tốt hoạt động chi xây dựng cơ bản nói riêng, chi đầu tư phát triển nói chung,
phục vụ cho mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

13


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật ngân sách nhà nước, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội, 2009.
2. Luật NSNN năm 2002.
3. Lê Nam Thành , Tìm hiểu pháp luật chi ngân sách Nhà nước cho đầu tư
xây dựng cơ bản - Những đề xuất và các biện pháp bảo đảm thực hiện
pháp luật chi ngân sách Nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản : Khoá
luận tốt nghiệp năm 1997
4. Nghị định số 60/2003/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành
Luật Ngân sách nhà nước
5. Nghị định 112/2009/ NĐ- CP ngày 14 tháng 12 năm 2009 về quản lý chi
phí đầu tư xây dựng công trình
6. Thông tư 59/2003/TT-BTC hướng dẫn Nghị định 60/2003/NĐ-CP
hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách Nhà nước

14