Tiết 8:
Tập làm văn: MẠCH LẠC TRONG VĂN BẢN

A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức: - Mạch lạc trong VB và sự cần thiết của mạch lạc trong VB.
- Điều kiện cần thiết để một VB có tính mạch lạc.
2. Kĩ năng: Rèn kĩ năng nói, viết mạch lạc.
3. Thái độ: Có ý thức vận dụng kiến thức về mạch lạc trong làm văn.
4. Tích hợp:
B. CHUẨN BỊ:
1. Giáo viên: Nghiên cứu bài. Soạn bài chu đáo.
a. Phương tiện dạy học: Bảng phụ, bút lông.
b. Các phương pháp/ kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng.
- Thực hành có hướng dẫn.
- Động não: suy nghĩ, phân tích các VD để rút ra các bài học về mạch lạc
trong VB.
2. Học sinh: Học bài. Đọc kĩ và soạn bài theo câu hỏi SGK.
C. TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
1. Ổn định tổ chức:
2. Kiểm tra bài cũ:
? Bố cục là gì? Bố cục gồm có những phần nào? Nội dung từng phần?
? Để bố cục của văn bản rành mạch, hợp lí thì cần phải có những điều kiện gì?
3. Bài mới: GV giới thiệu bài…


Hoạt động của thầy và trò

Nội dung kiến thức

*Hoạt động 1: Tìm hiểu mạch lạc và
những yêu cầu về mạch lạc trong VB.

mạch qua các phần, các đoạn của truyện
không?
? Các từ ngữ trong truyện có góp phần
tạo ra cái dòng mạch xuyên suốt ấy
không?
? Các cảnh trong những thời gian,
không gian khác nhau có góp phần làm
cho dòng mạch ấy trôi chảy liên tục và

+ Từ ngữ: Chia tay, chia đồ chơi, chia rẽ, xa
cách, khóc ...


thống nhất trong một chủ đề không?
- GV chốt: Từ ngữ, sự việc đó là các
yếu tố làm cho chủ đề nổi bật. Nói cách
khác là chủ đề đã xuyên suốt, thấm sâu
vào các yếu tố đó

+ Các sự việc : Trong hiện tại - qúa khứ ; ở nhà
ở trường .
=> Thống nhất

? Vậy một văn bản có tính mạch lạc là
văn bản như thế nào? Cần có điều kiện
nào?

GV: Cho HS khái quát nội dung chính
của bài.




? Chủ đề này có xuyên suốt bài thơ
không? Hãy chỉ ra sự xuyên suốt đó?

- Các từ ngữ: mẹ, con, ……vì con

-> Các từ ngữ, sự việc đều phục vụ cho chủ đề
=> Văn bản có tính mạch lạc

? Văn bản này có tính mạch lạc chưa?

* Bài 1b: Văn bản: “Lão nông và các con”
- Chủ đề: Lao động là vàng
-> Chủ đề này xuyên suốt bài thơ làm cho các
phần liền mạch với nhau.
+ 2 câu đầu: giá trị của lao động -> MB.
+ 14 câu tiếp theo: hành trình lao động -> TB.

+ 4 câu còn lại: kho vàng đây là sức lao động c
con người -> KB.
=> Văn bản có tính mạch lạc.
4. Củng cố:
GV: Tổng kết lại bài học và nhận xét tiết học.
HS: Chú ý nghe và tiếp thu.
5.Dặn dò:
Về nhà học bài và soạn bài “ca dao, dân ca về tình cảm gia đình”


BÀI 2 - TIẾT 8- TLV: MACH LẠC TRONG VĂN BẢN

1. Mạch lạc trong văn bản.
G? Em hiểu thế nào là mạch lạc trong
văn bản?
+ Định nghĩa: Mạch lạc là sự tiếp nối các
H; TL
câu, các ý theo một trình tự hợp lí.
G: K/n mạch lạc không dùng theo
nghĩa đen nhưng nội dung không
hoàn toàn xa lạ với nghĩa đen của từ
mạch lạc.
G? Hãy xác đ ịnh tính chất của mạch
+ Tính chất của mạch lạc.
lạc trong ba tính chất nêu ở sgk?
H: tính chất c.

- Thông suốt, liên tục, không đứt đoạn.

G:? ? Có ý kiến cho rằng trong văn
bản, mạch lạc là sự tiếp nối của các - Tiếp nối các câu , các ý theo một trình tự
câu, các ý theo một trình tự hợp lí? hợp lí
Em có tán thành ý kiến trên không?
2. Các điều kiện để văn bản có tính mạch
Vì sao?
lạc.
-H: Ý kiến trên là đúng
a.- Chủ đề chính là cuộc chia tay của
G: Cho học sinh làm việc với mục Thành và Thủy.
2a- sgk
G: ? Mặc dù nhiều sự việc nhưng nói
chung các sự việc này đều xoay

- Đại diện trình bày

III. Luyện tập.

+ Liên hệ tâm lí( nhớ lại)

1. Bài tập 1:Tìm mạch lạc văn bản

+ Liên hệ ý nghĩa(tương đ ồng tương a. Văn bản Mẹ tôi:
phản)
- Văn bản xoay quanh chủ đề: Thái độ của
GV chốt lại
người cha trước sự vô lễ của En-ri-cô với
mẹ -> giáo dục -> răn dạy con biết kính


H : Đọc ghi nhớ
Hoạt động 3: Luyện tập:
G: y/c H đọc kỹ đề bài
H: HĐ nhóm nhỏ theo bàn
H: Đại diện nhóm trình bày bài tập
G: Cùng các nhóm chữa bài

yêu cha mẹ
- Các ý, các đoạn trong văn bản đều
hướng về chủ đề đó
+ Thái độ của người cha về hành động của
con
+ Người cha nhắc lại công lao và tình cảm
của người mẹ đối với En-ri-cô

2. Bài tập 2: ý tứ chủ đạo của câu chuyện
xoay quanh cuộc chia tay của hai đứa trẻ
và hai con búp bê. Việc thuật lại quá tỉ mỉ
nguyên nhân dẫn đến cuộc chia tay của
hai người lớn có thể làm cho ý tứ chủ đạo
trên bị phân tán, không giữ được sự thống
nhất và do đó làm mất sự mạch lạc của
câu chuyện

Hoạt động 4: Củng cố : - Khái quát lại ND kiến thức của bài
Hoạt động 5 . Dặn dò- Hướng dẫn tự học: - Học kỹ bài
- Hoàn thành các bài tập.
- Soạn bài CD-DC, Những câu hát về t/c gia đình,
- Sưu tầm CD cùng chủ đề
Rút kinh nghiệm:.................................................................................................................
.............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................


Giáo án Ngữ Văn 7

GV: Nguyễn Thò Thuý Hà

Tuần 2 – bài 2 – tiết 8

Mạch lạc trong văn bản
I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Giúp HS:
- Có những hiểu biết bước đầu về mạch lạc trong văn bản và sự cần thiết
phải làm cho văn bản có mạch lạc, không đứt đoạn hoặc quẩn quanh.

. Em thử giải nghóa từ - Mạch lạc:
- Mạch lạc: Là sự tiếp
“mạch lạc” ?
+ Theo đông y: Là mạch nối các câu, các ý theo
máu chảy suốt qua các bộ một trình tự hợp lý

1


Giáo án Ngữ Văn 7

GV: Nguyễn Thò Thuý Hà

phận trong cơ thể.
+ Trong văn bản: Mạch
lạc là cái gì đó trôi chảy
thành dòng, mạch, đi qua
khắp các phần, đoạn
thông suốt liên lục.
. Em hãy xác đònh mạch - có đầy đủ 3 tính chất
lạc trong văn bản có
những tính chất gì
trong số các tính chất
đã được kể?
. Em có đồng ý với ý - Hoàn toàn chính xác
kiến đã được nêu ở
mục 1b SGK không?
. Vai trò của mạch lạc - Văn bản rõ ràng, hiệu
quả giao tiếp cao.
trong văn bản là gì?

- Thể hiện chủ đề chung
2

2) Điều kiện để một
văn bản có tính mạch
lạc:

- Thể hiện một chủ để
chung xuyên suốt.
- Theo một trình tự rõ
ràng hợp lý.


Giáo án Ngữ Văn 7
gì?
. Như vậy, điều kiện để
có mạch lạc trong văn
bản là gì?
( GV cho HS đọc ghi
nhớ/ tr. 32)
. Tìm mối liên hệ giữa
các đoạn trong “cuộc
chia tay những con búp
bê” ?

. Em hãy cho biết tác
dụng của những mối
liên hệ đó?
. Điều kiện nữa của
mạch lạc trong văn bản

- Làm cho chủ đề liền
mạch, gợi hứng thú.
- Trình tự rõ ràng, hợp lý,
trước sau hô ứng nhau.
II. Bài học: (Ghi nhớ
SGK/tr32)

3


Giáo án Ngữ Văn 7

GV: Nguyễn Thò Thuý Hà

=> Trình tự nối tiếp của
các phần, các câu, các
đoạn giúp cho chủ đề
được thể hiện một cách
thông suốt, hấp dẫn.
. Bài tập 2:
như vậy không làm cho
tác phẩm thiếu mạch lạc
vì nếu thuật lại tỷ mỉ
nguyên nhân dẫn đến sự
chia tay của người lớn thì
sẽ làm cho văn bản
không cô đọng, không
tập trung vào một chủ đề
chính là cuộc chia tay
đầy đau đớn của hai anh



MẠCH LẠC TRONG VĂN BẢN
A. MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
-Cónhữnghiểubiếtbướcđầuvềmạch
trongvănbảnvàsựcầnthiếtphảilàmchovănbảncómạchlạc .
-Vậndụngkiếnthứcvềmạchlạctrongvănbảnvàođọc
hiểuvănbảnvàthựctiễntạolậpvănbảnviết, nói.
B. TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG
1. Kiếnthức:
- Mạchlạctrongvănbảnvàsựcầnthiếtcủamạchlạctrongvănbản.
- Điềukiệncầnthiếtđểvănbảncótínhmạchlạc.
2. Kĩnăng:
- Rènkĩnăngnói, viếtmạchlạc.
3. Tháiđộ:
- Nghiêmtúcthựchiện.
C. PHƯƠNG PHÁP
- Vấnđápkếthợpthuyếttrình, thựchành .
D. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. Ổnđịnh:
2. Bàicũ
?Bốcụccủavblàgì ?
? Mộtbốcụcnhưthếnàođượcgọilàrànhmạchvàhợplí ? chovd minh hoạ .
3. Bàimới :GV giớithiệubài : Nóiđếnbốcụclànóiđếnsựsắpđặt , sựphân chia
nhưngvblạikhôngthểkhôngliênkết . Vậylàmthếnàođểcácphần ,cácđoạncủa 1
vbvẫnđượcphâncáchrànhmạchmàlạikhôngmấtđisựliênkếtchặtchẽvớinhau ?
Đểlàmđượcđiềuđóthìcôcùngcácemtìmhiểutiếthọcnày.

lac
-

củakháiniệmmạchlạctrongvbcóhoàntoànxarờivớinghĩađencủatừmạchlạckhông ?
? Vậysựmạchlạccóvaitròntnđốivớivb ?
Hs :Dựavàobàisoạn ở nhàtrảlời.
Gv : Địnhhướng : (rấtcầnthiết )
* HOẠT ĐỘNG 2:Cácđiềukiệnđểmộtvănbảncótínhmạchlạc.
Gv : Yêucầuhschú ý phần 2

2.C

? Hãychobiếttoànbộsựviệctrênxoayquanhsựviệcchínhnào ?( chiatay).
?Sự
chia
tayvànhững
con
?HaianhemThànhvàThuỷcóvaitrògìtrongtruyện ?

búpbêđóngvaitrògìtrongtruyện

Hs :Thảoluậntrìnhbày.

-C

trư
).

Gv :TrongvbCuộc chia taycủanhững con búpbêcóđoạnkểviệchiệntại , * G
cóđoạnkểviệcquákhứ , cóđoạnkểviệc ở nhà , cóđoạnkểviệc ở trường ,
cóđoạnkểchuyệnhôm nay , cóđoạnkểchuyệnsángmai .
?
Hãychobiếtcácđoạnấyđượcnốivớinhautheomốiliênhệnàotrongcácmốiliênhệdướiđây

,làm

E. HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Họcthuộcghinhớsgk - Hoànthànhbàitập.
-Tìmtínhmạchlạctrongmộtvănbảnđãhọc.
- Soạncâuhỏibài “Cadao – dânca ...”
F. RÚT KINH NGHIỆM
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………….…………………………………
……………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………
******************************************************


MẠCH LẠC TRONG VĂN BẢN
I. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Mạch lạc và những yêu cầu về mạch lạc trong văn bản
a) Mạch lạc trong văn bản là gì?
Trong văn bản, mạch lạc là sự tiếp nối các ý theo một trình tự hợp lí. Sự tiếp nối hợp
lí giữa các ý thể hiện ra ở sự tiếp nối hợp lí của các câu, các đoạn, các phần trong văn
bản. Xem xét ví dụ sau đây:
Cắm bơi một mình trong đêm. Đêm tối như bưng không nhìn rõ mặt đường. Trên con
đường ấy, chiếc xe lăn bánh rất êm. Khung cửa xe phía cô gái ngồi lồng đầy bóng trăng.
Trăng bồng bềnh nổi lên qua dãy Pú Hồng. Dãy núi này có ảnh hưởng quyết định đến gió
mùa đông bắc ở miền Bắc nước ta. Nước ta bây giờ của ta rồi; cuộc đời bắt đầu hửng
sáng.
(Dẫn theo Diệp Quang Ban, Văn bản và liên kết trong tiếng Việt, NXB GD, 1998, Tr.
62)
- Có thể xem sự tiếp nối các câu trong ví dụ trên là hợp lí được không? Vì sao?

với nhân vật chính là sự việc chính và ngược lại.


Như vậy, ngoài sự thống nhất chủ đề, đối với văn bản truyện thì sự việc chính, nhân
vật chính là những điểm quan trọng tạo nên mạch lạc. Bên cạnh đó, hệ thống từ ngữ của
văn bản cũng có vai trò to lớn trong việc thể hiện mạch lạc.
b) Các từ ngữ chia tay, chia đồ chơi, chia ra, chia đi, chia rẽ, xa nhau, khóc,... cứ lặp
đi lặp lại trong bài đồng thời với sự lặp lại các từ ngữ biểu thị ý không muốn chia cắt
như: anh cho em tất, chẳng muốn chia bôi, chúng lại thân thiết quàng tay lên vai
nhau, không bao giờ để chúng nó ngồi cách xa nhau,... Sự lặp lại này có vai trò gì trong
mạch lạc của văn bản?
Gợi ý: Lặp là một phương thức liên kết văn bản và đồng thời sự lặp đi lặp lại hệ thống
các từ ngữ liên quan đến chủ đề của văn bản cũng là điều kiện để văn bản duy trì mạch
lạc. Đối sánh giữa các từ ngữ được lặp lại bên trên với chủ đề của truyện Cuộc chia tay
của những con búp bê sẽ thấy được điều này.
c) Trong văn bản Cuộc chia tay của những con búp bê có đoạn kể việc hiện tại, có
đoạn kể việc quá khứ, có đoạn kể việc ở nhà, có đoạn kể việc ở trường, có đoạn kể
chuyện hôm qua, có đoạn kể chuyện sáng nay,…
Hãy cho biết các đoạn ấy được nối với nhau theo mối quan hệ nào trong các mối quan
hệ dưới đây
- Liên hệ thời gian.
- Liên hệ không gian.
- Liên hệ tâm lí (nhớ lại).
- Liên hệ ý nghĩa (tương đồng, tương phản).
Những mối liên hệ giữa các đoạn ấy có tự nhiên và hợp lí không?


Gợi ý: Các bộ phận của văn bản có thể liên hệ với nhau theo nhiều kiểu: liên hệ về
mặt thời gian (sự việc nào xảy ra trước kể trước, sự việc nào xảy ra sau kể sau); liên hệ về
không gian, chẳng hạn:

Quanh đó, con gà, con chó cũng vàng mượt. Mái nhà phủ một màu rơm vàng mới. Tất cả
đượm một màu trù phú, đầm ấm lạ lùng. Không có cảm giác héo tàn, hanh hao lúc sắp
bước vào mùa đông.
Gợi ý: Phân tích tính mạch lạc của văn bản trên các phương diện như chủ đề, trình tự
tiếp nối, hệ thống từ ngữ, mối liên hệ,... Chủ đề là cảnh sắc vàng của làng quê giữa ngày
mùa. Trình tự miêu tả theo sự quan sát của tác giả từ bao quát đến cụ thể, từ xa đến gần,
từ cao xuống thấp. Bắt đầu là liên hệ về thời gian, tiếp đến, liên hệ chủ yếu giữa các câu
là liên hệ không gian,... Hệ thống các tính từ chỉ những sắc thái khác nhau của màu vàng
cũng góp phần tạo nên mạch lạc của văn bản về sắc vàng của làng quê này.
2. Tại sao trong truyện Cuộc chia tay của những con búp bê tác giả không kể lại tỉ mỉ
nguyên nhân dẫn đến sự chia tay của bố mẹ Thành, Thuỷ? Như vậy có làm cho truyện
thiếu mạch lạc không?
Gợi ý: Sự việc chính của câu chuyện là cuộc chia tay giữa hai anh em Thành, Thuỷ và
hai con búp bê. Các sự việc khác đều phải tập trung vào sự việc này. Kể tỉ mỉ về nguyên
nhân dẫn đến sự chia tay của bố mẹ Thành, Thuỷ sẽ làm mất đi sự tập trung ấy và vì thế
làm giảm đi sự thống nhất chủ đề, khiến văn bản thiếu mạch lạc.


Tập làm văn :
MẠCH LẠC TRONG VĂN BẢN
A - Mục tiêu bài học :
- Thấy rõ hơn vai trò của bố cục và mạch lạc trong văn bản .
- Biết XD bố cục khi viết văn bản .
- Tập viết văn rõ ràng, mạch lạc .
B - Chuẩn bị :
- Đồ dùng ,bảng phụ .
- Những điều cần lưu ý :
Không để lẫn lộn khái niệm mạch lạc với các khái niệm có liên quan như liên
kết hay bố cục .
C - Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học :

mạch, làm cho các phần của văn bản
thống nhất lại
-Vậy mạch lạc trong văn bản là gì ?
- Là sự tiếp nối các câu, các ý theo 1
trình tự hợp lí trên 1 ý chủ đạo thống
nhất .
=> văn bản cần phải mạch lạc .
2 - Các điều kiện để văn bản có tính
mạch lạc :
- VD : Tìm hiểu tính mạch lạc trong
Văn Bản “ Cuộc chia tay của những
con búp bê ” ?
Chủ đề của truyện là gì ?
- Chủ đề ấy có xuyên suốt các chi tiết,
sự việc để trôi chảy thành dòng, thành
mạch qua các phần, các đoạn của
truyện không?

+ Chủ đề : Cuộc chia tay của 2 anh
em Thành –Thuỷ khi cha mẹ li hôn .

- Các từ ngữ trong truyện có góp phần => xuyên suốt
tạo ra cái dòng mạch xuyên suốt ấy
không ?


+ Từ ngữ : Chia tay, chia đồ chơi,
chia rẽ, xa cách, khóc ...
- Các cảnh trong những thời gian,
không gian khác nhau có góp phần

bản “ Mẹ tôi ”