Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright
Niên khóa 2005-2006
Tốn

Qui hoạch tuyến tính

Gv: Cao Hào Thi 1

QUY HOẠCH TUYẾN TÍNH

1. Giới thiệu bài toán QHTT :

QHTT là một kỹ thuật toán học nhằm xác đònh giá trò của các biến x
1
, x
2
,...x
i
...,...x
n
sao
cho :
Làm cực đại hay cực tiểu giá trò của hàm mục tiêu (Objection function)
Z = f(x
1
, x
2
,..., x
n
)
Thỏa mãn các ràng buộc (Constraint).

Ví dụ :

a. Bài toán cực đại :
Một nhà quản lý dự án nông nghiệp ứng dụng QHTT để làm cực đại lợi nhuận của
dự án dựa trên các số liệu sau :

Số liệu đầu vào đối với một Loại sản phẩm Khả năng lớn nhất của các
đơn vò sản phẩm Lúa gạo Lúa mì nguồn tài nguyên sẵn có
• Diện tích [Ha/tấn] 2 3 50 Ha
• Lượng nước [10
3
m
3
/tấn] 6 4 90 x 10
3
m
3

• Nhân lực [công/tấn] 20 5 250 công
Lợi nhuận [USD/tấn] 18 21 Giải :
Các bước thành lập bài toán QHTT :
Bước 1 : Xác đònh biến quyết đònh (Decision Variable)
Gọi x
1
là số tấn lúa gạo cần được sản xuất.
x
2

< 90
• Ràng buộc về nhân lực
20x
1
+ 5x
2
< 250
• Giá trò của các biến phải dương
x
2
> 50 với i = 1, 2

b. Bài toán cực tiểu :

Một nhà quản lý trại gà dự đònh mua 2 loại thức ăn để trộn ra khẩu phần tốt và giá rẻ.
Mỗi đơn vò thức ăn loại 1 giá 2 đồng có chứa 5g thành phần A
4g thành phần B
0,5g thành phần C
Mỗi đơn vò thức ăn loại 2 giá 3 đồng có chứa 10g thành phần A
3g thành phần B
không có chứa thành phần C.
Trong 1 tháng, 1 con gà cần tối thiểu 90g thành phần A, 48g thành phần B và 1,5g
thành phần C.
Hãy tìm số lượng mỗi loại thức ăn cần mua để có đảm bảo đủ nhu cầu tối thiểu về dinh
dưỡng cho 1 con gà với giá rẻ nhất.

Giải:

Bước 1 : Xác đònh biến quyết đònh
Gọi x

, x
2
> 0
Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright
Niên khóa 2005-2006
Tốn

Qui hoạch tuyến tính

Gv: Cao Hào Thi 3

2. Mô hình tổng quát của bài toán QHTT :
a. Bài toán cực đại :

- Hàm mục tiêu
Max Z = c
1
x
1
+ c
2
x
2
+ .... + c
n
x
n

2

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
a
m1
x
1
+ a
m2
x
2
+ .... + a
mn
x
n
< b
m

x
j
> 0 , j = 1, n Mô hình có thể viết gọn lại :

- Hàm mục tiêu
Max Z = cx
jj
j
n

C = [c
1
c
2
................c
n
] ma trận hàng

Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright
Niên khóa 2005-2006
Tốn

Qui hoạch tuyến tính

Gv: Cao Hào Thi 4

X
x
x
x
n
=



















1
2
.
.
.
X
aa a
aa a
aa a
n
n
mm mn
=





là số là lợi nhuận do 1 đơn vò sản phẩm thứ j đem lại.
•
a
ij
; với
jn= 1,
là số lượng tài nguyên thứ i cần cho 1 đơn vò sản phẩm thứ
in=
1,
•
b
i
với
im=
1, là tổng số lượng tài nguyên thứ i sẵn có.
•
x
j
số đơn vò sản phẩm thứ j

b. Bài toán cực tiểu

– Hàm mục tiêu
Min Z = CX
– Ràng buộc
AX > B
X > 0

Ghi chú
•


Bước 4: Kiểm tra vùng khong gian lời giải để xem xét điều kiện nghiệm của
bài toán. Các khả năng có thể xảy ra là:

a. Không có vùng khả thi (vô nghiệm)
b. Vùng khả thi vô hạn và không có điểm cực trò
c. Vùng khả thi vô hạn và có điểm cực trò
d. Vùng khả thi có giới hạn

Nếu:
•
a xảy ra thì phải nới lỏng các ràng buộc
•
b xảy ra thì phải cấu trúc lại mô hình, có thể đưa thêm ràng buộc vào
mô hình
•
c,d xảy ra thì sang bước 5

Bước 5: Tìm ra các lời giải tối ưu có thể có. Việc tìm lời giải này có thể dùng:

•
Phương pháp đồ thò (Graphical method)
•
Phương pháp đơn hình (Simplex method)

d. Lòch sử qui hoạch tuyến tính

Ông A.N Kolmogorov nhà toán học xác suất nổi tiếng thế giới người Liên Xô,
là người đầu tiên nhận thức được mô hình qui hoạch tuyến tính trước thế chiến thứ hai.
Vào năm 1945, 1 áp dụng đầu tiên của QHTT do Stigler thực hiện vào bài toán