Trường Đại học Sư pham Hà Nội 2
Khoa Sinh – KTNN

BÁO CÁO KẾT QUẢ HỌC TẬP TẠI CÁT BÀ PHẦN THỰC VẬT


Lời mở đầu
Từ ngày 17/4-23/4/2014 vừa qua đoàn thực tế của K38 và lớp K37 văn bằng
2- Khoa Sinh KTNN đã tới Cát Bà để học tập, nghiên cứu. Được sự giúp đỡ,
hướng dẫn của các thầy giáo:
- Hà Minh Tâm
- Đỗ Thị Lan Hương
- Đào Duy Trinh
- Trần Văn Hòa
Trong quá trình thực tế thiên nhiên thầy và trò trong đoàn đã rất cố gắng để
trong một thời gian rất ngắn tại Cát Bà đoàn thực tế đã đi được nhiều địa điểm, tìm
hiểu được phần lớn các hệ sinh thái ở Cát Bà... Chuyến đi đã để lại rất nhiều kỷ
niệm cho cả thầy và trò.
Đây là dịp để các sinh viên tiếp xúc với thiên nhiên phong phú đa dạng của
nước ta, đồng thời nâng cao kĩ năng và thói quen quan sát, ghi chép và thu thập
mẫu vât, …giúp sinh viên tập phán đoán và giải thích hiện tượng gặp ngoài tự


nhiên. Qua chuyến thực tế sinh viên của đoàn cũng học được rất nhiều điều quan
trọng, đó là sự đoàn kết, hợp tác sẽ đem lại kết quả tốt nhất.
Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của nhà trường, thầy cô để đoàn thực
tế để chúng em có một khoảng thời gian thực tế thiên nhiên đầy lý thú.
Cảm ơn các thầy cô trong đoàn đã cho chúng em biết thêm nhiều điều mới
lạ từ thiên nhiên.

Phần nội dung

*/ Vị trí địa lý, đặc trưng: rừng ngập mặn nằm ở ven biển, cửa sông, là vùng giáp
danh giữa phần đất liền và biển. Tại bãi Hiền Hào (nơi mà đoàn thực tế khảo sát)
thuộc đảo Cát Bà mang đầy đủ đặc điểm của một khu rừng ngập mặn.
+/ Tiếp giáp với biển
+/ Chịu ảnh hưởng của sự lên, xuống của thủy triều
+/ Là môi trường của các loài thực vật chịu được độ mặn của muối biển.
*/ Thành phần loài phong phú:Chủ yếu là các cây thuộc họ Đước, họ Cỏ roi
ngựa, họ Đơn nem...
• Họ Đước-Rhzophoraceae R.Br.1814:Gỗ hoặc bụi;có rễ chống (rễ cà kheo)
hay rễ thở (bề mặt rễ có nhiều lỗ khí ,bên trong có mô xốp phát triển mạnh
,làm nhiệm vụ dự trữ không khí.Khi thủy triều xuống ,lỗ khí mở ra để lấy
không khí ,sau đó dự trữ ở mô xốp),khác với các họ khác

chỉ có một vết lá.Lá đơn,mọc đối ,khi già thường có tuyến tiết muối, có lá kèm bao
chồi non và sớm rụng. Hoa lưỡng tính ,mọc đơn độc hay thành cụm ở nách lá ,đài
hợp thành ống nạc với (3-)4-10(-16)thùy; cánh hoa bằng số thùy đài ,mép khía như
ị rách ;tuyến mật ở trong nhị; nhị có khi gấp 3-4 lần cánh hoa ; bộ nhụy gồm 2-4 lá
noãn hợp thành bầu trung hay hạ, 2 ô,mỗi ô có 2-4 noãn hoặc nhiều hơn.Qủa có đài
tồn tại ;hạt thường nảy mầm khi quả còn trên cây(‘sinh con’).
1. Cây Vẹt dù hay vẹt rễ lồi (Bruguiera gymnohiza(L) Savigny in Lank.1798)
thuộc họ Đước(Rhizophoraceae), bộ Sim (Myrtales): Là cây gỗ, cao tới 35m, có
rễ thở, quả có 12-14 thùy đài, trụ mầm dài tới 25cm, phổ biến trong rừng ngập mặn
khắp cả nước. Gỗ tốt, màu nâu nhạt, vỏ nhiều tannin, dùng nhuộm vải, làm lưới
đánh cá hoặc thuộc da. Vỏ trị tiêu chảy, trụ mầm chứa nhiều tinh bột, có thể chế
biến thành thức ăn ngọt, dùng để ăn trầu.


Hình1 : Vẹt dù
2. Cây Đước nhọn (Rhizophora mucronata), thuộc họ Đước (Rhizophoraceae),
bộ Sim (Myrtales): Là cây gỗ, cao tới 30m, Rễ chống phát triển, gỗ nặng, vỏ

thơm.Lá đơn hoặc mọc kép ,mọc đối hoặc vòng ,không có lá kèm.Hoa
thường lưỡng tính ,bao hoa mẫu 5-4, đài đều nhau ,thùy tràng hơi không đều
đến phân thành 2 môi không rõ ; nhị 4(2 nhị ngắn ở trên ) hoặc chỉ còn 2 nhị
;bầu thượng ,nguyên,vòi nhụy ở đỉnh bầu. Qủa hạch ít khi là quả nang.


-Cây Mắm,Mấm hay Mắm ổi(Avicennia marina(Forsk.)Vierh,1907):gỗ cao tới
10m, rễ thở phát triển mạnh; vỏ thân bong thành mảng như vỏ ổi ;lá mọc
đối.Thường mọc lẫn với Đước,Trang ở rừng ngập mặn.Vỏ chứa nhiều tanin;vỏ
thân và rễ chữa bệnh phong.

Hình 6: Cây Mắm
• Họ Đơn nem-Myrsinaceae R.R.1810:Gỗ nhỏ hoặc bụi ; lá mọc cách,
thường có điểm sáng mờ ; hoa thường lưỡng tính,mẫu (3-)4-5,đều ;đài và
tràng hợp thành ống hình chuông,nhị đẳng số và đối diện cánh hoa,đính trên
ống tràng ;bộ nhụy gồm 3-4 lá noãn hợp thành bầu thượng hay trung;quả
mọng hay hạch thường có 1 vòi nhọn ở đỉnh, 1 hạt (trừ Sú khá giống với
Đước, có đài vặn mạnh về bên phải,nhị hợp thành ống và quả nang hình trụ
cong có hat nảy mầm trong vỏ).
-Cây Sú(Aegiceras corniculatum(L) Blanco, 1837:Bụi hoặc gỗ nhỏ,cao 1-4 m.
Thường mọc ven biển cùng Đước ,Vẹt. giống với Đước bởi có đài vặn mạnh về
bên phải, nhị hợp thành ống và quả nang hình trụ cong có hạt nảy mầm trong
vỏ.Nhưng khác biệt bởi cây gỗ nhỏ,lá mọc cách, nhị đẳng số và đối diện cánh hoa
trên ống tràng, quả không có đài tồn tại.


Hình 7 :Cây Sú
2.2. Hệ sinh thái Vườn quốc gia Cát Bà
Vườn quốc gia Cát Bà là khu rừng đặc dụng của Việt Nam, khu dự trữ sinh
quyển thế giới. Vườn quốc gia Cát Bà thuộc huyện Cát Hải, Hải Phòng, nằm cách

cao 1m, dùng gói bánh trưng, rễ sắc uống chữa sưng gan, làm thuốc giải rượu; Sa
nhân (Amomum vilosum) cỏ cao 1,5m ưa bóng, quả chín màu đỏ nâu,có gai
mềm... làm gia vị chế rượu mùi, an thai, chữa đầy bụng.

Hình 10: lá dong
+ Cỏ Lau (Narenga porphyrocoma), Họ Hòa thảo ((Poaceae) là cỏ nhiều năm, cao
tới 2,5m, mọc ven rừn từ Bắc vào Nam.


Hình 11: Cỏ lau
Tầng cây bụi:
+ Họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) Tai tượng đỏ (Acalypha winkesiana) cây bụi
thường xanh.

Hình 12: Tai tượng đỏ
+Họ Na (Anonaceae), Cây Giẻ (Desmos chinensis) cây mọc hoang phổ biến.
+ Họ Dâu tằm (Moraceae), cây Ruối (Streblus asper) cây gỗ, cao tới 10m, cây
thường khúc khuỷu.


+ Họ Chè (Theaceae), cây Hải đường (Camellia amplexicaulis) mọc phổ biến,
dùng làm cảnh.
Tầng dưới tán rừng:
+ Họ Kim giao (Podocarpaceae), cây Kim giao (Nageia fleuryi) cây gỗ thường
xanh, cao tới 25m, mọc rải rác trên núi đá vôi, là loài hiếm. Lá cây sắc uống chữa
ho ra máu và sưng cuống phổi; cũng dùng làm thuốc giải độc. Gỗ quý, nhẹ, thớ
mịn, có nhiều vân đẹp nên thường được dùng làm đồ mỹ nghệ, làm áo quan, làm
đũa ăn, khắc dấu, đóng đồ gỗ. Trước đây, người ta cho là đũa làm với gỗ cây này
có thể phát hiện những vết chất độc trộn lẫn với thức ăn.


- Họ Cau (Arecaceae Schultz-Sch.1832): cây gỗ, thân cột hoặc dây leo gỗ dài,mạch
thủng lỗ đơn hay hình thang, lá đơn, kích thước lớn, xẻ thùy lông chim, cụm hoa
dạng bông mo kép, bao hoa mẫu 3, dạng đài, nhị thường 6,bao phấn đính lưng với
trung đới rộng, quả hạch nạc hoặc hạch khô, thường mang một hạt. Đại diện:
+ Dừa (Cocos nucifera) quả hạch, nặng tới 8kg, mang 1 hạt, phần giữa hạt là một
khoang trống chứa nước do nội nhũ tạo ra, phần chính là nội nhũ. Là cây có giá trị
kinh tế cao nhất trong họ. trồng phổ biến ở các vùng ven biển. Cùi dừa ích khí, bổ
dưỡng, dầu dừa trị bỏng, dùng trong công nghiệp thực phẩm, nước dùa giải khát,
trị sởi, sán sơ mít,rễ trị đau bụng vàng da.

Hình 17 : Cây dừa
- Họ cà phê ( Rubiaceae Juss) cây gỗ, bụi hoặc dây leo, phụ sinh đến cỏ, không có
nhựa mủ trắng. Lá đơn, mọc đối, có lá kèm, hoa lưỡng tính hợp thành xim hoặc có
khi hình đầu, mẫu 4-5, tràng hợp, nhị thường bằng số thùy tràng, bầu hạ, 2 ô, chứa
1 hay nhiều noãn. Quả mọng, hạch hay khô, hạt có phôi thẳng hoặc không có nội
nhũ. Đặc trưng bởi " đối, kèm, hợp, hạ". Đại diện:
+ Bướm bạc ( Mussaenda dehiscens): cây bụi cao 4-6m, mọc rải rác từ Bắc vào
Nam, mùa hoa tháng 6-10, quả tháng 7-11, rễ và thân chữa bệnh nóng trong, vỏ
làm thuốc cho trẻ em bị đậu mùa.


Hình 18: Cây Bướm bạc
- Họ Dâu tằm (Moraceae Link): Cây đa dạng, thường là gỗ thường xanh hoặc rụng
lá, có nhựa mủ trắng, lá đơn, mọc cách, có lá kèm bao bọc chồi non,sớm rụng và
để lại sẹo, cụm hoa hình đầu, có trục, là cụm hoa lồi hoặc lõm, thỉnh thoảng có
cụm hoa đực hình đuôi sóc. Hoa đơn tính, cùng hoặc khác gốc, bao hoa đơn hoặc
có khi trần, gồm (2-)4 lá đài, có khi không có tràng, nhị đẳng số và đối diện bao
hoa, bộ nhụy gồm hai lá noãn đính gốc thành bầu thượng, quả phức, ít khi là quả
đơn, hạt thường có nội nhũ nạc.
+ Sung (Ficus racemosa) cây gỗ trung bình, lá đơn, mọc cách, có lá kèm bao bọc


Hình 21 : Cây me rừng
- Họ xoài (Anacardiaceae Lindl) cây gỗ, bụi hoặc leo gỗ. có nhựa mủ thơm, lá kép
lông chim 1 lần, ít khi đơn, mọc cách,thường tập trung ở tận cùng. Quả hạch hay
mọng, chứa một hạt.
+ Muối hay Ngũ bột tử (Rhus chinensis) cây gỗ, cao từ 6-10m, mọc hoang phổ
biến trong rừng, nốt sần ở lá chứa nhiều tanin dùng chữa cảm mạo, đái dàm, ong
vàng đốt, rễ chữa rắn cắn, thứ muối hoa trắng có vỏ rễ dùng trị dị ứng sơn.

Hình 22: Cây Muối


- Họ sim (Myrtaceae Juss) gỗ hoặc bụi, vỏ thân thường bong ra từng mảng, có
tuyến tiết tinh dầu thơm. Lá đơn, mọc đối, không có lá kèm, gân hình cung. Hoa
lưỡng tính, đều, mọc đơn độc hay thành xim ở nách lá, bao hoa mẫu 4-5, đài hợp
thành hình chén, nhị nhiều,có khi hợp thành nhóm 4-6 nhị, hoặc đẳng số đối diện
với cánh hoa. Bầu hạ, 2-3(-5) ô, một vòi nhụy,noãn nhiều, đính trụ giữa, quả mọng
hay khô có đài tồn tại, nhiều hạt.
+ Cây Sim (Rhodomyrtus tomentosa) lá đơn, mọc đối, mặt dưới có nhiều lông,
màu trắng bạc. Hoa lớn, màu tím, quả ăn được, dùng làm thuốc chữa thiếu máu khi
thai nghén, chữa điếc, rễ sắc uống trị đau tim, cây chứa nhiều tanin, mọc hoang ở
vùng trng du trên khắp cả nước.

Hình 23 : Cây Sim
- Họ Cúc ( Asteraceae Dumort) Cây thảo, hàng năm hoặc nửa bụi, ít khi là bụi
trườn, lá dị hình, cụm hoa rổ hoặc đầu.
+ Cỏ lào (Eupatorium odoratum) cây thảo hay nửa bụi, cành nằm ngang, lá mọc
đối, có răng cưa, có mùi hăng, hoa màu tím nhạt, cây có nguồn gốc từ Trung M ỹ,
du nhập vào nước ta qua Lào nên được gọi là cỏ lào, làm thuốc cầm máu, tiêu
chảy, viêm đại tràng, lá cùng với lá Xoan thả xuống ao cá có tác dụng diệt trùng

các hoạt động trái phép có ảnh hưởng lớn tới nguồn tài nguyên thiên nhiên.
 Có kế hoạch nuôi trồng và bảo tồn các giống loài có nguy cơ tuyệt chủng
cao.


 Quan trọng hơn cả là tuyên truyền ,nâng cao ý thức của con người về việc
bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá của nhiên nhiên,sự đa dạng sinh học và cân
bằng sinh học.
-Đề xuất:
Một vấn đề cũng khá quan trọng mà các bạn cần chú ý đó là vấn đề sức khỏe.Các
bạn đừng nên tiết kiệm quá mà nên ăn uống đầy đủ để đảm bảo sức khỏe của mình.
Sau khi ăn hải sản thì không nên ăn trái cây luôn mà phải đợi chừng 1-2h sau để
tránh bị ngộ độc. Đi thực tế phải leo đồi núi khá nhiều, các bạn nên chuẩn bị sẵn
giày thể thao, mũ,áo dài tay,...để tránh nắng cũng như sự tấn công của côn trùng.

Cuối cùng,em xin trân thành cảm ơn thầy cô vì đã tận tình giảng dạy và giúp e
tiếp thu kiến thức sao mà có hiệu quả nhất trong chuyến đi thực tế này!
Hà Nội, ngày 3 tháng 5 năm 2014