DẠY MÔN "PHƯƠNG PHÁP LUẬN SÁNG
TẠO" Ở VIỆT NAM - GIÁO ÁN TỐT NHẤT...
Hành trình cô đơn của môn khoa học
phương pháp luận sáng tạo
Theo: Sicherheite Welt, Thanh Loan, Hamhoc,...
***
Phương pháp luận sáng tạo đã được truyền bá vào Việt Nam trước người Mỹ
14 năm, người Pháp 19 năm, người Nhật 20 năm... nhưng đến nay vẫn là quá
mới.
Hai người thầy truyền bá môn khoa học mang tính sáng tạo này vào Việt
Nam với giáo án được công nhận là tốt nhất thế giới (Hội nghị khoa học quốc
tế Đổi mới và Sáng tạo - 2001; tổ chức tại Mỹ), suốt 26 năm qua cũng mới
chỉ giảng dạy được cho 15.000 học viên.
Vốn kiến thức "độc" học ở trời Nga
Phương pháp luận sáng tạo (PPLST) theo quan niệm hiện đại trên thế giới là
một môn khoa học cơ bản. Nó được phát triển từ Lý thuyết giải các bài toán
sáng chế (viết tắt theo tiếng Nga là TRIZ) của Genrick Saulovic Altshuller
(1926-1998).
Ông là người gốc Do Thái. Năm 1971, Đại học Sáng chế Liên Xô được thành
lập nhằm đào tạo các nhà tổ chức hoạt động sáng tạo. Trong hai khóa học,
trường đã nhận 6 sinh viên Việt Nam vào học như một ngoại lệ. Song khi về
nước, chỉ có hai trong số họ truyền bá môn học này vào Việt Nam. Đó là thầy
Phan Dũng - Tiến sĩ Vật lý thực nghiệm đầu tiên của Việt Nam và thầy Dương
Xuân Bảo - Kỹ sư Vật lý điện tử bán dẫn.
Khi lớp PPLST mở rộng rãi, đối tượng chiêu sinh rất rộng, dành cho người có
trình độ từ phổ thông trung học trở lên. Các học viên sẽ được học 40 thuật
sáng tạo và các quy luật phát triển khách quan thuộc TRIZ. Tuy vậy, TRIZ
không phải là lời giải cho những bài toán hóc búa hay một dạng toán học cao
cấp như nhiều người đã hình dung, mà được dành cho tất cả mọi người và
hướng đến giải quyết những vấn đề trong thực tế.
Có thể hình dung một cách đơn giản về môn PPLST như sau: Khi đứng trước

ngành, thành lập Viện TRIZ ở California, Viện Altshuller ở Massachusetts,
thành lập Đại học TRIZ và giảng dạy cho các nhân viên của mình.
Thập niên 80 thế kỷ 20, hàng trăm thành phố ở Liên Xô mở trường, trung
tâm, câu lạc bộ giảng dạy TRIZ. Rất nhiều nước trên thế giới đã và đang du
nhập TRIZ như Nhật Bản, Pháp, Anh, Đức, Thụy Điển, Tây Ban Nha, lsrael,
Phần Lan, Hà Lan, Mexico, Hàn Quốc... Hiện nay, danh sách các công ty sử
dụng TRIZ để giải quyết các vấn đề của mình ngày càng dài như: Ford,
Boeing, BMW, Kodak, Motorola, Siemens, Air Force, 3M. General Motors,...
Phần lớn số người theo học PPLST tại Việt Nam đang là học sinh, sinh viên.
Nhiều người trong số họ đã giành được các giải cao nhất trong những cuộc
thi Câu đố doanh nghiệp, Ý tưởng kinh doanh sáng tạo, Lập dự án khởi
nghiệp... được tổ chức gần đây.
Sau rất nhiều nỗ lực không thành, GSTS Phan Dũng tâm sự rằng, nhiều lúc
ông cảm thấy cô đơn và mệt mỏi. Ông cho biết: "Chúng tôi vẫn phải làm việc
cần làm theo cách của mình". Hai trung tâm PPLST được mở là minh chứng
cho cách làm này.
Đầu tư cho PPLST theo ông là rất thiết thực và "rẻ". Thiết thực vì ai cũng
phải suy nghĩ, cũng có vấn đề cần giải quyết. Rẻ vì ở các nước phát triển
người ta phải học TRIZ với giá 500USD/ngày, ở TP Hồ Chí Minh chỉ có
650.000 đồng/khóa,...
Tuy nhiên, vấn đề đào tạo giảng viên kế tiếp đang rất khó khăn. Theo ông,
đào tạo giảng viên PPLST khó ở chỗ, đây là môn khoa học tổng hợp, đòi hỏi ở
người thầy lượng kiến thức phong phú, trong khi hầu hết các môn khoa học


khác, giảng viên chỉ được đào tạo sâu ở một chuyên ngành.
Hằng năm, thầy Phan Dũng có bài đăng đều đặn trên các tạp chí khoa học
chuyên ngành trên thế giới, nhờ đó ông "tâm sự" được nhiều hơn với bạn bè
trên thế giới những vấn đề mà trong nước ông cảm thấy cô đơn. Thầy Dương
Xuân Bảo với cửa hiệu kính gương nhỏ "vợ nuôi" trên đường Trần Nhân Tông

để ghi âm từ lúc biết tin đó vào buổi sáng.
Một người khác đặc biệt nữa tuy không có mặt nhưng được nhiều người nhắc
tới, đó là ông B. T. C, nguyên Bộ trưởng bộ giáo dục chế độ cũ, Tiến sĩ kinh tế
ở Paris từ năm 1935, thầy dạy của nhiều trí thức nổi tiếng hiện giờ. Ông đến
với TSK khi ... 72 tuổi. Sau khi học xong, trong các bài giảng của mình cho
sinh viên, ông thường khuyên họ đi học PPLST và nhiều người đã nghe lời
ông theo học TSK.
Đến những lá thư từ xa nửa vòng trái đất.
Ở nước Mỹ xa xôi, tuy bận rộn với việc mưu sinh, có người học trò cũ bỏ


công viết những lá thư dài mấy trang giấy khổ A4 cho thầy với tình cảm
nồng ấm "hôm nay có thì giờ ngồi tâm sự với thầy em tưởng tượng mình như
đứa con ở xa về nhà trong chiều 30 tết". Anh L.V.K, định cư ở Mỹ từ 1995,
sống bằng nghề lập trình viên tại một nhà máy, vẫn tiếp tục ứng dụng
PPLST, đặc biệt là TRIZ (lý thuyết giải các bài toán sáng chế, viết tắt theo
tiếng Nga) mà anh học từ năm 1980 vào công việc của mình, như trước đây
anh đã nhiều lần ứng dụng thành công khi còn ở Việt Nam.
Anh báo động "người Mỹ mới du nhập TRIZ từ đầu những năm 1990, đến nay
họ đã có những phần mềm ứng dụng TRIZ. Về phần mềm mình hầu như
không bằng họ, nhưng về sách, em nhận ra là mình đang hơn họ. Hy vọng
các giới chức có thẩm quyền ở Việt Nam, những người thực sự day dứt vì sự
phát triển và sống còn của đất nước, nếu họ nhận được những thông tin này
sẽ ý thức được tầm quan trọng của TRIZ, sẽ lập một trường đại học để giảng
dạy TRIZ, và sẽ lập một công ty chuyên làm về TRIZ". Anh còn nung nấu ý
định trở về Việt Nam sau khi có đủ vốn để thành lập một công ty chuyên làm
về TRIZ. "Đây là một ước mơ xa xôi, nhưng những người tư duy theo kiểu
TRIZ biết rằng sẽ có một cách nào đó để biến những ước mơ xa xôi thành
hiện thực".
Người thầy trên bục giảng, người anh đời thường.

Văn Khải, tại hội nghị mở rộng lần VI Hội đồng trung ương liên hiệp các hội
khoa học và kỹ thuật Việt Nam (diễn ra đầu năm 1998) phát biểu: " nguồn
vốn lớn nhất có thể nói vô tận, phải là tài trí kinh doanh của đội ngũ doanh
nghiệp cộng với năng lực sáng tạo của đội ngũ cán bộ khoa học - công nghệ
nước nhà".
Tại cuộc gặp gỡ của chính phủ, các nhà doanh nghiệp và các nhà khoa học tổ
chức tại Dinh Thống Nhất từ 2-3.2.1998, giáo sư tiến sĩ Phan Dũng đã có bài
phát biểu đề nghị Chính phủ chú ý đến khoa học sáng tạo (creatology) ở
mức vĩ mô và nhấn mạnh sự cần thiết phải phổ biến áp dụng rộng rãi và
phát triển môn học PPLST tại Việt Nam như là một trong những cách thiết
thực "phát huy nội lực để tạo ra sự phát triển bền vững". Thầy cũng đã trao
tận tay cho thủ tướng... 5 kg tài liệu tiếng Việt, Anh, Nga... về PPLST và các
kết quả nó đem lại ở Việt Nam và trên thế giới. Có lẽ hiện giờ 5 kg tài liệu đó
đang... được nghiên cứu. Gần đây nhất, một công ty nước ngoài ở Việt Nam
đã bắt đầu dạy tư duy sáng tạo cho các nhà quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp,
khóa học 2 ngày với giá 250 USD/người.
Thay cho kết luận.
Cuộc họp mặt kết thúc trong sự nuối tiếc của phần đông vì những câu
chuyện đang dang dở mà trời ngày càng khuya. Tôi biết chắc rằng đêm nay
nhiều người trăn trở với những ý tưởng giúp PPLST ngày càng đi sâu vào đời


sống và mang lại các kết quả cụ thể góp phần thiết thực vào sự nghiệp hiện
đại hóa, công nghiệp hóa của đất nước.
Còn các thầy, đang nghĩ gì sau 21 năm các thầy tự trang trải, chèo chống để
truyền bá PPLST ở VN ? Phải chăng là làm sao phát triển tiếp TSK - Trung
tâm đầu tiên và đang là duy nhất của Đông Nam Á chuyên giảng dạy và
nghiên cứu PPLST, để vị trí môn PPLST này của Việt Nam không bị tụt hạng
so với thế giới trong thế kỷ 21.


Giáo án giảng dạy TRIZ gồm 60 tiết của Giáo sư, Tiến sĩ Phan Dũng được
TRIZCON 2001 công nhận là đầy đủ và tốt nhất thế giới.
Sau chuyến giảng dạy về PPLST ở Bộ Giáo dục Malaysia, thầy Phan Dũng
ngậm ngùi: "Bây giờ mình sang dạy PPLST, nhưng với đà này trong tương lai


họ sẽ sang dạy lại mình hoặc mình phải sang học lại họ".
Gần đây nhất, một công ty nước ngoài ở Việt Nam đã bắt đầu dạy tư duy
sáng tạo cho các nhà quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp, khóa học 2 ngày với
giá 250 USD/người.
còn Trung tâm TSK ở TP Hồ Chí Minh chỉ có 650.000 đồng/khóa,...
Thủ tướng đã nghĩ gì? Thủ tướng đã làm gì? Thủ tướng có buồn không?
Còn các thầy, đang nghĩ gì sau 21 năm các thầy tự trang trải, chèo chống để
truyền bá PPLST ở VN ? Phải chăng là làm sao phát triển tiếp TSK - Trung
tâm đầu tiên và đang là duy nhất của Đông Nam Á chuyên giảng dạy và
nghiên cứu PPLST,, để vị trí môn PPLST này của Việt Nam không bị tụt hạng
so với thế giới trong thế kỷ 21.

Còn chúng ta?
Phương pháp luận sáng tạo (PPLST), môn khoa học cơ bản được phát triển
từ lý thuyết các bài toán sáng chế, vào Việt Nam từ năm 1977 và được đánh
giá là rất phù hợp với yêu cầu đổi mới, giúp chuẩn bị nguồn nhân lực sáng
tạo cho kinh tế và xã hội tri thức. Nhưng, đã 30 năm trôi qua...

TRIZ dạy những gì ?
TRIZ hướng đến giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Trước một vấn đề cần giải quyết trong cuộc sống, người ta thường hoặc là
không biết cách đạt được mục đích, hoặc là không biết giải pháp tối ưu để
đạt được mục đích. TRIZ giúp người ta nhanh chóng tìm ra con đường xử lý
ngắn nhất dựa trên các quy luật phát triển của tư duy và khoa học.

- Liệu niềm tin yêu, hy vọng về VIETRIZ có hiện thực trong năm 2006 này
chăng ?
- Liệu những người nước ngoài là đàn em, là môn sinh của GS Phan Dũng, KS
Dương Xuân Bảo về PPLST có đến Việt Nam để dạy môn này cho người Việt
không ?
*** Rất may mắn trường NBM đã bắt đầu dạy học môn này và NBM cũng là
một người may mắn

DẠY VÀ HỌC MÔN "PHƯƠNG PHÁP LUẬN
SÁNG TẠO" Ở VIỆT NAM - MỘT SỐ SỰ
KIỆN ĐÁNG NHỚ
Altsshuller, nhà sáng lập “Lý thuyết giải các bài toán sáng chế - TRIZ”, đã
trực tiếp dạy môn này tại Học viện công cộng về sáng tạo và sáng chế
(Public Institute of Inventive Creativity) từ 1971 - 1975 (bacu - Liên xô cũ).
Trong 2 khoá (1971 - 1973 và 1973 - 1975) thầy Altsshuller đã trực tiếp
giảng dạy cho 80 sinh viên; trong 6 sinh viên Việt Nam có Phan Dũng và
Dương Xuân Bảo.
GS. Phan Dũng (vốn học chuyên ngành Vật lý thực nghiệm - đỗ tiến sĩ năm
38 tuổi) là sinh viên khoá 1 của thầy Altsshuller (bằng tốt nghiệp số 32 năm 1973) - cùng khoá 1 có các ông Nguyễn Văn Chân, Nguyễn Văn Thông.
Khóa 2 có kỹ sư Dương Xuân Bảo (bằng tốt nghiệp số 62) và các ông Thái Bá
Cần, Nguyễn Văn Thọ.
Năm 1977: GS Phan Dũng mở khoá PPLST đầu tiên ở Việt nam
Năm 1978: KS Dương Xuân Bảo chuyển từ Bộ Nội vụ sang Cục sáng chế (TS
An Khang là Cục trưởng). Làm việc tại Cục sáng chế được hai năm, KS Dương
Xuân Bảo chuyển sang Viện Khoa học Việt Nam và sau đó là Sở KHCN&MT Hà
Nội cho tới khi nghỉ hưu. Trong thời gian công tác tại Viện Khoa học Việt
Nam, Dương Xuân Bảo là một trong những người tham gia chấm giải thưởng
"Thanh niên Sáng tạo KHCN" do Viện Khoa học Việt Nam phối hợp với Trung
ương Đoàn tổ chức.


Xây nhà
Vũ khí
Thay đũa để gắp thức ăn
Trang trí
Làm trâm cài tóc... Trong trăm ngàn cách giải quyết đó U sẽ chọn cho mình
cách giải quyết tốt nhất
Khi học PPLST trí ttưởng tượng của U sẽ hông có giới hạn, ý tưởng của U dù
thực tế hay điên rồ kỳ cục nhất vẫn được hoan nghênh và thầy hướng dẫn sẽ
cho U biết ý tưởng đó cần những gì để có thể thực hiện mà hông nằm trên
giấy.
Nếu U hông phải là người có trí tưởng tượng cao thì hãy đi học để khám phá
ra những khả năng mà chính bản thân U cũng hông ngờ tới
Nếu U có trí tưởng tượng cao thì ... Trăm nghìn lời nói hông bằng đăng ký
học ngay và U sẽ phải cảm ơn NBM và Deep_blue vì đã cho U biết về môn
học lý thú này

.


Đã có người từng hỏi: US vì sao lại hùng mạnh vậy:
Câu trả lời: US được hình thành từ trí tưởng tượng
Có người từng hỏi Einstien: Đối với con người thì khả năng gì quan trọng
nhất?
Einstein trả lời: Đó là trí tưởng tượng.