KIỀU THỊ BÌNH

MODULE GDTX

9
H¦íNG DÉN, T¦ VÊN
CHO HäC VI£N GI¸O DôC
TH¦êNG XUY£N

HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

9


A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

Bên c nh nh ng c thù v ch c n ng, nhi m v c a các trung tâm giáo
d c th ng xuyên, c thù c a ch ng trình giáo d c và hì nh th c t
ch c h c t p, i t ng ng i h c trong trung tâm giáo d c th ng
xuyên c ng h t s c a d ng.
Tr c nh ng yêu c u m i v phát tri n mô hình ho t ng c a trung
tâm giáo d c th ng xuyên theo h ng a n ng, a nhi m v nh m em
l i nh ng c h i t t cho ng i dân
c h c t p th ng xuyên, liên t c,
su t i, yêu c u phát tri n n ng l c ngh nghi p c a ng i giáo viên
trong trung tâm giáo d c th ng xuyên theo h ng a n ng c ng c
t ra khá b c thi t. Ngoài vi c th c hi n nhi m v nh m t giáo viên
cùng c p h c trong tr ng ph thông, ng i giáo viên trong trung tâm
giáo d c th ng xuyên còn ph i là ng i h ng d n, ng i t v n, ng i

4. M t s yêu c u, k n ng c n thi t i v i giáo viên trong vai trò h ng
d n, t v n cho h c viên giáo d c th ng xuyên.
B. MỤC TIÊU

—
—
—
—
—
—
—

Sau khi k t thúc vi c h c t p, nghiên c u module này, ng i h c:
Phân bi t khái ni m h ng d n, t v n, m i quan h gi a h ng d n và
t v n; nh n bi t m t s ch c n ng h ng d n và t v n cho h c viên
giáo d c th ng xuyên.
Trình bày c nh ng n i dung c b n c n h ng d n, t v n phù h p
v i các nhóm i t ng h c viên giáo d c th ng xuyên.
Bi t s d ng hi u qu các ph ng pháp, hình th c h ng d n, t v n
phù h p v i t ng i t ng h c viên.
Xác nh
c vai trò, trách nhi m c a m t ng i giáo viên v i vai trò là
h ng d n viên, t v n viên cho h c viên giáo d c th ng xuyên.
Hi u c nh ng yêu c u/tiêu chu n t i thi u c a m t ng i h ng d n
viên, t v n viên cho h c viên giáo d c th ng xuyên.
Nêu và bi t s d ng hi u qu nh ng k n ng c b n h ng d n, t v n
cho h c viên giáo d c th ng xuyên.
xu t c m t s tình hu ng c n h ng d n, t v n cho h c viên giáo
d c th ng xuyên và liên h n i công tác.
C. NỘI DUNG


11


— B n hãy nêu quan ni m cá nhân c a mình v h ng d n, t v n trong
phi u h c t p sau:
Phi u h c t p 1

1. B n quan ni m nh th

nà là

o h ng d n? Th

2. Theo b n, hai thu t ng

nà có

o t v n?

nà là

y quan h v i nhau nh th

o?

nà

3. Ý ki n khác:


— M i ng i nêu quan ni m riêng c a mình v h ng d n, t v n; v m i
quan h gi a h ng d n, t v n. Sau ó t p h p nhóm, th o lu n
a
ra quan ni m chung nh t.
— M i h c viên c n c l p a ra c nh ng quan ni m c a b n thân v
h ng d n, t v n và u có chính ki n khi tham gia th o lu n. M i
ng i nêu c ít nh t m t ví d v h ng d n, m t ví d v t v n, tìm
th y nét chung trong hai ví d , có nh ng quan ni m m i c xu t
cùng nhau phân tích.
2. Thông tin c b n

* Quan ni m v h ng d n:
H ng d n là quá trình tác ng có ch nh c a ch th n quá trình
phát tri n t nhiên c a i t ng c h ng d n, giúp nh m cung
c p cho h nh ng thông tin, tri th c, k n ng mà ng i ó ch a bi t, làm
cho ng i ó hi u, ch p nh n và s d ng c nh ng n ng l c, kh
n ng
t n các m c tiêu ph i th c hi n (m c tiêu do ng i ó t
t ra ho c c t ra t bên ngoài nh ng ng i ó ph i t c).
Trong l nh v c giáo d c, có th coi h ng d n là quá trì nh tác ng có
ch
nh c a giáo viên n quá trình ho t ng (h c t p, rèn luy n, phát
tri n nhân cách toàn di n) c a h c viên, giúp h hoàn thành nhi m v
c giao ho c v t qua c nh ng khó kh n hi n t i chi m l nh
m c tiêu giáo d c.
HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

13

v nh n th c, v kh n ng ti p thu t hi u c mình (t ánh giá),
bi t v n lên trong h c t p, rèn luy n; bi t ch p nh n mình, bi t l a
ch n gi i pháp phù h p
phát tri n b n thân. i u ó c ng giúp cho
nh ng ng i c giúp có c nh ng kinh nghi m s ng, kinh
nghi m ho t ng và kinh nghi m v các m i quan h xã h i mà h
tham gia s ng m t cách có ích trong môi tr ng ho t ng c a h .
* Quan ni m v t v n:
T v n là m t quá trình tác ng có nh h ng c a ng i t v n n
thân ch (ng i c t v n) nh m a ra nh ng g i m , nh h ng,
các ph ng án gi i quy t khác nhau. Trên c s ó, ng i c t v n có
th t tin l a ch n ph ng án, cách gi i quy t tình hu ng phù h p nh t
v i b n thân nh m gi i quy t nh ng khó kh n c a nhi m v t ra.
14

|

MODULE GDTX 9


Ví d , m t h c viên A l p 12, khi c ph bi n k ho ch l p h s d thi
i h c, ang r t khó kh n, lúng túng trong vi c l a ch n ngành, ngh và
tr ng n p h s d thi. H c viên này em chuy n tâm s v i giáo
viên ch nhi m l p. Ng i giáo viên này ã h i han thêm v nguy n
v ng u tiên c a h c viên, hoàn c nh gia ình, nh h ng cho h c viên
cách ti p c n
l a ch n. ng th i giáo viên ó ã cung c p thêm cho
h c viên này nh ng thông tin v xu th phát tri n c a t n c, quê
h ng; nh ng nhu c u phát tri n ngu n nhân l c các l nh v c ngành
ngh ; nh ng thu n l i, khó kh n liên quan n tr ng, nh ng ngành

HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

15


T v n tâm lí bao g m vi c l ng nghe thân ch v các v n c a h , qua
ó giúp h gi i thoát kh i nh ng gánh n ng tâm lí và tìm c nh ng
gi i pháp cho các v n ó. T v n tâm lí là giúp cho thân ch nh n bi t
nh ng suy ngh và tình c m c a h rõ ràng h n, giúp h t tin h n vào
b n thân có th t quy t nh và hành ng theo nh ng quy t nh
ó. i v i nhà t v n tâm lí, i u quan tr ng không ph i là khuyên b o
thân ch nên làm gì mà là l ng nghe tích c c, giúp thân ch nâng cao
nh n th c v b n thân và b ng s c m nh c a b n thân, h s t gi i
quy t các v n khó kh n c a mình.
— V quan h gi a h ng d n v i t v n: T nh ng quan ni m trên ây cho
th y, h ng d n và t v n có quan h m t thi t v i nhau vì cùng th c
hi n m c ích t o ra c h i cho m t ng i nào ó th y c nhi u
ph ng án l a ch n và sau ó giúp cho ng i ó có c s l a ch n
sáng su t.
H ng d n và t v n th ng có quan h v i hoàn c nh và i u ki n môi
tr ng. Ho t ng t v n th ng c th y d i d ng giúp các cá
nhân nh m t c s ý th c rõ ràng v nhân cách. Ho t ng t v n,
h ng d n nh n m nh vào vi c l p k ho ch h p lí, cách gi i quy t v n
và giúp cá nhân ng u v i nh ng áp l c c a hoàn c nh.
T v n t p trung vào giúp cá nhân, ng u v i nh ng nhi m v
phát tri n nh s t quy t nh, tính c l p... Nh ng g i ý, nh h ng
a ra nh m làm rõ nh ng s tr ng, k n ng, i m m nh và ti m n ng cá
nhân c a m t ng i liên quan n vai trò cá nhân c a h .

d n gi i bài t p, h ng d n
so n giáo án…).
H ng d n là ch ra c cách
làm c th , ng i c h ng
d n hoàn toàn tuân theo
i
n k t qu .

T vn

ch m sóc nuôi d y con cái, t v n
ch m sóc s c kho ).
T v n ch là a ra nh ng g i ý,
nh ng nh h ng, nh ng ph ng án
có th th c hi n nh ng ng i c t
v n t mình a ra ph ng án gi i
quy t, nói cách khác, ng i c t
v n không b t bu c ph i tuân theo
hoàn toàn nhà t v n.

Trong th c t , quá trình h ng d n có khi ã bao hàm c t v n và trong
quá trình t v n ã bao hàm c h ng d n. Nhi u tr ng h p n u h ng
d n không có s t v n thì ng ngh a v i “b t tay ch vi c”, ng i c
h ng d n s r t th ng, tuân th m t cách máy móc trong vi c th c
thi gi i pháp. Ng c l i, n u t v n mà không có s h ng d n, không có
nh ng ví d c th ng i c t v n nhìn th y k t qu (m c dù ch là
gi
nh có c s ) thì ng i c t v n s r t khó l a ch n gi i pháp, t
v n kém hi u qu . M t khác, t v n trong h ng d n là giúp cho
ng i c h ng d n ch p nh n s h ng d n có c s , có ni m tin, có

các thu

t ng

1. Nhi m v

— B n hãy c k nh ng thông tin
ki n kèm theo s lí gi i c a mình.

liên quan t i h

ng d n, t

v n.

c cung c p d i ây và cho bi t ý

Phi u h c t p

1. B n cho bi t ý ki n c a mình qua s l a ch n vào m t trong các ô cho
s n d i ây.
Quan i m gi

nh (trong giáo d c)

Có liên quan

Không liên quan

— Ho t ng ánh giá:

nhóm nh . Tiêu i m ch y u c a m i quan h ó h ng theo s phát
tri n nhân cách và s ra quy t nh trên c s t hi u mình và các hi u
bi t v môi tr ng. Nh ng m c tiêu c a ho t ng t v n là rõ ràng.
Trong tr ng h p nh t nh, các m c tiêu ó có th tu thu c vào hoàn
c nh và môi tr ng, c ng nh quá trình giáo d c.
— Ho t ng l p k ho ch c thi t l p nh m s p x p công vi c và các
vi c ti p theo thúc y s phát tri n c a ng i h c b ng cách giúp
h l a ch n và t n d ng các c h i khi còn là h c viên c ng nh khi ã
hoà nh p vào th tr ng lao ng.

Nội dung 2
MỘT SỐ NỘI DUNG HƯỚNG D ẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN
GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
Ho t

ng 1: Tìm hi u m t s
h

ng d n, t

v n cho

h

khó kh n th

ng g p trong h c t p c n

c viên giáo d c th



20

|

MODULE GDTX 9


—
—
—
—
—

H ng d n, t v n v giáo d c (theo ngh a r ng) có liên quan n vi c
cung c p s giúp cho ng i h c trong nh ng l a ch n c a h và i u
ch nh theo ch ng trình gi ng d y và ho t ng nói chung. B i v y,
h ng d n h c t p là ch y u nh t trong ho t ng h ng d n giáo d c.
H ng d n, t v n v h c t p có liên quan t i nh ng khó kh n v n ng
l c h c t p, v cách h c và ph ng pháp d y h c c a giáo viên. Nhi u
h c viên (c nh ng h c viên h c khá tr lên), th ng g p khó kh n trong
vi c hi u m t s khái ni m khoa h c hay m t s môn h c nào ó.
V l c h c các môn v n hoá, có th d nh n th y nh ng bi u hi n v k t
qu h c t p c a h c viên giáo d c th ng xuyên ph bi n m t trong
các nhóm sau:
Nhóm 1, g m nh ng h c viên h c khá v cá c môn khoa h c t nhiên
nh ng l i r t khó kh n v t qua m c trung bình cá c môn khoa h c
xã h i.
Nhóm 2, g m nh ng h c viên h c khá các môn khoa h c xã h i nh ng
l i r t khó kh n trong vi c h c các môn t nhiên.

Nh ng khó kh n và gi i pháp cho nhóm khó kh n này c th hi n qua
b ng sau:
Nh ng khó kh n

Gi i pháp tháo g

Nh ng khó kh n

Gi i pháp tháo g

viên c n ph i rà soát l i yêu
Khó kh n liên quan n n i dung Giáo
c u c n t i v i n i dung bài
c a bài h c.
h c
i u ch nh cho phù h p.
Giáo viên c n bì nh t nh tái hi n l i
Khó kh n liên quan
n quan h toàn b quá trình d y h c phát
gi a h c viên v i giáo viên trong hi n xem có gì ó ch a n v quan
quá trình d y h c.
h di n ra trong quá trình t ng
tác gi a giáo viên và h c viên.
Giáo viên c n ph i thay i
ng pháp t ng tác trong quá
Khó kh n liên quan
n ph ng ph
trình d y h c, ph i l a ch n nh ng
pháp gi ng d y c a giáo viên.
ph ng pháp phù h p v i t ng i

c giao.
h

V i vai trò là ng i h ng d n, t v n, giáo viên c n xác nh rõ âu là
nh ng khó kh n mà h c viên ang ph i i m t, ti p theo là tìm cách
ti p c n nó m t cách h th ng h ng d n, t v n cho phù h p.

Ho t

ng 2: Tìm hi u ý ngh a c a vi c h

ng d n, t

v n h c t p cho

h c viên.

1. Nhi m v

B n hãy hoàn thành phi u h c t p sau:
Phi u h c t p

Theo b n, h ng d n, t v n h c t p cho h c viên có ý ngh a nh
th nào?

HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

23

c h c l c c a h và duy trì s
n nh ch t l ng.
Giúp các h c viên khá có
ng c h c t p úng n nh m nâng cao s
ti n b c a h t m c này sang m c khác cao h n.
Giúp h c viên thích ng v i các ho t ng giáo d c ( chính khoá và ngo i
khoá) nh m phát tri n nhân cách toàn di n.
H ng d n, t v n v h ng nghi p (ngh nghi p) cho h c viên.
V i h c viên giáo d c th ng xuyên, ây là v n khá quan tr ng. B i vì,
ph n ông ng i h c trong trung tâm giáo d c th ng xuyên là nh ng
ng i v a h c v a lao ng; m t s khác theo h c v i m c ích v a h c
v n hoá, v a h c ngh l p nghi p.
H ng d n, t v n v ngh nghi p có n i hàm là quá trình h ng
nghi p. H ng nghi p là quá trình giúp các cá nhân l a ch n c h i,

MODULE GDTX 9


chu n b và b c vào ngh c ng nh ti n b trong ngh nghi p. H nh
phúc ngh nghi p òi h i m i ng i ph i có nh ng quan tâm, n ng l c
và nhân cách phù h p v i công vi c c a h . H ng nghi p góp ph n
cung c p cho các cá nhân s hi u bi t v l nh v c ngh nghi p và nh ng
nhu c u c n thi t c a con ng i, giúp cho m i ng i làm quen v i các
thu t ng nh “chân giá tr c a lao ng” và “giá tr c a công vi c”.
H c viên giáo d c th ng xuyên th ng có kh n ng quy t nh theo
u i m t ngh nghi p nào ó cho dù ã t ng h c qua tr ng l p ào t o
nào hay ch a qua tr ng l p ào t o. H ã có n ng l c t quy t
nh các v n cá nhân. Tuy nhiên, n u ngay t khi còn theo h c, n u
c t v n nh h ng ngh nghi p, ng i h c s xác nh c ng
c h c t p rõ ràng h n, ch t l ng h c t p s t t h n và khi t t nghi p



— Cung c p nh ng thông tin có liên quan n s l a ch n ngh nghi p
c a h c viên nh xu th phát tri n c a t n c, c a khu v c và nhu
c u v ngu n l c lao ng các l nh v c ngành ngh , các trì nh
ào t o...
— B ng cách khéo léo, giáo viên giúp cho h c viên l a ch n c ngành
ngh phù h p v i n ng l c, trình và i u ki n c a h .
Ho t

ng 3: Tìm hi u n i dung h
viên giáo d c th

ng d n, t

v n ngh nghi p cho h c

ng xuyên.

1. Nhi m v

B n hãy th c hi n phi u h c t p sau:
Phi u h c t p

Theo b n, h ng d n, t v n cho h c viên v ngh nghi p có vai trò, tác
d ng gì i v i h ?

B n hãy xu t m t s n i dung h ng d n, t v n ngh nghi p cho h c
viên giáo d c th ng xuyên:


HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

27


*
—
—
—

Nh v y, n i dung chính c a h ng d n, t v n cho h c viên v ng x
xã h i là giúp h tháo g nh ng v ng m c riêng t có liên quan n
nh ng nhu c u cá nhân, nh ng quan h và ho t ng mà h tham gia
trong quá trình h c t p.
Vai trò c a giáo viên trong h ng d n, t v n cho h c viên v ng x xã
h i c th hi n các m t sau ây:
T o i u ki n phát tri n k n ng ng x xã h i cho h c viên thông qua
vi c h ng d n, t v n ph i h p gi a nhà tr ng, gia ình và c ng ng
xã h i.
H tr vi c t o ra m t môi tr ng h c t p an toàn và áp ng nhu c u
c a t ng h c viên nh các ch ng trình phòng ng a và can thi p tâm lí.
Giúp h c viên t c s phát tri n cá nhân t i u, l nh h i c các
k n ng xã h i và các giá tr tích c c trong các ho t ng giao ti p, ng
x xã h i.
Nhi m v c a giáo viên trong vai trò h ng d n, t v n cho h c viên là
giúp h c viên bi t i m t m t cách tích c c v i nh ng khó kh n ho c lo
l ng mang tính cá nhân hay nhóm khi tham gia các ho t ng xã h i.



B n hãy nêu m t s hì nh th c t ch c h ng d n, t v n cho h c viên
giáo d c th ng xuyên mà b n ã bi t:

— B n hãy i chi u v i thông tin
2. Thông tin c b n

c cung c p

i u ch nh, b sung.

* Các hình th c h ng d n, t v n th ng g p bao g m:
— H ng d n, t v n tr c ti p:
H ng d n, t v n tr c ti p di n ra trong quan h t ng tác m t i m t
gi a giáo viên v i ng nghi p (trong sinh ho t chuyên môn, h i th o,
h i ngh , sinh ho t nhóm, sinh ho t h ng ngày...) ho c gi a giáo viên v i
h c viên. Ngoài ra, h ng d n, t v n tr c ti p còn di n ra n i t p
trung, c ng ng.
H ng d n, t v n tr c ti p cho phép th c hi n t c th i nh ng tác ng
qua l i gi a các bên tham gia vào quá trình h ng d n, t v n. M t khác,
ng i h ng d n, t v n ch ng th c hi n, i u ch nh các n i dung
h ng d n, t v n tùy theo ph n ng c a ng i c h ng d n, t v n.
— H ng d n, t v n gián ti p:
HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

29



h ng d n, t v n t i các ho t ng chung c a trung tâm, t i các câu l c
b h c viên...
— i v i trung tâm giáo d c th ng xuyên th c hi n a ch c n ng (d y
v n hoá, h ng nghi p, d y ngh ), thì ho t ng h ng d n, t v n ngh
nghi p còn c ti n hành khi h c viên làm h s ch n ngành, ngh
thi i h c, cao ng, trung c p.
30

|

MODULE GDTX 9


— H ng d n, t v n cá nhân:
Ho t ng t v n cá nhân bao g m hai ng i có liên h t ng tác v i
nhau. M i liên h có th là kín áo (trong tr ng h p nh ng ng i c n
h ng d n, t v n t b ch d i hình th c kín áo. Nó khá riêng t và
nh ng ng i khác không nhìn th y.
Hình th c c a m i liên h này th ng gi i h n trong l nh v c l i nói,
giáo viên (ng i t v n) nói v i h c viên (ng i c n t v n) và ng c l i.
Ng i c n t v n nói v b n thân h , v nh ng suy ngh , nh ng tình c m
và hành ng c a h . H miêu t nh ng s vi c trong cu c s ng c a h
và cách h gi i quy t các v n ó. Ng i t v n l ng nghe và tr l i
nh ng v n mà ng i c n t v n nêu ra. Hai ng i này suy ngh , nói
chuy n và chia s nh ng ý ki n và tình c m c a h .
M i quan h t ng tác kéo dài t ng i lâu vì vi c thay i cách ng x
òi h i ph i có th i gian. Trong m t cu c nói chuy n ng n v i b n bè,
nh ng suy ngh l ch l c và m c hão huy n th ng c b o l u và
ch thay i nh t th i. Trái l i, úng nh m c ích c a nó, ho t ng t
v n có s thay i v cung cách ng x . Ng i ta cho r ng, thông qua


ng xuyên.

HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

31


1. Nhi m v

B n hãy hoàn thành phi u h c t p sau:
Phi u h c t p

Theo b n, v i vai trò là ng i h ng d n, t v n, ng i giáo viên c n có
nh ng ph m ch t, n ng l c gì?

32

|

MODULE GDTX 9


2. Thông tin c b n

—
—
—

viên và h c viên h ng d n, t v n cho h c viên. Khi h ng d n, t
v n cho h c viên, giáo viên c n l u ý:
Giúp h c viên bi t cách i u ch nh thói quen, hành vi trong cu c s ng.
HƯỚNG DẪN, TƯ VẤN CHO HỌC VIÊN GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

|

33