Chương 6
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN CHỦ VÀ
XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN
Lý Kim Cương
I.QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN CHỦ
1. Quan niệm của Hồ Chí Minh về dân chủ
- Địa vị của dân trong xã hội: “Dân là chủ” – đối lập với “quan chủ”
“ Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ (Hồ Chí Minh, Nxb
CTQG, HN-2000, t6, tr 515)
- Quyền hạn của dân: Dân làm chủ
“Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ”(Hồ Chí Minh, t7,
tr 52)
2. Dân chủ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội
Dân chủ  bảo đảm quyền con người, quyền công dân
 dân được làm chủ trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã
hội.
3.Thực hành dân chủ
a.Xây dựng và hoàn thiện chế độ dân chủ rộng rãi
- Mục tiêu, biện pháp thực hiện dân chủ thể hiện quyền lợi và trách nhiệm của dân
được Hồ Chí Minh khẳng định trong Chương trình của Mặt trận Việt Minh, trong Tuyên
ngôn độc lập, trong Hiếp pháp của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.
-Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, quyền dân chủ còn được cụ thể hóa trong quyền lợi
của các giai cấp, các bộ phận nhân dân: công nhân, nông dân, trí thức, phụ nữ, các sắc tộc,
thanh niên, thiếu niên, nhi đồng…
b. Xây dựng các tổ chức Đảng, nhà nước, Mặt trận và các đoàn thể chính trị-xã hội
vững mạnh để bảo đảm dân chủ trong xã hội
II. QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN,
DO DÂN, VÌ DÂN
1. Xây dựng nhà nước thể hiện quyền làm chủ của nhân dân
- Nhà nước của dân
+Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân: “Tất cả quyền bính trong nước là của

-Trách nhiệm và nghĩa vụ của nhân dân?
2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân
với tính nhân dân, tính dân tộc của Nhà nước.
a.Nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân.
“Nhà nước của ta là Nhà nước dân chủ nhân dân, dựa trên nền tảng liên minh công
nông, do giai cấp công nhân lãnh đạo”.
Bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước được thể hiện ở các yếu tố:
- Nhà nước do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo.
- Nhà nước định hướng đưa đất nước lên CNXH.
- Nguyên tắc tổ chức cơ bản của Nhà nước là nguyên tắc tập trung dân chủ.
“Nhà nước ta phát huy dân chủ đến cao độ… Có phát huy dân chủ đến cao độ thì
mới động viên được tất cả lực lượng của nhân dân đưa cách mạng tiến lên. Đồng thời,
phải tập trung đến cao độ để thống nhất lãnh đạo nhân dân xây dựng CNXH” (Hồ Chí
Minh, t9, tr 552).
- Nhà nước là công cụ chuyên chính đối với những kẻ phá hoại CNXH, phá hoại
dân chủ.
“Chế độ nào cũng có chuyên chính. Vấn đề là ai chuyên chính với ai? Dân chủ
cũng cần phải có chuyên chính để giữ lấy dân chủ” Hồ Chí Minh, t8, tr 279).
b. Bản chất giai cấp công nhân thống nhất với tính nhân dân, tính dân tộc của Nhà
nước
- Nhà nước là thành quả đấu tranh cách mạng của toàn dân Việt Nam.
- Chính phủ ta là “Chính phủ đại đoàn kết dân tộc”.
- Nhà nước bảo vệ lợi ích của nhân dân, lấy lợi ích của nhân dân làm nền tảng.
1

Hồ Chí Minh, sđd, t5, tr 65.

2



Bài “Nhân tài và kiến quốc” nêu rõ yêu cầu cấp bách của công cuộc kiến thiết nước
nhà về mọi mặt (ngoại giao, kinh tế, quân sự, giáo dục) và kêu gọi đồng bào, ai có tài
năng và sáng kiến về những công việc đó thì gửi kế hoạch về cho Chính phủ để Chính
phủ xem xét và thi hành (Hồ Chí Minh, t4, tr 99);
Bài “Tìm người tài – đức”: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Muốn kiến thiết phải có
nhân tài. Trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài, có đức. E vì Chính
phủ nghe không đến, thấy không khắp, đến nỗi những bực tài đức không thể xuất thân”.
Người yêu cầu các địa phương lập tức điều tra để phát hiện về những người tài đức,
những người “có thể làm được những việc ích nước, lợi dân” để báo cáo với Chính phủ
(Hồ Chí Minh, t4, tr 451)
- Tiêu chuẩn cán bộ:
+ Tuyệt đối trung thành với cách mạng
+ Hăng hái, thạo việc, giỏi chuyên môn
+ Liên hệ mât thiết với nhân dân
+ Quyết đoán, dám phụ trách, khiêm tốn, cầu tiến bộ
3


+ Thường xuyên tự phê bình và phê bình, có ý thức và hành động vì sự lớn mạnh,
trong sạch của nhà nước.
- Quan điểm dùng người của HCM:
+ Hiểu và đánh giá đúng cán bộ
+Tránh óc bè phái
Tại sao? Óc bè phái  hậu quả gì?
HCM: “Ai hẩu với mình thì dù nói không đúng cũng nghe, tài không có cũng dùng.
Ai không thân với mình thì dù họ có tài cũng tìm các dìm họ xuống, họ nói phải mấy cũng
không nghe. Đó là một khuyết điểm rất có hại. Nó làm cho đoàn thể mất cán bộ, kém nhất
trí, thường hỏng việc” (HCM, t5 tr 77).
+ Công bằng, dân chủ trong tuyển dụng cán bộ Nhà nước ==> Tổ chức thi
tuyển để lựa chọn và bổ nhiệm cán bộ, viên chức Nhà nước vào các ngạch, bậc hành

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm thể chế hóa quyền dân chủ của nhân dân.
- Bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng của pháp luật.
4


2. Kiện toàn bộ máy hành chính nhà nước
- Cải cách thủ tục hành chính theo hướng dân chủ, trong sạch, vững mạnh, phục vụ
tốt nhất cho người dân.
- Tiêu chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài. Khắc phục
bệnh quan liêu, cửa quyền, nhũng nhiễu, hối lộ, tham ô… của cán bộ nhà nước
- Nhà nước phải liên hệ mật thiết với dân, lắng nghe ý kiến của dân, quan tâm giải
quyết thỏa đáng các khiếu kiện của dân…
3. Tăng cường hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN
--------1.Trình bày quan điểm của Hồ Chí Minh về một nhà nước của dân, do dân, vì dân.
1. Trình bày quan điểm của Hồ Chí Minh về sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công
nhân và tính nhân dân của nhà nước Việt Nam hiện nay. Để xây dựng nhà nước ngang tầm
nhiệm vụ của giai đoạn cách mạng hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta phải làm
gì?

5