BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH
QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ THUÝ MAI

NGHỆ THUẬT VIẾT TIỂU PHẨM
CỦA NHÀ BÁO HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành

: Báo chí học

Mã số

: 60 32 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS,TS HOÀNG ANH

Hà Nội - 2012


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học do
tôi tự nghiên cứu. Các số liệu được sử dụng trong Luận
văn là rõ ràng và trung thực. Các kết quả nghiên cứu trong

22
22
35

Chương 3: TIỂU PHẨM TRÊN BÁO CHÍ HIỆN NAY VÀ NHỮNG GIẢI
PHÁP VẬN DỤNG KINH NGHIỆM CỦA HỒ CHÍ MINH
TRONG VIỆC VIẾT TIỂU PHẨM BÁO CHÍ

3.1. Tiểu phẩm trên báo chí hiện nay
3.2. Những giải pháp vận dụng kinh nghiệm của Hồ Chí Minh vào
việc viết tiểu phẩm báo chí
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO

67
67
73
82
85


CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
CQ

:

Báo Cứu Quốc

GS


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đã cống hiến trọn đời mình cho nền độc
lập dân tộc, vì tự do và hạnh phúc của nhân dân Việt Nam, đồng thời Người
còn có những đóng góp không nhỏ vào cuộc đấu tranh chung cho sự tiến bộ
và hòa bình của các dân tộc trên thế giới. Không chỉ là nhà cách mạng kiệt
xuất, Hồ Chí Minh còn là một nghệ sĩ lớn, một nhà báo tiêu biểu của nền báo
chí cách mạng Việt Nam.
Trong sự nghiệp cách mạng phong phú, đa dạng của Người, hoạt động
báo chí chiếm một vị trí hết sức quan trọng. Báo chí được Người sử dụng như
một vũ khí tinh thần sắc bén để giác ngộ, động viên và tổ chức quần chúng
thực hiện nhiệm vụ cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, đấu tranh chống
lại các thế lực thực dân đế quốc, đào tạo những con người mới có đạo đức
trong sáng, biết hướng tới cái chân, cái thiện, cái mỹ đi liền với việc chống lại
cái giả dối, cái xấu xa, lạc hậu vì một xã hội công bằng, dân chủ văn minh.
Với khoảng 2.000 bài báo và hơn 50 bút danh, nhà báo Nguyễn Ái
Quốc- Hồ Chí Minh đã đề cập tới toàn bộ các vấn đề rộng lớn của cách
mạng, những vấn đề bức xúc nhất của đời sống xã hội đương thời. Những
con số biết nói này một lần nữa đã khẳng định: di sản báo chí mà vị lãnh tụ
kính yêu đã để lại cho chúng ta thật vô cùng quý báu. Các tác phẩm báo chí
kinh điển của Người với nội dung sâu sắc và hình thức thể hiện mẫu mực
đã góp phần quan trọng để tạo nên một phong cách độc đáo của nhà báo lão
luyện Hồ Chí Minh.
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã viết trong tác phẩm Hồ Chí Minh một con người, một dân tộc, một thời đại, một sự nghiệp:
Hồ Chí Minh là một nhà chiến lược, nhà lãnh đạo đồng thời là nhà
văn hóa, nhà báo. Suốt cuộc đời Hồ Chí Minh là người luôn chiến
đấu trên mặt trận văn hóa, báo chí với một văn phong đa dạng nhiều


2

3
- Học tập Phong cách ngôn ngữ Chủ tịch Hồ Chí Minh, Viện Ngôn ngữ
học, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội 1980. Đây là tác phẩm đã tập hợp nhiều
bài viết của các tác giả về những nét đặc sắc trong phong cách ngôn ngữ của
Hồ Chí Minh ở nhiều khía cạnh như: Phong cách của Bác qua các bản thảo;
cách sử dụng thành ngữ, tục ngữ, từ vựng; phong cách thơ, văn; đặc điểm
ngôn ngữ báo chí chính luận; cách đặt tên các bài báo của Người… Qua đó
giúp góp phẩn vào việc tìm hiểu và học tập, trau dồi phong cách ngôn ngữ của
Người - Một di sản quý báu Bác đã để lại cho chúng ta.
- Báo chí Hồ Chí Minh: Chuyên luận và tuyển chọn, Hà Minh Đức,
Nxb Chính trị Quốc gia, H.2005. Tác phẩm được phân chia thành hai phần:
chuyên luận và tuyển chọn. Trong đó, nhà nghiên cứu đã rất công phu khi
phân tích một cách sâu sắc những nội dung cơ bản và phong cách nghệ thuật
báo chí Hồ Chí Minh. Đồng thời, tác giả cũng tuyển chọn những tác phẩm
báo chí tiêu biểu của Hồ Chí Minh từ bộ sách Hồ Chí Minh - Toàn tập.
- Hồ Chí Minh - Tác giả, tác phẩm, nghệ thuật ngôn từ, Tuyển chọn:
Nguyễn Như Ý, Nguyên An, Chu Huy, Nxb giáo dục, 1997. Cuốn sách đi sâu
tìm hiểu các thời kỳ hoạt động báo chí của Người đồng thời nghiên cứu một
cách có hệ thống và sâu sắc sự nghiệp báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ
khi bắt đầu viết báo cho đến bài báo cuối cùng trước khi Người đi xa; qua đó,
giúp các nhà báo, nhà nghiên cứu và độc giả trong việc tìm hiểu cuộc đời và
sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Bác.
- Hồ Chí Minh về vấn đề báo chí, Tạ Ngọc Tấn, Học Viện Chính trị
Quốc gia Hồ Chí Minh, Phân viện Báo chí và Tuyên truyền, Xưởng in số 2
Phạm Ngũ Lão, Hà Nội 1995. Ở đây, tác giả đã tổng hợp các bài viết, bài phát
biểu của Hồ Chủ tịch trong đó đi sâu vào phân tích, lý giải những quan niệm
của Người về nghề báo và phương pháp sáng tạo báo chí.
- Sự nghiệp báo chí của chủ tịch Hồ Chí Minh, Nguyễn Thành, Nxb
Khoa học xã hội, H.1998. Công trình tập trung tìm hiểu đánh giá sự nghiệp




5
- Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tiểu phẩm nói chung và
tiểu phẩm báo chí của Hồ Chí Minh nói riêng.
- Chỉ rõ những nét đặc sắc về nghệ thuật viết tiểu phẩm báo chí của Hồ
Chí Minh, trên cả hai bình diện: nội dung và hình thức.
- Đề xuất một số giải pháp vận dụng kinh nghiệm của Hồ Chí Minh
trong việc viết tiểu phẩm đối với các nhà báo hôm nay.
3.3. Đối tượng nghiên cứu
Nghệ thuật viết tiểu phẩm của nhà báo Hồ Chí Minh.
3.4. Phạm vi nghiên cứu
- Toàn bộ tiểu phẩm của Người (từ năm 1922 - 1968) được tuyển tập
trong cuốn Tiểu phẩm báo chí Hồ Chí Minh của tác giả Tạ Ngọc Tấn.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
- Luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể: lịch sử - lôgic, phân tích tổng hợp, thống kê, phỏng vấn chuyên gia.
5. Đóng góp khoa học của luận văn
- Luận văn góp phần làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tiểu
phẩm và những đặc sắc trong nghệ thuật sáng tạo tiểu phẩm của Hồ Chí Minh.
- Rút ra những bài học kinh nghiệm về kỹ năng viết tiểu phẩm hiệu quả
đối với đội ngũ những người hoạt động và sáng tạo báo chí.
6. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho
các nhà hoạt động truyền thông cũng như nhà báo nói riêng trong việc nghiên
cứu về phong cách viết tiểu phẩm của Bác, từ đó học hỏi và nâng cao kỹ năng
viết tiểu phẩm báo chí.
- Luận văn cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các
nhà nghiên cứu, sinh viên, học viên trong các trường, các trung tâm đào tạo về

Tác giả Nguyễn Xuân Nam xếp tiểu phẩm là một dạng của tạp văn:
Trong cuốn Từ điển văn học, ông định nghĩa tạp văn là “những bài văn nghị
luận có tính chất nghệ thuật. Phạm vi của tạp văn rất rộng, bao gồm tạp cảm,
tùy cảm, tiểu phẩm, bình luận ngắn… đặc điểm nổi bật là ngắn gọn”[17].
Ngoài ra trong Từ điển thuật ngữ văn học (Nguyễn Bá Hán, Trần Đình
Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên), Nxb Giáo dục, H.2007) thì tiểu phẩm
được coi là thể loại tản văn ngắn gọn, giàu chất trữ tình. Phong cách chung
của văn tiểu phẩm là ở tính hình tượng, cô đọng, tính ngụ ý, ngữ điệu trò
chuyện, bộc lộ trực tiếp nhân cách cá tính tác giả, để lại ấn tượng nhẹ nhàng,
khoáng đạt.
Như vậy, ở đây tiểu phẩm được xếp vào thể loại văn học giàu chất trữ
tình, mang tính chất châm biếm.


8
Xét ở một góc cạnh khác, nhiều nhà nghiên cứu đặc biệt là những
người làm báo lại coi tiểu phẩm là một thể loại báo chí.
Đại từ điển tiếng Việt (Nguyễn Như Ý, Nxb Văn hóa - Thông tin,
H.1999) có đưa ra một định nghĩa ngắn gọn: tiểu phẩm là bài báo ngắn nói về
đề tài thời sự có tính chất châm biếm và là một vở kịch ngắn mang tính chất
châm biếm, hài hước.
Nhà báo Bùi Đình Khôi đưa ra khái niệm: “Tiểu phẩm là một thể loại
báo chí ngắn gọn, mang tính văn học, được diễn đạt bằng một ngôn ngữ
châm biếm hoặc hài hước về một sự việc có thực, cụ thể hoặc khái quát, mà
thông qua đó tác giả biểu hiện quan điểm của mình trước những sự việc hoặc
hiện tượng đó”[14].
Nhà nghiên cứu Đức Dũng, trong cuốn sách 100 câu hỏi về cách viết
báo thì coi tiểu phẩm là thể loại văn học nhưng lại tồn tại và phát huy năng
lực chủ yếu trong môi trường báo chí. Với hình thức ngắn gọn, nó phản ánh
hiện thực thông qua các hình tượng nghệ thuật, nhằm tạo ra tiếng cười đả

mang tính thời sự.
Trong thực tế, tiểu phẩm vừa có tính thẩm mỹ, tính hình tượng nghệ
thuật; vừa có tính thời sự, cụ thể xác thực; vừa thể hiện bằng ngôn ngữ nghệ
thuật của văn học, vừa bằng ngôn ngữ sinh động, đa dạng của báo chí. Tính
chất văn học và báo chí hòa trộn vào nhau tạo nên nét đặc thù của tiểu phẩm.
Sự tích hợp những ưu thế của hai loại hình văn chương và báo chí đã tạo nên
sức mạnh và hấp lực đặc biệt cho thể loại. Do đó, khó có thể tách bạch cái này
là tiểu phẩm văn học, cái kia là tiểu phẩm báo chí được.
Tuy nhiên, tiểu phẩm ra đời và phát triển trong môi trường báo chí.
Tiểu phẩm phản ánh trực diện, cụ thể, chân thực các sự kiện một cách khách
quan, không thông qua hư cấu như văn học nghệ thuật. Vai trò quyết định của
tiểu phẩm báo chí là nội dung chính trị tư tưởng và tính thời sự nóng hổi. Thời
gian sáng tạo của nhà báo được tính bằng giờ, bằng phút chứ không tính bằng
năm, tháng như các nhà văn. Hơn nữa các nhà văn hay nhà báo khi viết tiểu


10
phẩm đều theo yêu cầu của báo chí, con đường đến với công chúng của tiểu
phẩm là trên mặt báo. Do vậy, luận văn của chúng tôi cũng chủ yếu xem xét
tiểu phẩm dưới góc độ báo chí nên thống nhất dùng khái niệm “tiểu phẩm báo
chí” để chỉ loại tiểu phẩm nói chung.
Từ ý kiến của các nhà nghiên cứu đi trước, luận văn xin được đưa ra
khái niệm tiểu phẩm báo chí như sau: Tiểu phẩm báo chí là những tác phẩm
thuộc nhóm chính luận nghệ thuật, nó là sự kết hợp giữa những phương pháp
thể hiện của báo chí và thủ pháp nghệ thuật của văn học. Với đặc tính ngắn
gọn, tiểu phẩm thể hiện một cách hài hước, châm biếm, đả kích sâu cay về
một sự việc thời sự có thực, qua đó thể hiện quan điểm của tác giả trước sự
kiện, hiện tượng hoặc vấn đề của xã hội.
1.1.2. Đặc trưng của tiểu phẩm báo chí
1.1.2.1. Về dung lượng tiểu phẩm

của xã hội.
Trong văn châm biếm thường chứa đựng các ẩn ý khiến kẻ có “tật” phải
“giật mình”, còn người đọc thì thích thú khi phát hiện ra khía cạnh mà tác giả có
ngụ ý nói đến. Đó là hai ý tưởng gặp nhau, tạo nên một ấn tượng khó quên.
Đối với người dân, châm biếm hài hước nhiều khi có tác dụng giáo dục
một cách nhẹ nhàng, sâu xa mà không kém phần hiệu quả. Những đoạn thơ,
đoạn văn được sử dụng một cách đắc địa vừa góp phần bài trừ các tệ nạn xã
hội, vừa có tính xây dựng. Tính bài trừ này thể hiện rõ ở dụng ý phê phán,
thông qua cái hài hước biểu hiện ngay ở nội dung tác phẩm.
Do vậy, khi viết tiểu phẩm, các tác giả thường sử dụng các thủ thuật: so
sánh, ẩn dụ, ví von để tạo tiếng cười sảng khoái, sâu sắc và mang lại hiệu
quả cao.
Tính trào phúng: Theo Từ điển tiếng Việt thì “trào phúng nghĩa là có
tác dụng gây cười để châm biếm, phê phán” [47, tr.1311].
Trào phúng không chỉ là nét đặc biệt của sáng tác văn học, báo chí mà
còn là một nguyên tắc phản ánh nghệ thuật trong đó các yếu tố của tiếng cười
mỉa mai, châm biếm, phóng đại, khoa trương, hài hước... được sử dụng để chế


12
nhạo, chỉ trích, tố cáo, phản kháng... những cái tiêu cực, xấu xa, lỗi thời, độc
ác trong xã hội.
Trào phúng có nghĩa là dùng lời nói bóng bẩy, kín đáo để mỉa mai kẻ
khác. Trong tiểu phẩm báo chí, trào phúng gắn liền với phạm trù mỹ học. Văn
trào phúng bao gồm một lĩnh vực rộng lớn với những cung bậc và âm hưởng
khác nhau, từ những mẩu chuyện tiếu lâm, các vở hài kịch đến thơ trào
phúng, thậm chí cả Tiểu thuyết (như Số đỏ của Vũ Trọng Phụng chẳng hạn).
Đó là sự bao trùm của tiếng cười trong lĩnh vực văn học và báo chí.
Trào phúng là sự hài hước, diễu cợt, vạch ra cái lố bịch, kỳ khôi để răn
đời nên tính hài hước của nó được biểu hiện bằng tiếng cười trào lộng. Đối

tiếng cười cho người đọc. Vì vậy, nhiệm vụ của tiểu phẩm là phát hiện ra cái
xấu, lôi cái xấu ra để chế diễu, phê phán.
Tuy nhiên, cái cười ở đây không chỉ là tiếng cười đơn thuần, mà theo
Tác giả Tạ Ngọc Tấn: tiểu phẩm “lôi” cái xấu ra cười là để nhằm xoá bỏ cái
xấu, làm cho cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.
Với tư liệu là hiện thực cuộc sống, tiểu phẩm phản ánh cuộc sống
bằng các sự kiện, sự việc có thực. Và sự việc đó có tính thời sự được xã hội
quan tâm.
Hiện thực trong tiểu phẩm không phải tạo nên do hư cấu như trong văn
học mà chúng là sự việc, hiện thực có thật qua đó tác giả nêu ra, lên án, vạch
trần cái xấu cái ác nhằm hướng tới những điều tốt đẹp.
Như vậy, là một thể loại báo chí có tính chiến đấu cao, tiểu phẩm bao
giờ cũng phản ánh những hiện tượng, sự kiện, sự việc có thực nhưng phải
mang tính thời sự, đó không phải là những cái đã qua, những sự việc đã quá
cũ kĩ ít được ai nhắc tới nữa mà đó là những sự việc đang hiện diện, đang
được xã hội quan tâm còn những cái cũ xuất hiện hiện trong tiểu phẩm chỉ
góp phần làm bối cảnh cho sự kiện đang định đề cập tới mà thôi. Thêm vào
đó, những vấn đề tiểu phẩm phản ánh, mặc dù là nhỏ nhặt, thậm chí vặt vãnh,
nhưng bao giờ cũng chứa đựng những vấn đề được xã hội quan tâm và mang
ý nghĩa xã hội rộng lớn.


14
1.1.2.4. Về mục đích sáng tạo
Mục đích tiểu phẩm là nêu ra cái xấu để phê bình lên án cái xấu: Báo
chí nói chung phản ánh hiện thực khách quan thông qua các sự kiện, sự việc
cụ thể nhằm nhiều mục đích khác nhau. Đó có thể là biểu dương cái tốt, một
điển hình tiên tiến, có khi là phổ biến kinh nghiệm, hoặc đôi khi chỉ là thông
tin một sự kiện, một vấn đề thời sự, cũng có khi là sự phê bình đấu tranh với
những hiện tượng tiêu cực. Một tác phẩm báo chí có thể có nhiều mục đích:

nhiếp ảnh viên kiêm việc tổ chức, quản lý, phát hành và Bác đã viết tới 38 bài
cho báo này.
Tháng 11/1924, Bác được Quốc tế Cộng sản phân công về Quảng Châu
(Trung Quốc), tổ chức huấn luyện cán bộ cách mạng, thành lập Việt Nam
Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội với báo Thanh niên là cơ quan ngôn
luận. Tháng 12/1926, Bác lập ra báo Công nông cho giai cấp công nhân và
nông dân nước ta. Tháng 1/1927, báo Lính kách mệnh (tiền thân của báo
Quân đội nhân dân ngày nay) dành cho đội ngũ chiến sĩ cách mạng cũng
được Bác sáng lập. Các báo này đều xuất bản chủ yếu bằng tiếng Việt và
còn có cả một số tin, bài bằng tiếng Hán, Pháp, Anh..., với hình thức mới mẻ
mà gần gũi, nội dung phong phú nhưng luôn bám sát các chủ trương, mục
tiêu cách mạng.
Tháng 1/1941 Bác về nước, chỉ đạo Hội nghị Trung ương 8 thành lập
Mặt trận Việt Minh, cho ra tờ báo Việt Nam độc lập từ năm 1941 và báo Cứu
quốc từ năm 1942. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II tháng 2/1951,
Bác chỉ đạo thành lập báo Nhân dân - cơ quan ngôn luận của Đảng. Ngoài
sáng lập, tổ chức hoạt động, Bác còn còn là cộng tác viên nhiệt tình của
nhiều tờ báo lớn. Chỉ riêng với báo Nhân dân, từ số 1 ngày 11/3/1951 đến
số 5526 ngày 1/6/1969, Bác đã gửi tới và được đăng 1205 bài viết với 23
bút danh khác nhau.
Bác đặc biệt quan tâm đến sự nghiệp phát triển báo chí cách mạng Việt
Nam và việc đào tạo đội ngũ cán bộ làm báo. Ngày 17/8/1952, trong buổi nói
chuyện tại trường Chỉnh Đảng Trung ương ở rừng núi Việt Bắc, Bác nêu rõ 4


16
vấn đề cơ bản trước những cán bộ báo chí: "Viết cho ai? Viết để làm gì ? Viết
cái gì ? Viết như thế nào?" và đưa ra cách giải quyết cặn kẽ, phù hợp các vấn
đề đó. Bác luôn khẳng định giá trị to lớn của báo chí: "Báo chí là công cụ
tuyên truyền, cổ động, tổ chức, lãnh đạo...", "Báo chí là vũ khí sắc bén, nhanh

quan trọng cho sự phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam.
1.2.2. Tiểu phẩm báo chí trong sự nghiệp sáng tạo của nhà báo Hồ
Chí Minh
Ngay từ đầu những năm 20 ở nước ngoài, Hồ Chí Minh dưới bút danh là
Nguyễn Ái Quốc đã viết một loạt tiểu phẩm bằng tiếng Pháp, đăng tải trên tờ
Người cùng khổ (Le Paria) và tờ Nhân đạo (L’Humanité). Đó là các tác phẩm:
Thù ghét chủng tộc (Le Paria, số 4, 1/7/1922), Sở thích đặc biệt (Le Paria, số 5,
1/8/1922), Chế độ nô lệ “hiện đại hóa” (L’Humanité, 26/10/1922), Sự chăm sóc
ân cần (L’Humanité, 2/11/1922 ), … Sau những năm 1936 - 1939 tiểu phẩm
tiếp tục phát triển và được đăng tải trên các báo chí cách mạng: Người Cùng
Khổ từ năm 1922 đến 1925, Cứu Vong Nhật Báo (Trung Quốc) 1940, Cứu
Quốc, Sự Thật, Nhân Dân, từ 1941 đến 1968. Trong đó, từ năm 1950 đến năm
1967, Bác đã viết 19 tiểu phẩm lên án sự can thiệp chính trị và vũ trang của
Mỹ vào Đông Dương và Việt Nam; vạch trần âm mưu thâm độc trong chiến
tranh "xâm lược văn hoá" của chúng đối với Việt Nam và nhiều quốc gia trên
thế giới. Và cứ thế, hàng trăm tiểu phẩm mẫu mực của Người, dưới nhiều bút
danh, được đăng tải trên các báo chủ yếu là báo Nhân dân từ thời kỳ chống
thực dân Pháp đến khi Người qua đời.
Người được coi là một bậc thầy về thể loại này bởi nghệ thuật viết tiểu
phẩm rất đặc sắc. Theo Từ điển tiếng Việt nghệ thuật được hiểu là “phương
pháp, phương thức giàu tính sáng tạo”[47, tr.871]. Ở đây, tiểu phẩm báo chí
Hồ Chí Minh có nhiều nét sáng tạo đặc sắc, đạt hiệu quả thẩm mỹ và giá trị
tinh thần cao, tạo nên một phong cách riêng không thể trộn lẫn. Những nét
đặc sắc ấy chính là nghệ thuật viết tiểu phẩm của Người.
Trả lời một nhà báo nước ngoài về sự nghiệp báo chí của mình, Người
xác nhận: “Tôi là cây bút tiểu phẩm, nhà chính luận. Gọi tôi là nhà tuyên


19
truyền - tôi cũng không tranh cãi; nhà cách mạng chuyên nghiệp - là đúng

như xây trường học, gửi sách vở,… nhưng kỳ thực thì: trường học hết sức
thiếu thốn. Chúng “ban” cho chúng ta rất nhiều nhà thổ, tiệm hút thuốc phiện
và ty rượu, còn những sách vở tiến bộ đều bị cấm, thay vào đó là sách tuyên
truyền chiến tranh, tâng bốc phản động, ca tụng phát-xít… Tất cả những hành
động dối trá, độc ác ấy đều được phơi bày dưới ngòi bút tinh tường, sắc bén
của Hồ Chí Minh.
Tiểu phẩm Hồ Chí Minh thể hiện rõ phong cách ngôn ngữ của Người:
vừa ngắn gọn, dễ hiểu, vừa giản dị lại đậm chất thuần Việt phù hợp với đối
tượng người đọc. Các tiểu phẩm có dung lượng chỉ trên dưới 200 chữ, nhưng
với dẫn chứng rõ ràng mạch lạc, lập luận khúc chiết, đem lại hàm lượng thông
tin cao.
Bên cạnh đó, chúng còn mang lại tiếng cười sâu cay, nhằm lên án vạch
mặt kẻ thù. Người khéo léo lợi dụng những mâu thuẫn, lục đục ngay chính
bên trong nội bộ kẻ thù để vạch trần bộ mặt xảo trá và giả dối của chúng.
Dưới ngòi bút thiên biến vạn hóa của Hồ Chí Minh, kẻ thù tự lộ bản chất của
mình thông qua những hành động, lời nói, tin tức báo chí của chúng. Chính sự
thú nhận đó làm cho thông tin trở nên khách quan, độ tin cậy cao hơn, chân
thật hơn, thuyết phục hơn.
Với sự đa dạng về phong cách thể hiện cũng như phong cách dùng từ
đặt câu ngắn gọn, lối lập luận đơn giản, khúc chiết, tiểu phẩm Hồ Chí Minh
có tính tư tưởng sâu sắc, tính chiến đấu cao, tạo nên cái cười sâu cay mà vẫn ý
nhị khách quan, mang tính thời sự, đã tạo nên một phong cách báo chí rất
riêng có của nhà báo Hồ Chí Minh.
Tiểu kết chương 1
Xuất phát từ nhu cầu xã hội và nhiệm vụ của báo chí, tiểu phẩm báo chí
tuy ra đời muộn nhưng nó chiếm một vị trí khá quan trọng trong đời sống báo
chí và xã hội. Với đặc trưng ngắn gọn, xúc tích cùng với tính châm biếm và
chất hài, tiểu phẩm bám sát được những vấn đề xã hội quan tâm.