i

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
Họ và tên sinh viên:
MSSV:
Lớp:
Nhận xét của giáo viên hướng dẫn:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Nha Trang, ngày tháng năm 2012
Giảng viên hướng dẫn
(ký tên)


ii

LỜI CẢM ƠN
Trải qua thời gian dài tìm hiểu và tiến hành làm đề tài tốt nghiệp “Nghiên
cứu đề xuất quy trình sản suất nước giải khát từ lá dâu tằm và một số thảo mộc

DANH MỤC CÁC HÌNH .......................................................................................x
LỜI MỞ ĐẦU .........................................................................................................1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ...................................................................................3
1.1. Tổng quan về nước giải khát. ........................................................................3
1.1.1. Lịch sử phát triển ngành nước giải khát trên Thế Giới............................3
1.1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ nước giải khát ở Việt Nam. .....................3
1.1.3. Một số loại nước giải khát có mặt trên thị trường. ..................................4
1.1.3.1. Trà xanh 00....................................................................................4
1.1.3.2. Trà xanh C2. .................................................................................5
1.1.3.3. Trà thảo mộc Dr.Thanh. ................................................................5
1.1.3.4. Trà xanh 100 Tribeco. ...................................................................5
1.1.3.5. Trà 00 Barley.................................................................................6
1.1.3.6. Trà xanh Lipton Pure Green. .........................................................6
1.2. Tổng quan nguyên liệu..................................................................................6
1.2.1. Cây dâu tằm ..........................................................................................6
1.2.1.1. Đặc điểm hình thái. .......................................................................6
1.2.1.2. Quá trình sinh trưởng và phát triển................................................9
1.2.1.3. Thành phần hóa học. .....................................................................9
1.2.1.4. Công dụng. ................................................................................. 10
1.2.1.5. Kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch dâu tằm. ......................... 11
1.2.2. Cam thảo ............................................................................................. 12
1.2.2.1. Nguồn gốc. ................................................................................. 12
1.2.2.2. Mô tả chung. ............................................................................... 12
1.2.2.3. Thành phần hóa học. ................................................................... 12
1.2.2.4. Công dụng. ................................................................................. 13
1.2.3. Hoa cúc ............................................................................................... 14


iv


2.4.1. Sơ đồ quy trình dự kiến sản xuất trà dâu tằm........................................ 28
2.4.2. Giải thích quy trình. ............................................................................. 28
2.4.2.1. Nguyên liệu................................................................................. 28
2.4.2.2. Phân loại, xử lí. ........................................................................... 28


v

2.4.2.3. Diệt men. .................................................................................... 29
2.4.2.4. Vò............................................................................................... 29
2.4.2.5. Sao khô. ...................................................................................... 30
2.4.2.6. Hoàn thiện sản phẩm................................................................... 30
2.5. Sơ đồ quy trình dự kiến kiến sản xuất nước giải khát từ lá dâu tằm và
một số thảo mộc khác......................................................................................... 31
2.5.1. Nguyên liệu. ........................................................................................ 31
2.5.2. Chuẩn bị dịch siro. ............................................................................... 32
2.5.3. Định lượng........................................................................................... 33
2.5.4. Trích ly. ............................................................................................... 33
2.5.5. Lọc thô................................................................................................. 33
2.5.6. Phối trộn 1. .......................................................................................... 34
2.5.7. Gia nhiệt. ............................................................................................. 34
2.5.8. Phối trộn 2. .......................................................................................... 34
2.5.9. Lọc tinh. .............................................................................................. 34
2.5.10. Bài khí, chiết chai, đóng nắp.............................................................. 34
2.5.11. Thanh trùng và làm nguội.................................................................. 35
2.5.12. Bảo ôn............................................................................................... 35
2.6. Bố trí thí nghiệm. ........................................................................................ 35
2.6.1. Xác định chế độ diệt men nguyên liệu dâu tằm. ................................... 35
2.6.2. Bố trí thí nghiệm xác định chế độ sao khô lá dâu................................. 36
2.6.3. Khảo sát độ chín ban đầu của nguyên liệu( NL) lá dâu tằm trong

mộc khác............................................................................................................ 69
3.6.1. Đề xuất quy trình sản xuất trà lá dâu................................................... 69
3.6.2. Đề xuất quy trình sản xuất nước giải khát từ lá dâu tằm và một số
thảo mộc khác. .............................................................................................. 71
3.6.3. Thuyết minh quy trình.......................................................................... 72
3.7. Kết quả sản xuất thử nghiệm nước giải khát từ lá dâu tằm và một số
thảo mộc khác. ................................................................................................... 75
3.8. Đề xuất tiêu chuẩn chất lượng cảm quan và vi sinh cho sản phẩm nước
giải khát từ lá dâu tằm và một số thảo mộc khác................................................. 76
3.9. Tính toán chi phí nguyên vật liệu. ............................................................... 77
3.9.1. Tiêu hao nguyên liệu chính.................................................................. 77
3.9.2. Tính tiêu hao nguyên liệu phụ. ............................................................. 78
3.9.3. Chi phí nguyên liệu để sản xuất ra một chai nước giải khát từ lá
dâu tằm và một số thảo mộc khác.................................................................. 79
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN .................................................................... 80
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TCVN

: Tiêu chuẩn Việt Nam.

CQ

: Cảm quan.


Bảng 3.6. Mô tả cảm quan của dịch trà dâu tằm theo số lần trích ly....................... 57
Bảng 3.7. Mô tả cảm quan dịch sản phẩm theo tỷ lệ phối chế dịch trà xanh . ......... 59
Bảng 3.8. Mô tả cảm quan dịch sản phẩm theo tỷ lệ phối chế dịch hoa cúc ........... 61
Bảng 3.9. Mô tả cảm quan dịch sản phẩm theo tỷ lệ phối chế dịch cam thảo ......... 63
Bảng 3.10. Mô tả cảm quan sản phẩm theo tỷ lệ phối chế dịch mật ....................... 65
Bảng 3.11.Mô tả cảm quan sản phẩm theo thời gian thanh trùng ........................... 67
Bảng 3.12. Kết quả kiểm tra vi sinh vật trong sản phẩm. ....................................... 67
Bảng 3.13. Chất lượng sản phẩm nước giải khát từ lá dâu tằm và một số thảo
mộc khác. .............................................................................................................. 75
Bảng 3.14. Kết quả kiểm tra vi sinh vật của sản phẩm nước giải khát từ lá dâu
tằm và một số thảo mộc khác................................................................................. 76
Bảng 3.15. Tiêu chuẩn cảm quan của nước giải khát từ lá dâu tằm và một số
thảo mộc khác. ...................................................................................................... 76


ix

Bảng 3.16. Tiêu chuẩn vi sinh vật của sản phẩm nước giair khát từ lá dâu tằm
và một số thảo mộc khác. ...................................................................................... 77
Bảng 3.17. Bảng phần trăm tiêu hao tổng cộng của từng nguyên liệu phụ khi
sản xuất. ................................................................................................................ 78
Bảng 3.18. Chi phí nguyên vật liệu để sản xuất ra 1 chai nước giải khát từ lá
dâu tằm và một số thảo mộc khác. ......................................................................... 79


x

DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Hình 1.1. Trà xanh 00 ..............................................................................................4



xi

Hình 3.8. Ảnh hưởng của tỷ lệ dịch mật đến chất lượng sản phẩm......................... 64
Hình 3.9. Ảnh hưởng của thời gian thanh trùng đến chất lượng sản phẩm sau
14 ngày bảo quản................................................................................................... 66
Hình 3.10. Quy trình công nghệ sản xuất trà từ lá dâu tằm..................................... 69
Hình 3.11. Quy trình công nghệ sản xuất nước giải khát trà thảo mộc từ lá dâu tằm....... 71


1

LỜI MỞ ĐẦU
Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu vật chất và tinh thần của con người
ngày càng được nâng cao. Một trong những nhu cầu rất quan trọng đó là nhu cầu về
ăn uống. Trong nhu cầu đó không thể thiếu nước giải khát. Nước giải khát không
chỉ giúp cho con người trở nên sảng khoái, thoải mái và thân thiện. Mặc khác, nước
giải khát còn cung cấp một lượng lớn các chất dinh dưỡng, năng lượng cho hoạt
động sống của con người. Đặc biệt những loại đồ uống được chế biến từ nguồn
nguyên liệu tự nhiên như thảo dược có tác dụng rất tốt đối với sức khỏe của con
người. Chúng là thức uống vừa có tính giải khát lại vừa có tác dụng y học đối với
con người như: có tác dụng thanh nhiệt cơ thể, tăng sức đề kháng phòng chống bệnh
tật, chống lão hóa, làm đẹp cơ thể…
Chính vì sự mới mẻ và vượt trội của loại đồ uống chiết suất từ tự nhiên nên
em đã tham khảo và tìm kiếm một số loại nguyên liệu có tác dụng tốt đối với sức
khỏe con người để nghiên cứu và tiến hành sản xuất thử nghiệm một sản phẩm thức
uống hoàn toàn mới nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường. Nhận thấy lá dâu tằm là
loại lá có nhiều dược tính tốt như: bổ thận, nuôi máu, chống nhức mỏi, khử phong,
chữa bệnh… Xuất phát từ những lý do đó, để phát huy tính chất này của lá dâu

1.1. Tổng quan về nước giải khát.
1.1.1. Lịch sử phát triển ngành nước giải khát trên Thế Giới.
Nước giải khát có thể bắt nguồn từ loại nước khoáng được tìm thấy trong các
dòng suối tự nhiên. Từ lâu, nước khoáng được xem là tốt cho sức khỏe do tác dụng
trị bệnh của khoáng chất có trong nước suối. Các nhà khoa học phát hiện ra carbon
dioxide (CO2) có trong các bọt nước khoáng thiên nhiên.
Loại nước giải khát không gas (không CO2) đầu tiên xuất hiện vào thế kỷ
XVII với thành phần pha chế gồm nước lọc, chanh và một ít mật ong.
Năm 1676, Công ty Compagnie de Limonadiers tại Paris độc quyền bán các
loại nước chanh giải khát.
Đến năm 1767, tiến sĩ Joseph Priestley - một nhà hóa học người Anh - đã
pha chế thành công loại nước giải khát có gas. 3 năm sau, nhà hóa học Thụy Điển
Torbern Bergman phát minh loại máy có thể chế tạo nước có gas từ đá vôi bằng
cách sử dụng acid sulfuric. Máy của Bergman cho phép sản xuất loại nước khoáng
nhân tạo với số lượng lớn.
Tuy nhiên, mãi đến năm 1832 loại nước khoáng có gas mới trở nên phổ biến
nhờ sự ra đời hàng loạt của loại máy sản xuất nước có gas trên thị trường.
Các dược sĩ Mỹ bắt đầu bào chế thêm một số loại dược thảo với hương vị
khác nhau cho vào thức uống này. Khoảng 1500 bằng sáng chế Mỹ đã được cấp cho
các nhà phát minh ra loại nút hay nắp đóng chai nước có gas.
Bắt đầu những năm 1880, thị trường nước giải khát tràn ngập các loại nước
uống có nhãn hiệu như Coca-Cola (1886), Moxie (1885), Dr.Pepper (1885), Pepsi-Cola.
1.1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ nước giải khát ở Việt Nam.
Loại nước giải khát xuất hiện ở Việt Nam phải kể đến đầu tiên là Coca-Cola.
Lần đầu tiên Coca-Cola được giới thiệu tại Việt Nam vào năm 1960.
Tháng 2 năm 1994 Coca-Cola trở lại Việt Nam và bắt đầu quá trình kinh
doanh lâu dài, và liên doanh với nhiều công ty như Công ty Vinafimex (ở miền Bắc),
Công ty Chương Dương (ở miền Nam), Công ty Nước Giải Khát Đà Nẵng (ở miền
Trung) thành ba Công ty Nước giải Khát ở cả ba miền.
Tháng 6 năm 2001 ba Công ty nước hợp nhất thành một có sự quản lý chung

- Thành phần nguyên liệu: Nước, đường, fructose, trà xanh, vitamin C, chất
điều chỉnh độ chua (330), hương chanh tự nhiên.
- Đặc tính: Vị trà ngọt, chát dịu, rất dễ uống. Trà
có tác dụng giúp giữ lại cao nhất hàm lượng chất chống
oxi hóa EGCG, giúp chống lão hóa, giảm stress, ngăn
ngừa ung thư, tăng cường sức đề kháng và làm đẹp da...
Là một sản phẩm của Tân Hiệp Phát, trà xanh 00
gần gũi với người tiêu dùng Việt, độc đáo vì được đóng
chai trong những điều kiện sản xuất đặc biệt để giữ lại Hình 1.1. Trà xanh 00
các chất bổ dưỡng, có lợi cho cơ thể.


5

Sản phẩm hiện nay bán lẻ là 7000 VNĐ/ chai 500ml
1.1.3.2. Trà xanh C2.
- Thành phần nguyên liệu: Nước, đường tinh
luyện, trà xanh, vitamin C, chất điều chỉnh độ chua (330,
296, 331), hương chanh tự nhiên.
- Đặc tính: Vị ngọt dễ uống, hương chanh thơm
nhẹ, màu vàng sáng. Uống trà C2 có tác dụng tốt đối với
cơ thể giúp chống lão hóa, giảm stress, ngăn ngừa ung
thư, tăng cường sức đề kháng, phòng chống bệnh cho cơ thể.
Giá bán sản phẩm hiện nay là 5000 VNĐ/ chai 360ml.

Hình 1.2. Trà xanh C2

1.1.3.3. Trà thảo mộc Dr.Thanh.
- Thành phần nguyên liệu: Đây là loại nước giải
khát được là từ 9 loại thảo mộc quý (Kim ngân hoa, hoa

Barley 00 làm từ hạt đại mạch là nguồn cung cấp
Trytophan để hình thành Niacin (Vitamin B3/PP) giúp
ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh tim mạch và xơ vữa động
mạch,có chức năng giảm béo. Với dây chuyền này trà
Berley 00 giữ được các tinh túy có trong hạt đại mạch,
giúp lưu lại hương thơm đặc trưng tự nhiên.
Giá bán lẻ sản phẩm này trên thị trường là
7000VNĐ/chai 470ml.

Hình 1.5. Trà 00 Barley

1.1.3.6. Trà xanh Lipton Pure Green.
Trà xanh thiên nhiên Lipton Pure Green được chiết
xuất từ 100% lá trà non tuyển chọn, giàu chất chống oxy
hóa anitoxidants, một hợp chất tự nhiên giúp thanh lọc cơ
thể từ bên trong. Sản phẩm do Pepsico và Lipton- của
Công ty Unilever hợp tác sản xuất. Giá bán một đơn vị
sản phẩm là 6000 VNĐ/chai 500ml.
1.2. Tổng quan nguyên liệu.
1.2.1. Cây dâu tằm [8]
Hình 1.6. Trà xanh
Cây dâu tằm có tên chung là mulberry, chúng có
lipton pure green
nhiều giống khác nhau như: White mulberry (Morus alba
L.), Black Mulberry (M.nigra L.), American Mulberry. Red Mulberry (M.ruba L.).
Chúng có họ hàng gần với giống Korean Mulberry (Morus autralis) và Himalayan
Mulberry (M. laevigata).
Vị trí phân loại cây dâu trong giới thực vật.
Tên khoa học: Morus alba L. Nó thuộc:
- Ngành: Spermatophyta.

e. Nhóm dâu Ô và dâu Tán:
Hai giống dâu này có thể thuộc nhóm dâu Đa có thân cao to, thân trắng có bì
khổng nổi rõ, cành cấp 1 mọc tập trung, góc độ phân cành nhỏ, để cây phát triển tự
nhiên có thể hình thành từng tầng tán. Lá của 2 giống dâu này nguyên, giống dâu
tán có cả lá xé thùy, có năng suất lá cao, phẩm chất tốt và tính chống chịu khoẻ.
f. Nhóm dâu tam bội:
Là nhóm dâu mới được tạo thành do PGS. Tiến sĩ Hà Văn Phúc và các cộng
sự từ những năm 70 trở lại đây. Bằng con đường xử lý Coxixin đã tạo được dâu tứ
bội thể, qua quá trình chọn lọc và lai tạo với dâu nhị bội thành dâu tam bội. Tập
đoàn giống tam bội khá phong phú, có 4 giống tam bội đã được nhà nước công
nhận là dâu số 7, số 11, số 12 và số 34.
Đặc tính chung của dâu tam bội là: thân cao trung bình từ 2,6÷3,9 m, thân
cành mềm xốp hơn giống lưỡng bội. Lá rất to và dày (gấp 2÷3 lần giống dâu nhị
bội), lá xanh thẫm, mầm to, gân nổi rõ. Năng suất lá rất cao, phẩm chất lá thích hợp
cho nuôi tằm tuổi lớn, sức chống chịu với sâu bệnh và hạn, úng kém. Trong 4 giống


8

tam bội có 2 giống là giống 11 và 34 có khả năng chịu mặn, thích ứng với vùng đất
ven biển.
 Một số giống dâu Trung Quốc.
a. Dâu Sơn Đông – Dâu Lu (Morus lhou Koidz).
Dâu này có nguồn gốc từ Trung Quốc đặc tính chủ yếu của nó như sau: Tán
lá xoè rộng, mầm cứng cáp, lá to bản hơi tròn, ngọn lá nhọn hoặc tù, răng cưa nhô
lên, phiến lá dày màu hơi xanh thẫm. Mặt lá thường nhẵn bóng, hơi quăn, hoa
không có vòi nhụy. Quả dâu có màu đỏ hoặc tím đen, là giống nảy mầm trung bình
và hơi muộn, giống dâu này chịu phân, năng suất cao, ít sâu bệnh …
b. Dâu trắng (Morus alba Linn).
Dâu trắng là loại dâu địa phương của Trung Quốc và Triều Tiên có những

nigra L. thường rụng lá sau đó 2 tháng.
b. Hoa.
Dâu tằm là cây vừa đơn tính vừa lưỡng tính và chúng còn thụ phấn với
những cây lân cận. Hoa nhỏ rũ xuống và rất khó nhận ra, chúng thường ra hoa từ
nách lá của nhánh non đang phát triển và trên phần chồi non của nhánh già. Chúng
thụ phấn nhờ gió và một số phương pháp tự nhiên để hình thành quả mà không cần
thiết phải có sự giao phấn.
c. Quả.
Quả dâu thuộc lọai quả phức, tất cả các hoa đơn trên chùm hoa sau khi thụ
tinh sẽ phát triển tạo thành chùm quả, các quả đơn cùng gắn trên 1 trục quả tạo
thành quả phức, trục hoa rũ xuống quả phát triển mọng nước.
Lúc đầu quả có màu xanh sau chuyển sang màu hồng, khi quả chín có màu
tím đen hoặc màu mận chín. Có một vài giống khi chín quả có màu kem. Màu sắc
của quả do sắc tố chứa trong quả quyết định. Hình thái cúa quả dâu khác nhau tùy
theo giống có quả hình ovan dài, ovan tròn, chiều dài quả dao động từ 7÷45 mm.
Trọng lượng quả bình quân từ 1÷5 mg.

Hình 1.7. Một số hình ảnh dâu tằm
1.2.1.3. Thành phần hóa học.
- Steroids.
Các lá dâu tằm có chứa các hợp chất của rutin, quercetin, isoquercitrin và
Quercetin-3-Triglucoside...
- Tinh dầu dễ bay hơi và acid hữu cơ.


10

Bao gồm stigmasterol, campesterol, mesoinositol và hormone biến chất như
inokosterone và ecdysterone. Acetic acid, acid propionic, butyric acid, isobutyric
acid, valeric acid, isovaleric acid, caproic acid, acid isocaproic, methyl salicylate,

DNJ

Hàm lượng có trong 100g lá khô
32.8 %
2.56 %
52.9%
9.6%
20.96mg
0.59mg
7.4mg
0.01%
3.3%
0.42%
1.86%
0.05 %
0.1 %

1.2.1.4. Công dụng.
Cây dâu có tác dụng chữa bệnh: lá dâu (tang diệp) có tác dụng hạ sốt, chữa
cảm mạo, hạ huyết áp, làm sáng mắt, chữa chứng mồ hôi trộm ở trẻ nhỏ, chứng thổ
huyết, làm lành vết thương.
TS.BS.Nguyễn Quang Trung: Hoạt chất 1- Deoxynojirimycin (DNJ) trong
thành phần dâu tằm là một chất ức chế mạnh enzym glucosidase và disaccharidase ở


11

người. Do đó, nó ngăn cản quá trình tân tạo glucose tại thành ruột và gan, từ đó làm
giảm lượng glucose đi vào máu. Bên cạnh đó, trong dâu tằm còn chứa nhiều
polyphenol mà điển hình là resveratrol. Hoạt chất này giúp làm tăng tính nhạy cảm

lá kịp thời và vệ sinh đồng ruộng.


12

- Sâu hại dâu: sâu đục thân, bọ gạo, sâu cuốn lá, sâu đo, sâu róm và các loại
rầy rệp truyền bệnh virut xoắn lá, hoa lá. Nếu phun thuốc trừ sâu thì nên dùng thuốc
Dipterex hoặc Bi 58 tỷ lệ 1-1,5 phần nghìn.
1.2.2. Cam thảo [9].
1.2.2.1. Nguồn gốc.
Cam thảo được trồng ở nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Mông Cổ,
Liên Xô cũ, Hungari...
1.2.2.2. Mô tả chung.
 Tên khoa học: Glycyrrhiza glabra L. và Glycyrrhiza uralensis Fisher, Họ
Đậu (Fabaceae).
 Tên khác: Cam thảo bắc.
 Đặc điểm hình thái:
 Cây: Cây nhỏ mọc nhiều năm, có một hệ thống rễ và thân ngầm rất
phát triển.
 Thân: Ngầm dưới đất có thể đâm ngang đến 2 mét. Từ thân ngầm này lại
mọc lên các thân cây khác. Thân cây mọc đứng cao 0,5-1,50 m. Thân yếu, có 9 - 17
lá chét hình trứng.
 Hoa: Hình bướm màu tím nhạt, loài glabra có cụm hoa dày hơn loài
uralensis trên.
 Quả: Loại đậu, loài glabra nhẵn và thẳng, loài uralensis thì quả cong và
có lông cứng.
 Dược liệu:
Đoạn rễ hình trụ, thẳng hay hơi cong, thường dài 20 - 30 cm, đường kính 0,5 - 2,5 cm.
Cam thảo chưa cạo lớp bần bên ngoài có màu nâu đỏ cùng những vết nhăn
dọc. Cam thảo đã cạo lớp bần có màu vàng nhạt.

là do các thành phần flavonoid.
+ Trong một số trường hợp thí nghiệm trên súc vật cho thấy tác dụng chống
viêm bằng 1/5 hydrocortison. Glycyrrhizin làm giảm những tổ chức hạt tạo thành
xung quanh viên bông cấy dưới da của chuột cống trắng hoặc làm giảm độ sưng của
chân chuột sau khi tiêm formol. Acid liquiritic cũng có tác dụng chống viêm, chống
loét và làm nhanh lành sẹo.
 Thí nghiệm trên súc vật cho thấy cam thảo có khả năng giảm độc của
morphin, cocain, strychnin, atropin, chloralhydrat, giải độc các độc tố bạch hầu, uốn ván.
 Nghiên cứu gần đây còn cho thấy cam thảo có tác dụng nâng cao khả năng
miễn dịch của cơ thể.
 Ngoài ra, cam thảo bắc còn có tác dụng giải nhiệt, lợi tiểu, chữa táo bón,
chữa một số bệnh về da. Cam thảo bắc làm cho thuốc ngọt dễ uống và thường có
trong thành phần các thuốc viên, thuốc phiến, kẹo ngậm, siro chữa ho. Trong y
học dân gian Ấn Độ, ngoài những dạng thông thường, cam thảo bắc còn được


14

dùng nhai với lá trầu không, nhào với bơ sữa trâu hoặc mật ong để đắp ngoài chữa
vết chém, vết thương.
 Độc tính: Độc tính của Cam thảo rất thấp. Cam thảo uống liều cao xuất
hiện đầy bụng, kém ăn và rối loạn tiêu hoá.
1.2.3. Hoa cúc [9].
1.2.3.1. Nguồn gốc.
Được trồng ở Hà Lan, nó chỉ được sách vở Châu Âu mô tả lại vào 1689.
Cây được ‘tái’ phát hiện vào 1789 và sau đó được ưa chuộng và phát triển rất
mạnh tại Âu Châu. Linnaeus đã đặt tên cho chi của cây là Chrysanthemum vào
1753. Chrysanthemum morifolium ngày nay thật ra là loài được pha trộn gen từ ít
nhất là 6 loài cúc khác nhau.
1.2.3.2. Mô tả chung.