Bài tập học kì

Môn luật dân sự

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, các quan hệ xã hội ngày
càng phát triển, giao lưu dân sự ngày càng được đẩy mạnh. Để bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của các bên thúc đẩy giao dịch dân sự phát triển thì các
tranh chấp phải được giải quyết nhanh chóng, kịp thời. Việc quy định về thời
hiệu sẽ đảm bảo cho tính ổn định của các quan hệ dân sự. Việc xác định đúng
thời hiệu có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
các chủ thể cũng như hoạt động giải quyết tranh chấp của cơ quan tòa án. Bộ
luật dân sự 2005 quy định đầy đủ về thời hiệu qua đó tạo điều kiện cho các
chủ thể chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của
mình. Để tìm hiểu hơn về vấn đề này em xin chọn đề tài “ Đánh giá các quy
định pháp lý hiện hành về thời hiệu ”.

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỜI HIỆU.
1. Khái niệm và đặc điểm của thời hiệu
1.1.Khái niệm thời hiệu
Thời hiệu được quy định rõ trong Bộ luật dân sự 2005 mà cụ thể là điều
154 quy định:
“Thời hiệu là thời hạn do pháp luật quy định mà khi kết thúc thời hạn đó thì
chủ thể được hưởng dân sự,được miễn trừ nghĩa vụ dân sự hoặc mất quyền
khởi kiện vụ án dân sự, quyền yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự”.
Thời hiệu mang vai trò quan trọng:
- Cùng với thời hạn, thời hiệu là một chế định pháp lý quan trọng trong việc
xác lập quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ dân sự. Trước hết
thời hiệu là căn cứ pháp lý để làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt các quan hệ
1

không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người có quyền, lợi ích liên quan.
Bởi vậy thời hiệu mang tính chất bắt buộc tuân thủ, các bên không được phép
2


Bài tập học kì

Môn luật dân sự

thỏa thuận để xác định về thời hiệu hay làm thay đổi quãng thời gian mà pháp
luật quy định cho thời hiệu.
- Thời hiệu mang tính định lượng và định tính liên tục, trừ trường hợp do pháp
luật quy định
+ Thời hiệu trước tiên là thời hạn, khi nói tới thời hạn tức là nói tới khoảng
thời gian xác định, nó có điểm bắt đầu và điểm kết thúc . Thông thường thời
hiệu được tính bằng đơn vị cụ thể như: ngày, tháng, năm và được định lượng
bằng số cụ thể
+ Thông thường thời hiệu là khoảng thời gian có tính liên tục từ khi bắt đầu
cho đến khi kết thúc, tuy nhiên trong một số trường hợp nếu có các sự kiện
nhất định xẩy ra thì khoảng thời gian xẩy ra các sự kiện không được tính vào
thời hiệu hoặc thời hiệu được tính lại từ đầu. Theo quy định của Bộ luật dân
sự 2005 thì thời hiệu hưởng quyền dân sự, miễn trừ nghĩa vụ dân sự sẽ được
tính lại từ đầu khi xảy ra một số sự kiện làm gián đoạn như: có sự giải quyết
của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với quyền, nghĩa vụ dân sự đang
được áp dụng thời hiệu; hoặc quyền, nghĩa vụ dân sự đang được áp dụng thời
hiệu mà bị người có quyền nghĩa vụ liên quan tranh chấp. Còn đối với thời
hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự thì xẩy ra các sự
kiện như sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại yêu cầu khác quan; chưa có
người đại diện trong trường hợp người có quyền khởi kiện, yêu cầu chưa
thành niên, mất năng lực hành vi dân sự hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự;

- Thời hạn yêu cầu thực hiện nghĩa vụ là khoảng thời gian mà trong đó người
có quyền yêu cầu người có nghĩa vụ thực hiện đúng nghĩa khi người này
không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ của mình.
- Thời hạn bảo hành là khoảng thời hạn mà trong đó bên mua nếu phát hiện
được khuyết tật của vật mua bán có quyền yêu cầu bên bán sửa chữa không
phải trả tiền, giảm giá, đỏi vật có khuyết tật lấy vậy khác hoặc tra lại vật và lấy
lại tiền. Trong thời hạn bảo hành, nếu do khuyết tật về kĩ thuật của vật mà gây
ra thiệt hại thì bên mua có quyền yêu cầu bên bán bồi thường thiệt hại. Thời
hạn này do các bên mua bán hoặc pháp luật quy định.
4


Bài tập học kì

Môn luật dân sự

- Thời hạn yêu cầu bảo vệ quyền lợi là thời hạn mà trong đó chủ thể có quyền
yêu cầu tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp bị xâm phạm hoặc tranh chấp của mình
Hết thời hạn thực hiện quyền này nếu không thuộc trường hợp bắt đầu lại thời
hiệu hoặc rơi vào thời gian không tính vào thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự,
thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự thì chủ thể có quyền yêu cầu bị mất
quyền yêu cầu bảo vệ quyền lợi.
- Thời hạn thực hiện quyền hoặc nghĩa vục dân sự là khoảng thời gian mà chủ
thể của quan hệ pháp luật dân sự có quyền yêu cầu hoặc thực hiện những hành
vi nhất định.
Ví dụ: Theo điều 642 BLDS thì người thừa kế có quyền từ chối di sản trong
thời hạn 6 tháng. Kể từ ngày mở thừa kế, thời hạn 6 tháng đó là thời gian thực
hiện quyền của người thừa kế mà quá thời gian đó người thừa kế mất quyền
này.

quan hệ pháp luật dân sự chung như pháp luật tố tụng của một số nước mà quy
định thời hạn khác nhau của thời hiệu khởi kiện đối với đối với từng loại quan
hệ pháp luật dân sự cụ thể . Các thời hiệu khởi kiện theo quy định của Bộ luật
dân sự 2005 bao gồm:
+ Thời hiệu khởi kiện yêu cầu tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do vi
phạm các điều kiện về chủ thể, ý chí, hình thức của giao dịch là một năm kể từ
ngày xác lập giao dịch;
+ Thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là
hai năm kể từ ngày mà quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm;
+ Thời hiệu khởi kiện dối với hành vi vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng là hai
năm kể từ ngày quyền lợi ích hợp pháp bị xâm phạm;
+ Thời hiệu khởi kiện thực hiện nghĩa vụ về tài sản do người chết để lại là 3
năm, yêu cầu phân chia di sản thừa kế, công nhận hay bác bỏ quyền thừa kế là
10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
Thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự không áp dụng trong những trường hợp: Yêu
cầu hoàn trả tài sản thuộc hình thức sở hữu nhà nước; Yêu cầu bảo vệ quyền
6


Bài tập học kì

Môn luật dân sự

nhân thân bị xâm phạm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; và các
trường hợp khác do pháp luật quy định
1.2. Thời hiệu hưởng quyền nghĩa vụ dân sự
Thời hiệu hưởng quyền dân sự là thời hạn mà khi kết thúc thời hạn đó,
chủ thể được hưởng quyền dân sự (Khoản 1 Điều 155 Bộ luật dân sự dân sự
năm 2005). Ở đây, thời hiệu là một sự kiện pháp lí làm phát sinh quyền dân sự
cho chủ thể, nhưng không phải bất cứ chủ thể nào cũng có thể xác lập theo

thân không gắn với tài sản của cá nhân, tổ chức, pháp luật quy định hưởng
quyền không được áp dụng đối với các trường hợp chiếm hữu tài sản thuộc sở
hữu toàn dân không có căn cứ pháp luật và các quyền nhân thân không gắn
với tài sản. Thời hiệu miễn trừ nghĩa vụ dân sự không áp dụng trong việc thực
hiện nghĩa vụ dân sự đối với nhà nước ( Khoản 3 Điều 157 Bộ luật dân sự
năm 2005)
* Về thời điểm bắt đầu thời hiệu hưởng quyền và thời hiệu miễn trừ nghĩa vụ,
nên sửa đổi theo nguyên tắc được tính từ ngày bên có quyền biết hoặc phải
biết bên có nghĩa vụ vi phạm nghĩa vụ. Ngoài ra, đối với thời hiệu yêu cầu
Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu cần quy định rõ về việc giao dịch được
công nhận có hiệu lực khi hết thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô
hiệu mà không có yêu cầu; đồng thời sửa đổi, bổ sung về thời điểm bắt đầu
thời hiệu yêu cầu theo giải pháp tính từ ngày chủ thể biết hoặc buộc phải biết
có hành vi vi phạm dẫn tới hành vi pháp lý vô hiệu.
Tuy nhiên, việc có nên hay không nên quy định thời hiệu khởi kiện trong pháp
luật dân sự cũng đang là vấn đề được các nhà làm luật cũng như các nhà khoa
học pháp lý bàn luận với nhiều quan điểm khác nhau.
1.4. Khái niệm các thời hiệu giải quyết việc dân sự
Theo quy định của pháp luật thì việc dân sự là các yêu cầu của cá nhân,
cơ quan, tổ chức yêu cầu Tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện
pháp lý là căn cứ phát sinh quyền, nghĩa vụ dân sự, hôn nhân gia đình, kinhy
doanh, lao động, thương mại được tòa án thụ lý giải quyết. Việc dân sự là một
bộ phạn quan trọng của vụ án dân sự, nó cũng có ý nghĩa rất lớn, bởi quy định
8


Bài tập học kì

Môn luật dân sự


Bài tập học kì

Môn luật dân sự

không bị gián đoạn bởi bất kì lý do gì, chúng phải có tính liên tục từ khi bắt
đầu cho đến khi kết thúc; nếu có sự kiện làm gián đoạn thì thời hiệu được tính
lại từ đầu, sau khi sự kiện làm gián đoạn chấm dứt ( Điều 158 Bộ luật dân sự
2005). Căn cứ vào đặc điểm của pháp luật về thời hiệu mà khi pháp luật quy
định chủ thể được hưởng quyền hoặc miễn trừ nghĩa vụ mới có hiệu lực
( Khoản 1 Điều 157 Bộ luật dân sự 2005).
- Tính liên tục của thời hiệu hưởng quyền dân sự, miễn trừ nghĩa vụ dân sự
Thứ nhất: có sự giải quyết của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nghĩa vụ
đang được áp dụng thời hiệu.
Thứ hai: Quyền và nghĩa vụ đang áp dụng thời hiệu mà bị người có quyền và
nghĩa vụ liên quan tranh chấp.
2.3. Cách tính thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự
Thời điểm bắt đầu được tính từ ngày phát sinh quyền yêu cầu, trừ
trường hợp pháp luật có quy định khác. Vì nếu như trường hợp pháp luật
không có quy định khác thì thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự được quy
định là một năm, ngắn hơn so với thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự.
Thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự được đánh dấu bằng việc gửi đơn lên
Tòa án.
2.4. Bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện
Thời hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu đòi hỏi phải có sự tiếp diễn của
một hiện trạng trong một thời gian nhất định. Vì vậy, khi có một sự kiện do
pháp luật quy định làm biến đổi hiện trạng đó thì thời gian đã xảy ra coi như
không được tính vào thời hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân
sự. Và thời hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự được bắt
đầu lại từ đầu.
Căn cứ để bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện được quy định cụ thể tại điều 162 tại

có người đại diện;
+ Trong những trường hợp gián đoạn theo Điều 161 Bộ luật Dân sự năm 2005
thì khoảng thời gian diễn ra trong các sự kiện đó không tính vào thời hiệu khởi
kiện vụ án dân sự, thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự.
11


Bài tập học kì

Môn luật dân sự

- Bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự (Điều 162 Bộ luật Dân sự năm
2005). Thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo sau
ngày xảy ra các sự kiện sau đây:
+ Bên có nghĩa vụ đã thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình đối
với người khởi kiện;
+ Bên có nghĩa vụ thực hiện xong một phần nghĩa vụ của mình đối với người
khởi kiện;
+ Các bên đã tự hòa giải với nhau.
III. MỘT SỐ BẤT CẬP VÀ ĐỀ XUẤT
1. Bất cập trong bộ luật dân sự
Thứ nhất, việc áp đặt thời hiệu 10 năm trên đã kéo theo một sự phức tạp trong
hệ thống pháp luật Việt Nam do người Việt Nam không có thói quen yêu cầu
chia di sản mà người thân để lại sau khi người thân mới mất.
Thứ hai, việc BLDS đặt ra thời hiệu (10 năm) để “yêu cầu chia di sản” đồng
nghĩa với việc BLDS buộc những người thừa kế phải tiến hành chia di sản
trong thời hạn luật định (nếu họ không chia di sản trong thời hạn này thì sẽ
không nhận được sự hỗ trợ của Tòa án khi thời hạn luật định đã hết).
Thứ ba, việc BLDS đặt ra thời hiệu để yêu cầu chia di sản như nêu trên là mâu
thuẫn với những nội dung khác trong BLDS. Trong khi đó khoản 2 Điều 224

Thứ nhất, Điều 161 Bộ luật dân sự 2005 cần được quy định thêm về trở ngại
dối với trường hợp chưa xác định được người đại diện.
Thứ hai, cần có văn bản hướng dẫn cụ thể về việc xác định thời hiệu bắt đầu
khởi kiện, các trường hợp bắt đầu khởi kiện lại vụ án dân sự.
Thứ ba, đối với những quan hệ sở hữu có áp dụng thời hiệu, pháp luật cần có
sửa đổi bổ sung đảm bảo tính hợp lý và cụ thể phù hợp với sự đa dạng đặc thù
của quan hệ sở hữu.
2. Hoàn thiện quy định về thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự
Thứ nhất,đói với yêu cầu về việc chấm dứt nuôi con nuôi,yêu cầu công nhận
thuận tình ly hôn, tuyên bố một người đã chết… nên có quy định rõ là không
áp dụng thời hiệu đối với yêu cầu trên.
13


Bài tập học kì

Môn luật dân sự

Thứ hai, cần nhanh chóng có hướng dẫn về vấn đề thời hiệu yêu cầu giải quyết
việc dân sự dể tạo điều kiện thuận lợi khắc phục những khó khan, lung túng
trong quá trình giải quyết việc dân sự.
3. Hoàn thiện các quy định về thời hiệu hưởng quyền dân sự, miễn trừ
nghĩa vụ dân sự
Thứ nhất, cần có hướng dẫn giải thích thế nào là “có sự giải quyết của cơ quan
có thẩm quyền đối với quyền nghĩa vụ dân sự đang áp dụng thời hiệu.
Thứ hai, cần có hướng dẫn có hướng dẫn các trường hợp không áp dụng thời
hiệu miễn trừ nghĩa vụ dân sự.

C. KẾT LUẬN
Việc xác định đúng thời hiệu có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ quyền


http://moj.gov.vn/cuccongtacphianam/Pages/nghien-cuu-trao-doi-kinh-

nghiem.aspx?ItemID=6026

15


Bài tập học kì

MỤC LỤC

16

Môn luật dân sự