BO GIAO DUC VA DAO TAO
TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN
fcm•oacQ

PHAN TIEN NGOC

TAC HONG CCJA DA DANG HOA
MAT HANG XUAT KHAU DEN TANG
TIRLYO'NG KINH TE VI ET NAM

Chuyen nganh: Kinh 4 phat trien
Ma so: 62.31.01.05

LUAN AN TIEN Si KINH TE
Ngtrefi hwolig d&n khoa hoc:
1. PGS.TS PHAN THI NHItM
2. PGS.TS NGUYEN THI MINH

HA NOI - 2014


LO'I CAM DOAN

Toi xin cam loan day la cong trinh nghien cfru khoa
hoc d6c lap dm toi. Cac thong tin, so lieu trong Juan an la
trung thuc va co ngu6n g6c r6 rang cu the. Ket qua nghien
ciru trong Juan an chua tong du9c cong 136 trong bat 14
cong trinh nghien cfru nao khac.

Tic gia LOn an


1
1
2
6
11
11

1.2.2. Phan loci da clang h6a mat hang xuat khau
1.2.3. Do hieing da clang h6a mat hang xuat khau
1.2.4. Cac yeti to anh huong den da clang h6a mat hang xuat khau
da (long hoa mat hang xuat
1.3.Co.s& khoa hoc nghien cum tac &Ong
khan den tang truirng kinh to
1.3.1. Ca so. 1y thuyet ve tac Ong cua da clang h6a mat hang xuat khau
doi vai tang truth-1g kinh to

15

1.3.2. Kenh tac dOng cda da dang hoa mat hang xuat khau den tang
truang kinh to
1.3.3. TOng quan nghien thu thuc nghiem tac, dOng cua da clang hoa mat
hang xuat khau den tang truang kinh to
1.3.4. MO hinh va gia thiet nghien thu
CHIYONG 2: THI1C TRANG DA DANG HOA MAT HANG XUAT KHAU
CUA VIET NAM GIAI DOAN 1991-2011
2.1. Tling quan xuat khan ciia Viet Nam giai down 1991-2011
2.1.1. Quy mO va t6c dO tang truong xuat khdu

2.1.2. Ca call mat hang xuat khau
2.1.3. Co can xuat khau phan theo khu vuc kinh to

2.2.3. Phan tich da clang hoa dua tren ty trong xuat khAu san ph'am ch'e
bien

68

2.2.4. Phan tich da clang h6a dtra tren chi s6 Theil Etropy

73

2.2.5. Phan tich da clang Ma lgi the so sanh cua cac mat hang xuat khau

75

2.3. Dinh gii chung ve da d#ng hoa mat hang xuat khAu cua WO Nam

78

2.3.1. Nhung mat tich ctrc

78

2.3.2. Nhang han che, thach fink

80

2.3.3. Cac nguyen nhan anh huang den da clang h6a mat hang xuat khau
dia. Viet Nam
CHVONG 3: DANH GIA TAC BONG CUA DA DANG HOA MAT HANG
XUAT KHAU DEN TANG TRIXCING KINH TE VIVT NAM
3.1. T6ng quan tang trusEeng kinh t6 Vqt Nam

Etropy va tang truang kinh to

99

3.2.4. Mo'i quan he gift tS71e san pham ch'e bien xuat khau va tang truang
kinh to

100

3.2.5. M6i quan he giita da clang h6a lgi the so sanh va tang twang kinh
to

101

3.3. Phan tich dinh luvng tac Ong cua da dang hoa mat hang xuat khan
den tang tru6ng kinh to WO Nam

103

3.3.1. Vai net ve mo hinh va phuang phap uac luting

103

3.3.2. MO to cac bien va so lieu
3.3.3. Dinh lugng mo hinh va phan tich ket qua

106

3.4. Danh gia chung tac Ong cua da d#ng hoa mat hang xuat khan d6n
tang truomg kinh to VI* Nam


4.1.4. Dinh huang xuat khau ciia Viet Nam

131

4.2. Quan diem ya dinh hu&ng thtfc hien da d4ng hoa mat hang xuat
khau den nam 2020, tam nhin 2030

133

4.2.1. Quan diem thuc hien da clang h6a mat hang xuat khau

133

4.2.2. Dinh huong thuc hien da clang hoa mat hang xuat khau nham thuc
day tang truang kinh to Viet Nam

135

4.3. MCA so giai phap thkre hien da d4ng hoa mat hang xuat khAu nhim
thuc day tang truing kinh to Viet Nam

139

4.3.1. Giai phap xac dinh va hinh thanh danh muc mat hang xuat khau
mui nh9n de da clang hoa theo chieu sau

139

4.3.2. Giai phap ve dau to thuc hien da clang hOa mat hang xuat khau


153

KET LUNN

155

DANH MIJC CAC CONG TRINH CUA TAC GIA

157

DANH Ml(JC TAI LIEU THAM KHAO

158

PHLJ IAJC

167

iv


DANH MUC CAC BANG

Bang 2.1: Co cau mg hang xuat khau dm V* Nam giai doan 1995-2011

57

Bang 2.2: Ca cdu xuat khau phan theo khu vuc kinh to giai doan 2000-2011


d6n tang truang GDP

109

Bang 3.4: Kim dinh m6i quan he nhan qua Granger giaa da clang h6a mg
hang xuat khau voi lao &Ong va dau tu

111

Bang 3.5: K6t qua ware lugng tac &Ong cua da clang h6a theo chi'eu rOng den
tang truong GDP

116

Bang 3.6: K6t qua uac luting tac dOng cua da clang h6a theo chi"au sau d6n tang
trugng GDP

117

Bang 3.7: Kim dinh m6i quan he nhan qua Granger Oita da clang hoa mat
hang xuat khAu voi lao dOng va dau tu

118


DANH MUC SO DO VA BIEU DO
So dO 1.1: MO hinh tong cung, tang cdu cila nen kinh to
So dO 1.2: Quan niem ve da dpg h6a xuat khdu cila Alberto Amurgo-Pacheco va
Martha Denisse Pierola (2008)
So do 1.3: Cac giai down da dpg h6a mat hang xuat khdu

74

Bieu dO 2.13: Thay d6i co cdu lgi the so sanh theo nhom hang

76
77

Bleu dO 2.14: Thay doi co cAn lqi the so sanh theo ham lugng khoa hoc-cong nghe

78

Bleu dO 3.1: Tiic dO tang truing kinh to Viet Nam 1991-2011

87

Bi4u dO 3.2: Da dpg hoa chi:mg lo4i mat hang xuat khdu va kim ng4ch xuat khau
cila Viet Nam

95

13C4u do 3.3: Da dpg hoa chung 14 mat hang xuat khdu va tec dO tang GDP cda
Viet Nam
Bi6'u dO 3.4: Chi so tap trung hoa Herfindahi va tang truing kinh t6

Bieu dO 3.5: 1\46i quan he gida chi se Herfindahi va tang truing kinh to cua Malaixia
va Thai Lan
Bleu do 3.6: Mei quan he gida chi se Herfindahi va tang truing kinh to cila Chile va
Uganda
Bleu dO 3.7: Chi se) da dqng hoa mat hang xuat khdu Theil Etropy va tang truing
kinh to

Ban chap hanh Trung uong

BTA

Hiep dinh thuang mai song phuang vai Hoa Ky

ED

Da clang h6a mat hang xuat khau

EU

Lien minh chau Au

HED

Da clang h6a mat hang xuat khau theo chieu rOng

HO

Ly thuyet Hecksher-Ohlin

HI

Chi s6 tap trung h6a Herfindhal

HS

He th6ng thuang mai hai hem


VAR

MO hinh vec to to h6i quy

VECM
VED

MO hinh vec to hieu chinh sai s6
Da clang hOa mat hang xuat khau theo chi'eu sau

WB

Ngan hang the giai

WTO

T6 chirc thuang mai the giai

XK

Xuat khau

vii


PHAN MO DAU
1. Tinh cap thitt ctia cue tai
Trong lich sir phat trien kinh to hoc, m6i quan he gifia xuat khAu va tang truang
kinh to la chit de dugc nghien cdu tir rat sam va nhanh chong thu but &mg dao nhieu
hoc gia not tieng. Ngay tir tiled Adam Smith (1723-1790), trong the phAm not tieng

clang hay khong? n'ju co thi xu &rang da clang h6a nhu. the nao? mire do da clang bao
nhieu? va str da clang h6a do anh luro.ng nhtr the nao den tang trtro.ng kinh te?
J Tra lai
nhang cau lied do clang chinh la gop phAn xem xet lai vai tn.) cua xuAt khAu, dac biet la
co cAu mat hang xuAt khAu d6i vai tang truang kinh to Viet Nam trong thai gian qua;
d6ng thai la co sa de cac nha hoach dinh chinh sach tai co cAu mat hang xuAt khAu
nham dam bao tang truang nhanh va ben \Tang cua nen kinh to theo con duang thfic
day xuat khau.
Xuat phat tix nhang 17 do tren, nghien ciru sinh chon de tai: "Ttic d'Ong cua da
dyng h6a melt hang xuat din tang tru'O'ng kinh to Viet Nam" lam luan an nghien cfru
cua minh.
ix


2. Tting quan tinh hinh nghien ciru co lien quan den 1u4n an
6 Viet Nam, sau han 27 nom dei mai, hog deng xuat khau cUa nuac to da dot
duqc nhung nhfing thanh tuu rat An tuqng. Mac du vAy, nhin tong the xuat khAu cua
Viet Nam van tap trung, chu yau dtxa vao nhung mat hang the, sa cha, gia tri gia tang
thap; mix de tham dung nhiau tai nguyen thien nhien va lao deng phe thong nen tang
truang xuat khau cua Viet Nam khong on dinh, phu thuc fat lan vao gia ca, nhu cau
cac dei tac. Truck thuc t6 de, tren
thi truang, chinh sach thuang mai quec
nhiau phuang tien thong tin dal chfing van de "da clang hoa mat hang xuat khau" duqc
da cap kha nhiau trong cac bai phong van, phat biau cua cac nha quan 1)"7...tren boo,
dai. Tuy nhien, nhung 3'7 kin de phan lan mai chi dirng lai a nhling nhan dinh mang
tinh gqi ma ban dL va met huang nghien dru mai.

a

Chinh vi vay, cho den nay se cac cong trinh nghien dm lien quan clan van nay

mat hang xuat khau va tac dang cua no den tang truang kinh to Viet Nam, ding nhu tao
ra su gan bo chat the giita cac phan trong de tai nghien cdu.
Phuang phap phan tich kinh te luting: luan an van dung va xay dung mo hinh vec
to. to h6i quy (VAR)
phan tich tac clang cda da clang hoa mat hang xuat khau den
tang truang kinh te Viet Nam. Day la mo hinh kinh to luting dung de xem xet Ong
thai va su phu thuc lan nhau giva cac bien theo thai gian. MO hinh VAR la mo hinh
h6i quy Ong. Trong mo hinh VAR, m8i bien s6 duoc giai thich bang mat phuong
trinh china cac gia tri tre cda chinh bien s6 do va cac giA tri trZ cua cac bie'n so khac. Ve
cAu tritc mo hinh VAR g6m nhieu phuong trinh (mat he phuong trinh) va co cac tr'6
cda bien s6. Vai mo hinh dang nhu v4y, vi4 trOc luting khong chi co tac Ong cua cac
bien giai thich, ma con bao g6m ca bien tre cua bien phu thu6c. Theo nhieu nghien
ciru, mo hinh uac luting co cac bien tre cua bien phu thuc dam bao da tin cay cao hon

a

xii


so vai nhang ma hinh khong co bin tre cua bien phv thu9c, ma van giir duce d9ng
thai lau dai ciia tang truang kinh te.
Khai quat ve phuong phap va quy trinh thvc hi'en nghien cfru cua Juan an duoc
minh hoa theo so do sau:
Nghien cam 1ST 1u4n
veA da dong h6a mat
hang xuat khan
4••••
Co s r khoa hoc ye tac
Ong cua da d'ng hoa
mat hang xuat khan


Nghien cull
cac dinh
hweeng phat
trial chung
ciia WO
Nam

Nghien cum
xu the Oat
trien cila
n en kinh to
toil' au

•• I

•
.
.
V

Axuat
A quan them,
X dinh htthng va giai phi") thin hien da 4ng hoa mat
X nham thtle day
X tang truirng kinh to vqt Nam
A khan
hang xuat
6. Y nghia khoa hoc va time tiers cua 1u4n an
- Luan an da he thOng h6a &roc co s6 ly luVn nghien cdu tac d9ng cua da clang h6a

thuc hien da clang h6a mat hang xuat khan nham dam bao tang twang kinh to nhanh va
ben \rang theo con duang thfic day xuat khau cila Viet Nam trong nhang nam
7. Kk cAu ciia 1u4n an
Ngodi phan ma dau, kat luAn, danh muc tai lieu tham khao, plw Luc, luan an gOm
4 chuong. Cu the nhu sau:
Chuang 1: Ca sa ly luan nghien ciru tac &Ong cua da clang h6a mat hang xuat
khau den tang truang kinh t
Chnong 2: Thuc trang da clang hoa mat hang xuat khAu cua Viet Nam giai (loan
1991-2011
Chiming 3: Danh gia tac &Ong cua da clang hoa mat hang xuat khau den tang
twang kinh to Viet Nam
Chuang 4: Dinh huang da clang h6a mat hang xuat khau va cac giai phap thuc
hien nham thfic day tang truang kinh to Viet Nam

xiv


Chuang 1:
CO SO LY LUNN NGHIEN Cf1t TAC BONG 0[U BA DANG HOA
MAT HANG XUAT KHAU BEN TANG TRUONG KINH TE
1.1. TANG TRVONG KINH TE VA CAC NHAN TO TAC BONG
1.1.1. Khai niem tang trtdrng kinh te'
Tang truang kinh to la mot trong nhfing van de cot lOi cua khoa hoc kinh te trong
nhieu thap nien qua, vi ro rang mot trong nhang muc tieu quan trong nhat ma tat ca
cac qu6c gia tren the gioi deu theo du6i la duy tri muc tang truang cao va hop 13'7.
Ciing voi th6i gian, quan niem ve tang truang ngdy cang hoan thien hon. Den nay,
hau het cac hoc gia deu thira nhan dinh nghia tang truang kinh to la su gia tang thu
nhap hay san luting thuc to duoc tinh cho toan 110 nen kinh to trong mot thOi gian nhat
dinh, thuOng la mot nam [10]. Tang truang kinh t6 co the bieu thi bang s6 tuyet doi
(quy mo tang truang) hoac s6 tucmg d6i (t6c dO tang truang). Quy mo tang twang

cho n6n kinh t6, hinh thanh nhang ti6n d6 vat chat, dang lgc co ban cho viec giai
quy6t nhang lien ba xa hai sau nay. Phan lan cac nuarc dang phut tri6n d6u có nhan
manh nhi6u hon den mat s6 lugng ctia tang truang va nhiem vu truck mat thuang dat
ra la lam th6 nao cai thien dugc cac chi tieu phan anh quy ma va t6c do tang truang.
Do quan tam d6n mat luting tang truang nhi6u hon nen trong nhi6u truang hop phai
1)6 qua y'eu cau cila chat lugng tang truang, hay nOi cach khac mat s6 lugng va chat
luting gun nhu la 2 y6u to mang tinh danh doi nhau. (ii) Giai doan sau, khi cac chi tieu
tang truang da dat dugc mirc do nhat dinh, thi mai quan tam d6n van d6 chat lugng
cita tang truang. Van de trong giai doan nay khong phai la dat dugc cac chi tieu tang
truang la bao nhieu ma la tinh hi'eu qua va sir Wen vung cua cac chi tieu ay nhu th6
nao. Vi tri ngdy cang nang cao cua mat chat lugng tang truang la hoan town phii hop
vai xu th6 tang truang dui han cua n6n kinh t6, clang nhu phu hap vai muc tieu Oat
tri6n b6n viing dat ra cho m6i qu'6c gia. Viec xac dinh vi tri va m6i quan he gifra hai
mat ciia tang truang nhu phan tich a tren chi mang tinh chat tuong d6i va phu thuac
vao nhi6u y6u to nhu: tinh trang phut tri6n kinh t6-xa hai cila dat nuoc; bai canh qu6c
Trong chin lugc phut tri6n kinh t6-xa
th; quan di6m va chinh such cita Chinh
hai ciia Viet Nam den nam 2020, chUng to xac dinh giai quy6t m6i quan he Oita mat
s6 Luang va. chat Luang tang truang theo huang dung hOa, &mg thai va hop ly.
Chuy6n d6i m6 hinh tang truang tir chit y6u phut tri6n theo chi6u rang sang phut tri6n
hap ly gift chi6u rang va chi6u sau, vira ma rang quy ma, vira chu trong nang cao
chat luting, hieu qua, tinh b6n yang [2].
1.1.2. MOt so think do thu nh4p va tang truth-1g kinh to chit ye'u
1.1.2.1. M'Otthirov do thu nhtfp chii y'reu
Trong n'en kinh t6 thi twang, thuac do dugc dung d6 danh gia thu nhap cila n6n
kinh to la cac chi tieu trong he th6ng tai khoan qu6c gia (SNA). Dirng tren goc do toan
ba n'en kinh te, thu nhap (hay san lugng) thuang dugc the hien duai clang gia tri: có
the la tong gia tri thu nhap (san lugng), hoac có the la thu nhap (san lugng) binh quan
tren dau nguai. Cac chi tieu gia tri phan anh thu nhap theo he th6ng tai khoan qu6c gia
bao g6m: tong gia tri san xuat (GO); tong san pham qu6c not (GDP); tong san pham

cua nguai lao &Ong Viet
nhap nhan dugc tir
Thu nhap
quoc gia = GDP + Nam a nuac ngodi giri ve + ntrac ngoai vai thu
(1.4)
nhap hati tra cho
(GNI)
va thu nhap cua nu&
ngodi a Viet Nam giri ra
nuarc ngodi
Sly khac nhau ve luang gift GDP va GNI la a phan chenh lech thu nhap nhan to
vai mac ngodi. O cac nuac dang phat trien thi GNI thuang nh6 holt GDP vi thong
thirang phan chenh lech nay nhan gia tri am.
- Thu nhap binh quan clju ngtroi
De danh gia xac thirc holt tang truang kinh to cua mot qu6c gia clued g6c dO
mirc sang dan cu va so sanh mire sang gifra cac ntrac, ngtrai ta thuang sir dung cac chi
tieu binh quan dau ngtrai, chang han nhu GDP binh quail dau ngtrai (hay GNI binh
quan dau ngtrai).
Tong san pham trong
nuefc binh quan dau
ngtrai (VND/ngtrai)

TOng san pham trong nuac (GDP)
trong nam (tinh bang VND)

(1.5)

Dan s6 trung binh trong ciing nam

Quy mo va t6c dO tang thu nhap binh quan dau ngtrai la nhimg chi bao quan

thirc sau:
d GDP =

n-1

GDPn
GDP°

x 100

(1.7)

Trong do:
dGDP

la t6c d6 tang truong GDP binh quan cho ca tiled ky to nam g6c

0 d'6n nam thir n.
GDPn la GDP cu6i nam thir n cua thai ky nghien ciru
GDP° la GDP nam g6c cua thai ky nghien ciru
T6c d6 tang truong kinh to dugc tinh bang cong thirc tren chua phan anh dung
tang truong kinh to cua mot ntrOc vi no khong phan anh dugc su gia tang dan s6. De
danh gia xac thuc hon tang truong kinh to cua mgt qu6c gia clued ggc d6 mac song
dan cu va so sanh mire song glib cac nuac, nguai to thuang sir dung cac chi tieu binh
quan dau nguai, chang han nhu GDP binh quan dau nguai (hay GNI binh quan dau
nguai). Khi do, t6c d'6 tang truong thu nhap binh quan dau nguai php thuc hai ykt
to: te)c d6 tang truong GDP va t6c d6 tang truong dan s6:
T6c d6 tang truong
GDP/nguai