SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRUNG TÂM GDTX TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH
GHI NHỚ CÁC DẤU MỐC LỊCH SỬ

Giáo viên:

Hoàng Thị Bình

Tổ chuyên môn: Khoa học Xã hội

Triệu Sơn, tháng 4 năm 2013
1


MỤC LỤC TRÌNH BÀY
TT
1
2
3
4
5
6

Nội dung
A-Đặt vấn đề
Lý do chọn đề tài
B- Giải quyết vấn đề

11

2. Đề xuất

Tên đề tài:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH GHI NHỚ
CÁC DẤU MỐC LỊCH SỬ
2


AĐẶT VẤN ĐỀ:
Lí do chọn đề tài. Có triết gia đã nói:
“Điều quan trọng không phải dạy cho trẻ biết nhiều tri thức, mà gieo
cho chúng niềm khát khao học hỏi”. Đó là một câu danh ngôn là hành trang
theo tôi trên con đường dạy và học.
Thật vậy! Trong các môn học nói chung, môn học lịch sử nói riêng để
quá trình dạy và học thành công, có hiệu quả trước hết nhà sư phạm phải làm
thế nào để khêu gợi hứng thú của học sinh đối với việc học tập, làm rõ mục
đích học tập. Hoạt động học tập dần dần phải được xem như là thoả mãn nhu
cầu nhận thức.
Tuy nhiên, động cơ học tập của học sinh rất đa dạng và chưa bền vững,
biểu hiện ở những thái độ nhiều khi mâu thuẫn từ rất tích cực đến thờ ơ, lười
biếng. Từ nỗ lực học tập đến thụ động học tập từng câu chữ, hứng thú học tập
bài này, môn học này nhưng hoàn toàn không hào hứng học bài khác, môn
học khác.
Đặc thù của bộ môn lịch sử là tìm hiểu những gì đã xảy ra trong quá khứ
tính từ khi con người xuất hiện đến ngày nay.Những sự kiện lịch sử thường
không bao giờ lặp lại, chỉ xuất hiện trong bài giảng một lần và yêu cầu học
sinh phải hiểu và ghi nhớ chính xác theo các mốc thời gian. Đó là một khó
khăn rất lớn đối với học sinh trong học tập bộ môn lịch sử.

nhân vật lịch sử, hàng ngàn sự kiện lịch sử một cách nhẹ nhàng bền vững hơn.
Từ đó giúp học sinh hiểu và giải thích, đánh giá sự kiện lịch sử, nhân vật lịch
sử để trình bày một vấn đề lịch sử, hoàn thiện một bài viết lịch sử, nhằm
không ngừng nâng cao chất lượng học bộ môn, góp phần đào tạo nên những
con người vừa hồng vừa chuyên, hội tụ cả đức lẫn tài.
II-Thực trạng của vấn đề:
* Thuận lợi:
Bộ môn Lịch sử được sự quan tâm chỉ đạo của Ban Giám hiệu nhà
trường, tổ bộ môn cùng toàn thể tập thể giáo viên trong nhà trường.
Môn lịch sử có lợi thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ, hình thành nhân
cách đạo đức, giúp các em trở thành những con người vừa nắm bắt được khoa
học kỹ thuật tiên tiến, vừa hội tụ đầy đủ những phẩm chất, truyền thống tốt
đẹp của dân tộc.
* Khó khăn
Hiện nay những tác động của cơ chế thị trường khiến cho không ít bậc
cha mẹ học sinh, kể cả một số người có trách nhiệm trong ngành giáo dục có
thái độ xem thường bộ môn lịch sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc
lòng không cần làm bài tập, không cần học thêm phí công vô ích. Dẫn đến
hậu quả học sinh không nắm được những kiến thức lịch sử cơ bản, nhớ sai,
nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong thực tế ở nhiều
trường học, trong các kỳ thi tuyển chọn hoặc các kỳ thi tốt nghiệp phổ thông
khiến nhiều nhà giáo dục, người giáo viên dạy học lịch sử có tâm huyết không
khỏi xót xa, đau lòng.
Do ảnh hưởng của thời kỳ hội nhập, của phim ảnh trên truyền hình, của
mạng internét, của các trò chơi điện tử…. đã ảnh hưởng không nhỏ đến những
học sinh thiếu động cơ thái độ học tập, sao nhãng việc học hành dẫn đến liệt
môn, nhất là môn lịch sử. Bản thân một số ít học sinh còn không xác định
tương lai cho mình bằng con đường học vấn .
4



Sai

Lịch sử rất khô khan và dài dòng
Học lịch sử rất thú vị vì nó giúp em tim
hiểu được lich sử loài người và lịch sử
dân tộc.
Học lịch sử chỉ cần học những gì thầy
cô giáo cho ghi là được.
Học lich sử để học tậpvà kế thừa những
truyền thống tôt đẹp, hào hùng của dân
tộc, rút ra những bài học kinh nghiệm
của quá khứ cho hiên tại và tương lai.
Kết quả thu được như sau:

4
5

Số HS

Số câu

50
50
50
50

1
2
3


5

17

34

33

66

Qua kết quả thu được từ bài tập trắc nghiệm ở một lớp học Văn, chúng ta
có thể kết luận: Đa sồ học sinh vẫn coi lịch sử là môn phụ, khô khan, dài dòng
và chỉ cần học những gì thầy cô cho ghi là đủ.
Từ những thực trạng trên và qua thực tế giảng dạy tôi muốn chia sẻ với
đồng nghiệp những kinh nghiệm: “Một số biện pháp giúp học sinh ghi nhớ
các dấu mốc lịch sử”.
III-Biện pháp thực hiện:
1- Phải thổi hồn vào các con số.
Khác với các môn khác như toán học, vật lý, hoá học. Kiến thức có thể
lặp lại nhiều lần trong suốt quá trình học. Nhưng môn lịch sử các sự kiện,
hiện tượng, khái niệm lịch sử sau khi giảng một lần không còn lặp lại nữa.
Điều này gây khó khăn nhất định cho việc ghi nhớ các sự kiện lịch sử. Vì vậy
giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh một số phương pháp ghi nhớ thời
gian, sự kiện lịch sử như sau:
*Thứ nhất: Dạy cho học sinh kỹ năng tìm điểm tựa để nhớ các mốc
thời gian, sự kiện lịch sử.
Ví dụ một: Khi dạy bài 17 “Quá trình hình thành và phát triển của nhà
nước phong kiến (TK X-XV)” trong phần nói về Ngô Quyền, học sinh cần ghi
nhớ các niên đại:

ra điểm chung của 3 cuộc kháng chiến này đều xảy ra vào thế kỷ XIII. Hơn
nữa lần thứ nhất là năm 1258 lần thứ hai chỉ cần đảo hai số cuối thành 1285
và lần ba là hai số liên tiếp 87-88 là năm 1287-1288.
Bằng cách ghi nhớ các sự kiện lịch sử như vậy học sinh có thể ghi nhớ
nhanh, bền vững thời gian xảy ra các sự kiện lịch sử.
Ví dụ hai: Khi dạy phần lịch sử VN lớp 10, học sinh phải nhớ thời gian
xảy ra cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là từ năm 1418-1427 và thời gian tồn tại của
vương triều Lê sơ (1428-1527). Nếu chỉ liệt kê những mốc thời gian như vậy
học sinh rất khó nhớ. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thấy được khởi
nghĩa Lam Sơn xảy ra 10 năm (1418-1427) thì thắng lợi và vương triều Lê sơ
cũng tồn tại đúng 100 năm (1428-1527) kết thúc với sự kiện Mạc Đăng Dung
cướp ngôi nhà Lê sơ. Với cách tìm những con số tròn chĩnh như vậy giúp cho
học sinh thấy lịch sử là những con số rất thú vị.
*Thứ ba: Ghi nhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử bằng cách lập dàn
ý hoặc bảng hệ thống hoá.
Ví dụ một: Khi dạy phần lịch sử Việt Nam thời phong kiến ở lịch sử
lớp 10 giáo viên cần cung cấp cho học sinh những bảng hệ thống kiến thức
như:
Bảng hệ thống kiến thức về các triều đại phong kiến VN từ thế kỷ XXIX.
TT
1

TRIỀU ĐẠI

Triều Ngô
Triều Đinh
Tiền Lê
Triều Lý
5 Triều Trần
Nhà Hồ

Lê Duy Ninh
Ng Nhạc, Ng Huệ
Nguyễn Ánh

QUỐC
HIỆU
Đại Cồ Việt
Đại Việt
Đại Việt
Đại Ngu
Đại Việt
Đại Việt
Việt Nam

KINH ĐÔ
Cổ Loa
Hoa Lư
Hoa Lư
Thăng Long
Thăng Long
Tây Đô
Đông Đô-HN
Đông Đô-HN
Đông Đô-HN
Phú Xuân-Huế
Phú Xuân-Huế

7



Khúc Thừa Dụ
Năm 938
K/c chống quân Nam Hán
Ngô Quyền
Năm 981
K/c chống quân Tống
Lê Hoàn
10
Năm 1075-1077
K/c chống quân Tống
Lý Thường Kiệt
Năm 1258
K/c chống quân Mông Cổ
Trần Thai Tong
Năm 1285
K/c chống quân Nguyên
Trần Quốc Tuấn
Năm 1287-1288
K/c chống quân Nguyên
Trần Quốc Tuấn
Năm 1406-1407
K/c chống quân Minh
Hồ Quý Ly
15
Năm 1418-1427
K/c chống quân Minh
Lê Lợi
Năm 1785
K/c chống quân Xiêm
Nguyễn Huệ

bản thân là cách để học sinh ghi nhớ vô vàn các sự kiện lịch sử.
2 - Ghi nhớ chọn lọc các sự kiên lịch sử tiêu biểu và lập bảng niên
biểu để học tập .
Lịch sử loài người và lịch sử dân tộc Việt Nam có muôn vàn sự kiện lớn
nhỏ xảy ra ở trong những giai đoạn lịch sử khác nhau. Vì vậy để ghi nhớ các
sự kiện lịch sử một cách bền vững thì trước hết nhà sư phạm phải làm cho học
sinh hiểu sâu sắc sự kiện và chọn lọc các sự kiện để ghi nhớ.
Ví dụ: Để học sinh hiểu và ghi nhớ các sự kiện lịch sử cơ bản trong giai
đoạn từ 1930-1945 giáo viên cần yêu cầu học sinh lập bảng niên biểu các sự
kiện sau:
Thời gian
3-2-1930
1930-1931
9-1930
10-1930
3-1935
7-1936
8-1936
1-5-1938
11-1939
27-9-1940
23-11-1930
13-1-1940
5-1941
19-5-1941
22-12-1944
6-1945
15-5-1945
13-8-1945


Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào.

16-17-8-1945
18-8-1945
19-8-1945
23-8-1945
25-8-1945
28-8-1945
30-8-1945

Đại hội quốc dân tân trào.
Bắc Giang,Hải Dương Hà Tĩnh,Quảng Nam giải phóng.
Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội.
Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Huế.
Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Sài Gòn.
tổng khởi nghĩ tháng Tám giành thắng lợi trong cả nước.
Vua Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam hoàn
toàn sụp đổ.
Bác hồ đọc bản Tuyên Ngôn Độc Lập khai sinh ra Nước
Việt Nam dân chủ cộng hoà.

2-9-1945

3- Nắm sự kiện lịch sử bằng cách trả lời 5 câu hỏi trong tiếng Anh.
Sự kiện lịch sử chỉ diễn ra một lần không lặp lại, nó phản ánh một tiến
trình lịch sử được xác định cụ thể về không gian, thời gian, bối cảnh, con
người… chẳng hạn khởi nghĩa Tây Sơn, cuộc đấu tranh nhà ngục Baxti, Cách
mạng tháng Tám năm 1945, chiến dịch Hồ Chí Minh…
Để giúp học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, hiểu sâu sắc và giải thích sự
kiện lịch sử, hiện tượng lịch sử, giáo viên có thể đặt ra 5 câu hỏi để học sinh

câu hỏi sau:
What? Đây là sự kiện gì?
- Đây là Hiệp định kí giữa Việt Nam và Pháp.
Who? Liên quan đến ai?
- Người kí là chủ tịch Hồ Chí Minh đại diện cho Việt Nam và Xanhtơni
đại diện cho nước Pháp.
When? Diễn ra thời gian nào?
- Ngày 06 tháng 03 năm 1946.
Why? Tại sao lại có Hiệp định đó?
- Sở dĩ có Hiệp định đó vì chúng ta cần có thời gian để chuẩn bị lực
lượng cho cuộc kháng chiến lâu dài với Pháp mà biết rằng không thể tránh
khỏi. Còn thực dân Pháp mới thoát khỏi thế chiến thứ hai đất nước còn kiệt
quệ nên cần hoà hoãn tạm thời.
IV- Kết quả thực hiện
Bản thân tôi trong quá trình giảng dạy đã áp dụng những biện pháp sư
phạm trên để giúp học sinh tiếp cận ghi nhớ và học tập tốt môn lịch sử. Kết
quả là học sinh có sự ham thích và hứng thú học tập hơn.
- Học sinh từ chỗ thờ ơ, chưa tích cực đã bắt đầu có hứng thú học tập,
yêu thích, ham tìm hiểu về kiến thức lịch sử, đặc biệt là những mốc son lịch
sử những chiến công lẫy lừng trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm của dân
tộc.
- Học sinh đã hình thành cho bản thân một số kỹ năng.
+ Kỹ năng sử dụng SGK, tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ, bản đồ.
+ Kỹ năng một số thao tác tư duy cơ bản như: phân tích, so sánh, nhận
định, đánh giá sự kiện, hiện tượng lịch sử, rèn luyện phong cách học tập chủ
động tích cực.
+ Kỹ năng hoạt động nhóm tổ, kỹ năng ghi nhờ sự kiện lịch sử.
- Học sinh chủ động trong việc tiếp nhận kiến thức mới, phát huy tư duy
tích cực của mình.
- Trên cơ sở hiểu biết lịch sử học sinh có thể rút ra những bài học kinh

Giỏi
Khá
T.bình
Yếu
Kém

0
5,5
30,5
48,5
16,4

0
5,7
30,7
47,6
16,0

0
6,0
33,5
45,5
15,0

0
7,5
35,5
43,5
13,5


ban ngành và toàn xã hội về sự cần thiết của nó đối với việc trang bị cho thế
hệ trẻ những hành trang cần thiết để kế tục và phát huy các truyền thống lịch
sử vẻ vang của cha ông ta để lại. Từ đó kế thừa và phát huy cao hơn nữa
những giá trị lịch sử trong việc xây dựng nước ta trở thành một nước công
nghiệp tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, định hướng XHCN.

2. Đề xuất:
- Đối với cấp sở giáo dục: thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn trao
đổi kinh nghiệm cho giáo viên có cơ hội chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ nhưng
khó khăn trong quá trình dạy học.

12


- Cho lưu hành các sáng kiến kinh nghiệm đạt giải cao trong các kì thi
viết sáng kiến kinh nghiệm để giáo viên học hỏi, vận dụng vào thực tiễn dạy
học.
- Đối với cấp trường:
Trên đây là những kinh nghiệm nhỏ để góp phần nâng cao chất lượng
dạy và học môn lịch sử .Mặc dù có nhiều cố gắng song sẽ không tránh khỏi
những hạn chế thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến và xây dựng
của các đồng nghiệp để tôi có thêm kinh nghiệm trong giảng dạy.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Triệu Sơn, ngày 15 tháng 4 năm 2013
Người viết

Hoàng Thị Bình

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1- Một số chuyên đề về phương pháp dạy học lịch sử.