SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRUNG TÂM GDTX TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH
GHI NHỚ CÁC DẤU MỐC LỊCH SỬ

Giáo viên:

Hoàng Thị Bình

Tổ chuyên môn: Khoa học Xã hội

Triệu Sơn, tháng 4 năm 2013
1


MỤC LỤC TRÌNH BÀY
Nội dung

TT

Số trang

1

A-Đặt vấn đề

1



1. Phải thổi hồn vào các con số
2. Ghi nhớ chọn lọc các sự kiện lịch sử tiêu biểu và lập
bảng niên biểu để học tập

7
8

3. Nắm sự kiện lịch sử bằng cách trả lời 5 câu hỏi trong
tiếng anh
7

IV-Kết quả thực hiện

9

8

C-Kết luận và đề xuất

10
10
11

1. Kết luận
2. Đề xuất

2





B-

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

I-Cơ sở lí luận của vấn đề.
Lịch sử là một môn khoa học đồng thời là môn học ở nhà trường. Ngay
từ khi mới xuất hiện, con người đã có ý thức về lịch sử của cha ông mình và
nhận thấy sự cần thiết phải giáo dục cho các thế hệ sau những hiểu biết,
những kinh nghiệm lịch sử phục vụ cho cuộc sống thực tiễn. Những hiểu biết,
những bài học kinh nghiệm về nhiều mặt của lớp người đi trước là tài sản vô
cùng quý giá cho thế hệ trẻ noi gương.
Chúng ta hãy thử tưởng tượng đến một ngày nào đó thế hệ trẻ không yêu
thích học môn lịch sử, không tìm bài học, kinh nghiệm của quá khứ cho hiện
tại và tương lai thì cuộc sống tiền đồ của đất nước, của dân tộc ra sao? Chắc
chắn con người sẽ rơi vào trạng thái mà Mác đã dự đoán: “Nếu như tất cả
truyền thống của các bậc tiền bối đều chết, thì đầu óc của người sống sẽ rối
bời như một cơn ác mộng”.
Nhận thức được vị trí vai trò to lớn của bộ môn lịch sử đối với việc giáo
dục tri thức, đạo đức cho học sinh tôi xin đưa ra sáng kiến kinh nghiệm:
“Một số biện pháp giúp học sinh ghi nhớ các dấu mốc lịch sử”. Trong đề tài
này tôi xin đưa ra một số biện pháp sư phạm giúp học sinh ghi nhớ hàng trăm
nhân vật lịch sử, hàng ngàn sự kiện lịch sử một cách nhẹ nhàng bền vững hơn.
Từ đó giúp học sinh hiểu và giải thích, đánh giá sự kiện lịch sử, nhân vật lịch
sử để trình bày một vấn đề lịch sử, hoàn thiện một bài viết lịch sử, nhằm
không ngừng nâng cao chất lượng học bộ môn, góp phần đào tạo nên những
con người vừa hồng vừa chuyên, hội tụ cả đức lẫn tài.
II-Thực trạng của vấn đề:
* Thuận lợi:

Môn học lịch sử chưa được các nhà giáo dục đánh giá đúng về ý nghĩa
của nó như lời một vị Bộ trưởng trả lời là bình thường khi có hàng ngàn thí
sinh dự kỳ thi đại học năm 2011 nộp giấy trắng vì không thể làm được bài.
Lịch sử nước Mỹ mới được 236 năm trong khi nước ta có tới gần 4000 năm
lịch sử, vậy mà số giờ học lịch sử của ta mới chỉ có một đến hai tiết trên tuần
trong khi đó nước Mỹ là bảy tiết.
Ngoài những thực trạng trên đối với Trung tâm GDTX Triệu Sơn nói
riêng và các trung tâm khác nói chung một thực trạng mang tính chất căn bản
đó là đối tượng học sinh phần lớn là chưa có động cơ học tập đúng đắn, bền
vững. Chất lượng đầu vào của các Trung tâm thường thấp hơn so với các
trường THPT vì thế gây ra khó khăn lớn cho giáo viên giảng dạy ở tất cả các
môn học nói chung và môn học lịch sử nói riêng.
Cuối năm học 2011-2012 để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài tôi đã
làm một phiếu trắc nghiệm để tìm hiểu động cơ và thái đôi học tập của 50 học
sinh lớp 10B2, một lớp chọn Văn của trường TTGDTX Triệu Sơn như sau:
STT
Phương án
1
Lịch sử chỉ là môn học phụ
2
3

4
5

Đúng

Sai

Lịch sử rất khô khan và dài dòng

SL
%
39
78
41
82
18
36
42
84
17
34

Phương án sai
SL
%
11
22
9
18
32
64
8
16
33
66

Qua kết quả thu được từ bài tập trắc nghiệm ở một lớp học Văn, chúng ta
có thể kết luận: Đa sồ học sinh vẫn coi lịch sử là môn phụ, khô khan, dài dòng
và chỉ cần học những gì thầy cô cho ghi là đủ.


là một sự kiện quan trọng. Từ đó giáo viên hướng dẫn học sinh ghi nhớ những
sự kiện lịch sử liên quan như cũng trong năm 1871 quá trình thống nhất nước
Đức hoàn thành. Trước đó một năm là năm sinh của nhà lãnh tụ vĩ đại nước
Nga: Vlađimi Ilích Ulianốp Lênin năm 1870, và năm 1870 quá trình thống
nhất nước Ý được hoàn thành.
Như vậy bằng cách nhớ một được hai, ba sự kiện như vậy học sinh sẽ rất
thuận lợi trong ghi nhớ sự kiện lịch sử.
*Thứ hai: Nhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử với những con số có
tính quy luật hoặc đặc biệt.
Ví dụ một: Khi dạy học về cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên trong chương trình lịch sử 10, giáo viên yêu cầu học sinh nhớ những
mốc thời gian sau:
+ Cuộc kháng chiến lần 1 xảy ra vào năm 1258.
+ Cuộc kháng chiến lần 2 xảy ra vào năm 1285.
+ Cuộc kháng chiến lần 3 xảy ra vào năm 1287 – 1288.
Nếu ghi nhớ đơn lẻ theo kiểu học vẹt thì rất dễ quên, giáo viên có thể chỉ
ra điểm chung của 3 cuộc kháng chiến này đều xảy ra vào thế kỷ XIII. Hơn
nữa lần thứ nhất là năm 1258 lần thứ hai chỉ cần đảo hai số cuối thành 1285
và lần ba là hai số liên tiếp 87-88 là năm 1287-1288.
Bằng cách ghi nhớ các sự kiện lịch sử như vậy học sinh có thể ghi nhớ
nhanh, bền vững thời gian xảy ra các sự kiện lịch sử.
Ví dụ hai: Khi dạy phần lịch sử VN lớp 10, học sinh phải nhớ thời gian
xảy ra cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là từ năm 1418-1427 và thời gian tồn tại của
vương triều Lê sơ (1428-1527). Nếu chỉ liệt kê những mốc thời gian như vậy
học sinh rất khó nhớ. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thấy được khởi
nghĩa Lam Sơn xảy ra 10 năm (1418-1427) thì thắng lợi và vương triều Lê sơ
cũng tồn tại đúng 100 năm (1428-1527) kết thúc với sự kiện Mạc Đăng Dung
cướp ngôi nhà Lê sơ. Với cách tìm những con số tròn chĩnh như vậy giúp cho
học sinh thấy lịch sử là những con số rất thú vị.
*Thứ ba: Ghi nhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử bằng cách lập dàn

Cổ Loa
Hoa Lư
Hoa Lư

7


Triều Lý
5 Triều Trần
Nhà Hồ
Lê sơ
Nhà Mạc
Lê Trung Hưng
10 Tây Sơn
11 Nguyễn

1010-1225
1226-1400
1400-1407
1428-1527
1527-1595
1533-1788
1778-1802
1802-1945

Lý Công Uẩn
Trần Cảnh
Hồ Quý Ly
Lê Lợi
Mạc Đăng Dung

K/c chống quân Triệu Đà
Thục Phán (ADV)
Năm 40-43
K/c chống quân Hán
Hai Bà Trưng
Năm 248
K/c chống quân Ngô
Bà Triệu
Năm 542
K/c chống quân Lương
Lý Bí
5
Năm 722
K/c chống quân Đường
Mai Thúc Loan
Năm 776-791
K/c chống quân Đường
Phùng Hưng
Năm 905
K/c chống quân Đường
Khúc Thừa Dụ
Năm 938
K/c chống quân Nam Hán
Ngô Quyền
Năm 981
K/c chống quân Tống
Lê Hoàn
10
Năm 1075-1077
K/c chống quân Tống

năm đó ở Việt Nam chiến thắng oanh liệt của người anh hùng áo vải Quang
Trung đại phá 29 vạn quân Thanh. Như vậy nhớ sự kiện Quang Trung đại phá
quân Thanh để ghi nhớ sự kiện cách mạng tư sản Pháp.
Ví dụ hai:Thảm án Lệ Chi Viên gây ra cái chết oan khiên cho anh hùng
Nguyễn Trãi vào năm 1442, cũng năm 1442 là năm sinh ra vị vua xuất sắc
8


nhất của vương triều Lê sơ Lê Thánh Tông chính ông là người đã minh oan
cho Nguyễn Trãi sau này.
Lịch sử có muôn vàn sự kiện khác nhau vì thế người dạy sử và học sử
cần phải tìm ra những quy luật, những điểm chung để ghi nhớ bền vững các
sự kiện.
*Thứ năm: Có thể gắn các sự kiện lịch sử với những thứ gần gũi như
ngày sinh bản thân và những người đặc biệt trong cuộc đời mình.
Ví dụ một: Tôi sinh vào ngày 7/5/1981 đúng vào ngày chiến thắng Điện
Biên Phủ.
Ví dụ hai: Bạn tôi sinh vào ngày 20/12/1981- hơn ngày 19/12 là ngày
toàn quốc kháng chiến chống Pháp đúng một ngày.
Bằng cách gắn các sự kiện khô khan khó nhớ với những gì gần gũi với
bản thân là cách để học sinh ghi nhớ vô vàn các sự kiện lịch sử.
2 - Ghi nhớ chọn lọc các sự kiên lịch sử tiêu biểu và lập bảng niên
biểu để học tập .
Lịch sử loài người và lịch sử dân tộc Việt Nam có muôn vàn sự kiện lớn
nhỏ xảy ra ở trong những giai đoạn lịch sử khác nhau. Vì vậy để ghi nhớ các
sự kiện lịch sử một cách bền vững thì trước hết nhà sư phạm phải làm cho học
sinh hiểu sâu sắc sự kiện và chọn lọc các sự kiện để ghi nhớ.
Ví dụ: Để học sinh hiểu và ghi nhớ các sự kiện lịch sử cơ bản trong giai
đoạn từ 1930-1945 giáo viên cần yêu cầu học sinh lập bảng niên biểu các sự
kiện sau:

Binh biến Đô Lương.
Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng tại
Pác Pó (Hà Quảng-Cao Bằng).
9


19-5-1941
22-12-1944
6-1945

Việt Nam độc lập đồng minh ra đời (Việt Minh).
Đôi Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân thành lập.
Khu giải phóng Việt Bắc thành lập.

15-5-1945

Việt Nam cứu quốc quân và Việt Nam tuyên truyền giải
phóng quân thống nhất thành Việt Nam giải phóng quân..
Uỷ ban khởi nghĩa toàn quốc được triệu tập,phát lệnh tổng
khởi nghĩa.

13-8-1945

14-15-8-1945

Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào.

16-17-8-1945
18-8-1945
19-8-1945

5- Why? (Tại sao?)
Ví dụ một: Khi dạy phần lịch sử Việt Nam thời phong kiến trong
chương trình lớp 10 khi giải thích chiến thắng Bạch Đằng năm 938 giáo viên
có thể đặt những câu hỏi sau:
What? Tên có nghĩa là gì?
- Đây là một chiến công oanh liệt trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm
của dân tộc Việt Nam.
Who? Nó liên quan đến ai?
10


- Liên quan đến anh hùng dân tộc Ngô Quyền.
When? Nó liên quan đến thời gian nào?
-Thời gian năm 938.
Where? Xảy ra ở đâu?
- Ở dòng sông Bạch Đằng nay thuộc địa phận tỉnh Quảng Ninh.
Why? Tại sao lại có sự kiện đó?
Đầu năm 937, Dương Đình Nghệ bị viên thuộc tướng phản bội tên là
Kiều Công Tiễn ám hại. Tháng 10-938 Ngô Quyền từ Ái Châu đem quân
đánh Kiều Công Tiễn. Kiều Công Tiễn cầu cứu quân Nam Hán, nhân cơ hội
đó quân Nam Hán đem quân xâm lược nước ta.
Nghe tin quân Nam Hán xâm lược nước ta Ngô Quyền cho xây dựng
trận địa bãi cọc ở lòng sông Bạch Đằng để tiêu diệt giặc.
Ví dụ hai: Khi dạy phần lịch sử Việt Nam trong lịch sử lớp 12 để giúp
học sinh ghi nhớ Hiệp định sơ bộ Việt-Pháp, giáo viên có thể đưa ra những
câu hỏi sau:
What? Đây là sự kiện gì?
- Đây là Hiệp định kí giữa Việt Nam và Pháp.
Who? Liên quan đến ai?
- Người kí là chủ tịch Hồ Chí Minh đại diện cho Việt Nam và Xanhtơni

2011-2012. Ở khối 10 của TTGDTX Triệu Sơn. Cụ thể là:
Kết quả học tập môn lịch sử khối 10 từ năm 2010-2012
NĂM 2011-2012

LOẠI

CUỐI NĂM
20112012(%)

ĐẦU
NĂM(%)

GIỮA
KỲ I (%)

CUỐI KỲ
I (%)

GIỮA
KỲ II
(%)

CUỐI
NĂM (%)

Giỏi
Khá
T.bình
Yếu
Kém


5,0
20,5
60,3
14,2
0

C- KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận:
Dạy học là trực tiếp đào tạo con người, sản phẩm của nghề dạy học
chính là con người có ích cho xã hội và gia đình.
Đúng như lời Bác Hồ đã dạy:
“Vì lợi ích mười năm trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm trồng người”
Nhà văn Lỗ Tấn đã nói “Chữa bệnh trong người không quan trọng
bằng chữa bệnh trong đầu”. Với thực trạng học tập và hiểu biết về lịch sử
hiện nay của học sinh các cấp là một vấn đề cần quan tâm của toàn xã hội
trong việc xây dựng đất nước ta trở thành một nước tiên tiến đậm đà bản sắc
dân tộc. Bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy môn lịch sử rất tâm huyết và
trăn trở về vấn đề trên, sẽ cố gắng đem hết khả năng để truyền đạt lại cho các
thế hệ học sinh và thắp lên ngọn lửa tự hào về truyền thống lịch sử của dân
tộc cho các em.
Trong cuốn lịch sử nước ta Bác Hồ đã viết: “Dân ta phải biết sử ta, cho
tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Mong muốn một ngày nào đó trong
thời gian gần nhất bộ môn lịch sử nhận được sự quan tâm đúng đắn của các
ban ngành và toàn xã hội về sự cần thiết của nó đối với việc trang bị cho thế
hệ trẻ những hành trang cần thiết để kế tục và phát huy các truyền thống lịch
sử vẻ vang của cha ông ta để lại. Từ đó kế thừa và phát huy cao hơn nữa
12


5- Giáo trình lịch sử Thế giới cận đại.
6- Giáo trình lịch sử Việt Nam hiện đại.
7- Các triều đại Việt Nam.

14


15