Dược lý học 2007 - đại học Y Hà nội
sách dùng cho sinh viên hệ bác sĩ đa khoa
Bài 22: thuốc trợ tim
Mục tiêu học tập : Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng:
1. Nêu được mối liên quan giữa cấu trúc hóa học và dược động học của thuốc loại
glycosid
2. Phân tích được cơ chế tác dụng và độc tính của digitalis
3. Phân biệt được chỉ định và chống chỉ định của digitalis và strophantus
4. Trình bày được cơ chế tác dụng và áp dụng điều trị của hai nhóm thuốc trợ tim do
làm tăng AMPv
Thuốc trợ tim là những thuốc có tác dụng làm tăng lực co bóp của cơ tim, dùng trong các
trường hợp suy tim. Các thuốc được chia làm 2 nhóm:
- Thuốc loại glycosid được chỉ định trong suy tim mạn.
- Thuốc không phải glycosid dùng trong suy tim cấp tính.
1. Thuốc loại glycosid ( glycosid trợ tim): digitalis
Các thuốc loại này đều có 3 đặc điểm chung:
- Tất cả đều có nguồn gốc từ thực vật: các loài Digitalis, Strophantus
- Cấu trúc hoá học gần giống nhau: đều có nhân steroid nối với vòng lacton không bão
hòa ở C
17
, gọi là aglycon hoặc genin, có tác dụng chống suy tim. Vị trí C
3
nối với một
hoặc nhiều phân tử đường( ose), không có tác dụng dược lý nhưng ảnh hưởng đến dược
động học của thuốc.
- Hiện chỉ còn digoxin và digitoxin được dùng ở lâm sàng. Digitoxin khác digoxin là
không có OH ở C
12
vì thế ít tan trong nước hơn.
- Các thuốc tác dụng trên tim theo cùng một cơ chế.
Digoxin

Digitoxin và digoxin thải trừ qua thận và qua gan, ở những nơi đó, một phần thuốc được
tái hấp thu, nên làm tăng tích lũy trong cơ thể. Uabain không bị chuyển hoá, thải trừ qua
thận dưới dạng còn hoạt tính.
Bảng 22.1: So sánh chuyển hóa của ba glycosid
Digitoxin Digoxin Uabain
Nguồn gốc D.purpurea D.laineuse Strophanthus
Số OH gắn vào sterol 1 2 5
Tan trong mỡ +++ + 0
Hấp thu qua tiêu hóa 100:100 80:100 0
Gắn vào protein huyết tương 90:100 50:100 0
Thời gian có tác dụng sau
(t/m)
2h (không dùng) 20 phút 5 phút
Phân huỷ ở gan +++ + 0
Dược lý học 2007 - đại học Y Hà nội
sách dùng cho sinh viên hệ bác sĩ đa khoa
Digitoxin Digoxin Uabain
Thải trừ Chậm Nhanh Rất nhanh
Tỷ lệ mất hoạt tính trong ngày 7:100 18-20:100 40:100
Thời gian tác dụng 2-3 ngày 12-24 giờ 12 giờ
Thời gian bán thải 110 giờ 33 giờ 6 giờ
Lưu lại trong cơ thể 2-4 tuần 1 tuần 1-2 ngày
Trình bày - Dung dịch rượu
1:1000
1ml = 50 giọt =
1mg
viên 0,1mg =
5giọt
Viên 0,25mg
ống 0,5mg-t/m

. Bình thường, hệ thống này sau mỗi hiệu thế hoạt động
sẽ đẩy 1 ion Ca
++
và nhập 4 ion Na
+
vào tế bào. Dưới tác dụng của glycosid, nồng độ Na
+
trong tế bào sẽ tăng cản trở sự trao đổi này và làm nồng độ Ca
++
trong tế bào tăng cao, gây
tăng lực co bóp của cơ tim, vì ion Ca
++
có vai trò hoạt hóa myosin ATPase để cung cấp
năng lượng cho sự co cơ (các sợi actin trượt trên sợi myosin). (Hình 22.1)
Dược lý học 2007 - đại học Y Hà nội
sách dùng cho sinh viên hệ bác sĩ đa khoa
Hình 22.1. Tác dụng của digitalis trên các luồng ion
(-) ức chế
Sau cơ tim ATPase của các tế bào nhận cảm áp lực của cung động mạch chủ và xoang
động mạch cảnh cũng rất nhạy cảm với glycosid. Khi ATPase bị ức chế, tần số phóng
xung tác giảm áp hướng tâm t ăng, kích thích trung tâm phó giao cảm và làm giảm
trương lực giao cảm sẽ làm tim đập chậm lại và làm giảm dẫn truyền nhĩ - thất.
1.2.2. Các tác dụng khác
- Trên thận: digitalis làm tăng thải nước và muối nên làm giảm phù do suy tim.
Cơ chế của tác dụng n ày là: một mặt, digitalis làm tăng cung lượng tim, nên nước qua cầu
thận cũng tăng; mặt khác, thuốc ức chế ATPase ở màng tế bào ống thận làm giảm tái hấp
thu natri và nước.
- Trên cơ trơn: với liều độc, ATPase của bơm Na
+
- K

1.4. áp dụng lâm sàng
- Chỉ định:
+ Giãn tâm thất.
+ Nhịp nhanh và loạn.
+ Suy tim do tổn thương van.
- Chống chỉ định:
+ Nhịp chậm.
+ Nhịp nhanh tâm thất, rung th ất.
+ Viêm cơ tim cấp (bạch hầu, thương hàn...)
+ Nghẽn nhĩ thất.
+ Không dùng cùng với các thuốc sau, có thể gây chết đột ngột hoặc tăng độc của
digitalis: calci (nhất là khi tiêm tĩnh mạch), quinidin, thuốc kích thích adrenergic,
reserpin.
1.5. Chế phẩm và liều lượng
- Digitoxin:
Nồng độ điều trị trong huyết tương là 10 - 25 ng/ mL, nồng độ độc là > 35 ng/ mL
Liều điều trị: 0,05 - 0,2 mg/ ngày.
Chế phẩm: viên nén 0,05 và 0,1 mg
- Digoxin:
Nồng độ điều trị trong huyết tương là 0,5 - 1,5 ng/ mL, nồng độ độc là 0,2ng/ mL.
Liều điều trị: 0,125 - 0,5 mg/ ngày
Chế phẩm: viên nén 0,125 - 0,25- 0,5 mg
ống tiêm 0,1 - 0,25 mg/ mL
1.6. Điều trị ngộ độc