i

I HC THI NGUYấN
TRNG I HC NễNG LM

BO CO KT QU
TI NGHIấN CU KHOA HC V CễNG NGH CP I HC

Tờn ti

ĐáNH GIá BảO TồN ĐA DạNG SINH HọC MộT Số LOàI THựC VậT
Có NGUY CƠ Bị TUYệT CHủNG TạI VƯờN QUốC GIA XUÂN THủY,
NAM ĐịNH
Mó s: H 2011-03-05

Ch nhim ti
: TS. Hong Vn Hựng
Thi gian thc hin : 2011 - 2012
a im thc hin : VQG Xuõn Thy - tnh Nam nh

THI NGUYấN - 2013


ii

I HC THI NGUYấN
TRNG I HC NễNG LM

BO CO KT QU
TI NGHIấN CU KHOA HC V CễNG NGH CP I HC


CẤP ĐẠI HỌC


iv

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP ĐẠI HỌC

Thông tin chung
Tên đề tài: “Đánh giá bảo tồn đa dạng sinh học một số loài thực vật có nguy cơ bị
tuyệt chủng tại Vườn Quốc gia Xuân Thuỷ, Nam Định”
Mã số đề tài: ĐH2011-03-05
Chủ nhiệm đề tài: TS. Hoàng Văn Hùng

Di động: 0989.372.386

E-mail: [email protected]
Cơ quan chủ trì đề tài: Trường Đại học Nông Lâm - Thái Nguyên
Cá nhân chủ trì đề tài: TS. Hoàng Văn Hùng
Thời gian thực hiện: Năm 2011 - 2013
Phần 1
ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOÀN THÀNH SO VỚI ĐĂNG KÝ TRONG THUYẾT
MINH ĐỀ TÀI
1. Đề tài đã đạt được mục tiêu đề ra gồm:
- Đánh giá thực trạng đa dạng sinh học, các yếu tố kinh tế xã hội ảnh hưởng
tới đa dạng sinh học một số loài thực vật có nguy cơ bị tuyệt chủng.
- Xác định mối tương quan giữa các yếu tố sinh thái - môi trường với sự phân
bố của một số loài có nguy cơ bị tuyệt chủng làm cơ sở xây dựng định hướng bảo tồn
các loài cây này tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Nam Định.
2. So với nội dung đăng ký trong thuyết minh, đề tài đã thực hiện đầy đủ:

đường mòn. Điều này cho thấy tại khu vực nghiên cứu các yếu tố cơ học đã tác động
đến trạng thái rừng là rất lớn và chủ yếu tác động đến cây ưu thế tầng trên. Mặt khác,
chế độ thủy triều ở nghiên cứu này đã ảnh hưởng rất lớn đến cây ưu thế tầng dưới.
- Các yếu tố kinh tế - xã hội bao gồm: Điều kiện cộng đồng vùng đệm và các
hoạt động sản xuất tại vùng đệm của Vườn Quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Nam Định
đều có ảnh hưởng nhất định đến công tác bảo tồn đa dạng sinh học các loài thực vật
có nguy cơ bị tuyệt chủng tại đây.


vi

- Kiến nghị các giải pháp để thực hiện tốt nhiệm vụ bảo tồn.
2. Tính ứng dụng.
- Hoàn thiện bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh về đa dạng sinh học thực vật Vườn
Quốc gia Xuân Thuỷ phục vụ cho các nghiên cứu khác có liên quan.
- Thiết lập được Danh mục ưu tiên bảo tồn một số loài thực vật làm cơ sở đề
xuất ưu tiên bảo tồn
- Xác định được khả năng thích nghi của từng loại cây cụ thể với các yếu tố
sinh thái môi trường, sự phân bố của thực vật với từng HST và quan hệ của chúng
với các loài từ đó xác định được phương thức bảo tồn cho từng loại cây riêng biệt.
- Nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo
tồn nguồn tài nguyên sinh vật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy
- Cung cấp tài liệu học tập, giúp đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học và sinh viên
liên quan đến chuyên ngành nghiên cứu.
- Đã viết được 01 sách chuyên khảo dùng cho đào tạo cán bộ khoa học và sinh
viên liên quan đến chuyên ngành nghiên cứu.
- Đã viết được 04 bài báo đăng tạp chí có uy tín trong nước.

Phần 3
ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC CỦA ĐỀ TÀI

“Nghiên cứu hiện trạng và điều kiện sinh cảnh loài cò Thìa (Platalea minor)
tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Nam Định” - tạp chí Nông Nghiệp & Phát triển
Nông thôn.
“Đánh giá bảo tồn đa dạng sinh học một số loài quý hiếm tại Vườn Quốc gia
Xuân Thủy, Nam Định” - tạp chí Khoa học & Công nghệ - Đại học Thái Nguyên.
3. Thông tin.
3.1. Kết quả về đào tạo:
- 01 đề tài Nghiên cứu khoa học cấp ĐHTN
- 02 đề tài Cao học
- 04 đề tài Tốt nghiệp Đại học
- 01 đề tài NCKH sinh viên.
3.2. Sản phẩm ứng dụng:
- Bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh về đa dạng sinh học thực vật Vườn Quốc gia
Xuân Thuỷ phục vụ cho các nghiên cứu khác có liên quan.
- Thiết lập Danh mục ưu tiên bảo tồn một số loài thực vật làm cơ sở đề xuất ưu
tiên bảo tồn


viii

- Xác định được khả năng thích nghi của từng loại cây cụ thể với các yếu tố
sinh thái môi trường, sự phân bố của thực vật với từng HST và quan hệ của chúng
với các loài từ đó xác định được phương thức bảo tồn cho từng loại cây riêng biệt.
3.3. Sản phẩm khác.
Nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo tồn
nguồn tài nguyên sinh vật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy.


ix


ASSESSING SCIENCE AND APPLICATION VALUE OF THE RESEARCH
RESULTS
1. The new achievements of the project.
The research results show that:
- Detecting 2 among 117 plant species named in the Vietnam’s Red Book
2007 (accounting 1.72%); namely: Lumnitzera littorea (Jack) Voigt. 1845 growing
in estuaries mangroves, coastal areas, where they are only submerged a little high or
submerged slightly by salt water, fit clay, growing together with Gia (Excoecaria
agallocha), Da (Ceriops) - appeared in plot 5; and Caloglossa leprieurii (Mont.)
J.Agardh growing in large clumps, parasitize rocks or other plants as Su,Vet, they
often grow together with Bostrychina radicans to form population at mid-tidal area
as well as low-tidal area of Xuan Thuy National Park (plot 1, 3).
- The composition of plant species is relatively diverse, the coefficient of
similarity of specie composition between plant species in 5 standard plots ranged
from 42 - 100% (similarlity):
+ Kandelia candel, Sonneratia caseolaris, Aegiceras Comiculata are closely
related with each other to form the similarity index of 100%.
+ Other species also have a very close relationship such as O ro, Bong bong,
Muong bien and other kinds of grass.
- When researching about the distribution of plants and their relationships, we
need to consider them in the overall relationship.
- The flora is closely related to some certain ecological factors such as the
destructive elements which are closely related to the distance to residential areas
and trails. This indicates that in the research area, the mechanical factors have a
relatively large impact on the forest states and primarily affects on the dominant tree
in the upperlayer. Furthermore, tidal regimes in this research also had a strong
influence on dominant tree in lower layers.
- The socio-economic factors including: community conditions of buffer area
and production activities in the buffer area of Xuan Thuy National Park, Nam Dinh


between ecological factors - environment and the distribution of some species in
danger of extinction as the foundation for preserving orientation of these species at
Xuan Thuy National Park, Nam Dinh province.


xii

- From research approach method, people have right to contribute their ideas
to identifying endangered species and orienting for nature conservation in the study
area. Helping train scientific staffs and students related to specialized research.
2. Science and Technology.
- Completing the set of database of plant biodiversity in Xuan Thuy National
Park for the other relative researches.
- Providing educational materials, important reference for scientists and
students involved in the specialized research.
- Publishing: 01 specialized reference book and 04 articles published in
national prestigious journals:
+ Specialized reference book:
Introduction to Biology: EVOLUTION, ECOLOGY AND BIODIVERSITY
+ Scientific articles:04 papers
“Decentralizing adaptive nutrition area of some wading birds in Xuan Thuy
National Park in Nam Dinh Province” - Journal of Science and Technology - Thai
Nguyen University
“Research on the relationship between ecological enviromental factors and
vegetation distribution in Xuan Thuy National Park, Nam Dinh Province” - Science
and Technology Journal of Agriculture & Rural Development
“Research on status and habitat conditions of black-Faced Spoonbilis
(Platalea minor) in Xuan Thuy National Park, Nam Dinh Province” - Science and
Technology Journal of Agriculture & Rural Development
“Evaluation of the biodiversity conservation for some rare species in Xuan

BO CO TNG KT
TI NGHIấN CU KHOA HC V CễNG NGH CP I HC

Tờn ti

ĐáNH GIá BảO TồN ĐA DạNG SINH HọC MộT Số LOàI THựC VậT
Có NGUY CƠ Bị TUYệT CHủNG TạI VƯờN QUốC GIA XUÂN THủY,
NAM ĐịNH
Mó s: H 2011-03-05

Ch nhim ti: TS. Hong Vn Hựng
Thi gian thc hin: 2011 - 2012
a im thc hin: VQG Xuõn Thy - tnh Nam nh

THI NGUYấN, NM 2013


xv

I HC THI NGUYấN
TRNG I HC NễNG LM

BO CO TNG KT
TI NGHIấN CU KHOA HC V CễNG NGH CP I HC

Tờn ti

ĐáNH GIá BảO TồN ĐA DạNG SINH HọC MộT Số LOàI THựC VậT
Có NGUY CƠ Bị TUYệT CHủNG TạI VƯờN QUốC GIA XUÂN THủY,
NAM ĐịNH


1

La Quang Độ

2

Nguyễn Thanh Hải

Khoa TN & MT

Điều tra, lấy mẫu

3

Vũ Thị Quý

Khoa TN & MT

Điều tra, lấy mẫu

4

Nguyễn Chí Hiểu

Khoa TN & MT

Phân tích, sử lý số liệu

5

Trang

MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài. .........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu. ..............................................................................................2
3. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................................2
4. Ý nghĩa của đề tài. ...................................................................................................3
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU..................................................................4
1.1. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan. ............................................................4
1.2. Tổng quan về đa dạng sinh học trên thế giới và ở Việt Nam...............................5
1.2.1. Tổng quan về đa dạng sinh học trên thế giới. ...................................................5
1.2.2. Tổng quan về đa dạng sinh học ở Việt Nam .....................................................6
1.3. Cơ sở của nghiên cứu. ........................................................................................11
1.3.1. Cơ sở khoa học. ...............................................................................................11
1.3.2. Cơ sở lý luận. ..................................................................................................17
1.4. Tổng quan về Vườn Quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Nam Định. ..............................19
1.4.1. Lịch sử hình thành và phát triển. .....................................................................19
1.4.2. Tài nguyên sinh vật. ........................................................................................23
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...28
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. .....................................................................28
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu......................................................................................28
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu. ........................................................................................28
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. .....................................................................28
2.3. Nội dung nghiên cứu. .........................................................................................28
2.4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................30
2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu và tài liệu thứ cấp. ...........................................30
2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu và tài liệu sơ cấp. .............................................30
2.4.3. Phương pháp tổng hợp và xử lí số liệu. ..........................................................33
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU..............................................................34
3.1. Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội của Vườn Quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Nam

Xuân Thuỷ, tỉnh Nam Định. .............................................................................78
3.5.1. Điều kiện cộng đồng vùng đệm Vườn Quốc gia.............................................79
3.5.2. Các hoạt động sản xuất. ..................................................................................81
3.5.3. Hoạt động khai thác lâm sản trái phép. ...........................................................84
3.6. Đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học một số loài thực vật có nguy cơ
bị tuyệt chủng tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy, tỉnh Nam Định. ......................84
3.6.1. Giải pháp kĩ thuật. ...........................................................................................84
3.6.2. Giải pháp chính sách. ......................................................................................84
3.6.3. Giải pháp kinh tế. ............................................................................................85
3.6.4. Giải pháp quản lí. ............................................................................................85
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................86
1. Kết luận .................................................................................................................86
2. Kiến nghị ...............................................................................................................87
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................89


xix

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Giải nghĩa

BÐKH
CITES

Biến đổi khí hậu
Công ước về buôn bán quốc tế các loài động thực vật hoang dã nguy cấp

CRES

Hợp tác với Trung tâm bảo tồn biển và phát triển cộng đồn
Tổ chức phát triển của Hà Lan

RNM
THCS
THPT

Rừng ngập mặn
Trung học cơ sở
Trung học phổ thông

UBND
UNDP
UNEP
UNESCO
VQG

Ủy ban nhân dân
Quỹ môi trường
Chương trình môi trường Liên hợp quốc
Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hợp quốc
Vườn Quốc gia

WWF

Quỹ quốc tế về bảo vệ thiên nhiên


xx


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1.1. Nhóm loài động vật và phân hạng nguy cơ tuyệt chủng ở Việt Nam ........9
Bảng 1.2: Các loài chim quý hiếm tại VQG Xuân Thuỷ ..........................................25
Bảng 3.1. Thống kê diện tích các loại đất đai ở VQG Xuân Thủy ...........................38
Bảng 3.2. Thống kê các loại đất đai ở vùng đệm ......................................................38
Bảng 3.3. Thống kê dân số 5 xã vùng đệm VQG Xuân Thủy ..................................41
Bảng 3.4. Thành phần thực vật bậc cao có mạch VQG Xuân Thuỷ .........................50
Bảng 3.5. Các loài thực vật ngập nước định kì .........................................................52
Bảng 3.6. Thực vật ngoi lên mặt nước ......................................................................57
Bảng 3.7. Thực vật có lá nổi trên mặt nước ..............................................................58
Bảng 3.8. Thực vật chìm trong nước.........................................................................59
Bảng 3.9. Tài nguyên khu hệ thực vật VQG .............................................................63
Bảng 3.10. Các loài thực vật quí hiếm tại VQG Xuân Thủy - Nam Định ................64
Bảng 3.11. Bảng tổng hợp sản lượng và diện tích nuôi trồng Ngao qua các năm tại
Cồn Lu, Cồn Ngạn............................................................................................83


xxii

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Thông tin chung
Tên đề tài: “Đánh giá bảo tồn đa dạng sinh học một số loài thực vật có nguy cơ bị
tuyệt chủng tại Vườn Quốc gia Xuân Thuỷ, Nam Định”
Mã số đề tài: ĐH2011-03-05
Chủ nhiệm đề tài: TS. Hoàng Văn Hùng1

Di động: 0977139062

E-mail: [email protected]

* Sản phẩm ứng dụng:
- Bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh về đa dạng sinh học thực vật Vườn Quốc gia
Xuân Thuỷ phục vụ cho các nghiên cứu khác có liên quan: 01.
- Thiết lập Danh mục ưu tiên bảo tồn một số loài thực vật làm cơ sở đề xuất ưu
tiên bảo tồn: 01.
- Xác định được khả năng thích nghi của từng loại cây cụ thể với các yếu tố sinh
thái môi trường, sự phân bố của thực vật với từng HST và quan hệ của chúng với các
loài từ đó xác định được phương thức bảo tồn cho từng loại cây riêng biệt: 01.
- Bài báo khoa học: 04 bài
- Sách chuyên khảo: 01 quyển.
* Sản phẩm khác:
- Nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo
tồn nguồn tài nguyên sinh vật tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy

1

Nghiên cứu sinh, ứng viên GS, PGS.


xxiv

IMFORMATION ON RESEARCH RESULTS
1. General Information.
Project title: "Evaluation of the biodiversity conservation status and risks for
endangered plant species in Xuan Thuy National Park, Nam Dinh Province"
Project Code: DH2011-03-05
Project leader’s name: Ph.D. Hung Hoang Van
Mobile: 0989.372.386
E-mail: [email protected]
Research hosting institution: Thai Nguyen University of Agriculture and Forestry

* Applied products:
- Completing data base of flora biodiversity in Xuan Thuy National Park to
serve for other relative researches: 01
- Establishing conservation priority list of some plant species to propose for
conservation priority: 01
- Determining the adaptability of each species with specific of ecology
environment, the distribution of plants with each ecosystem and their relationship
with these species from which to identify methods for conservation of each
separate plant.
- Specialized reference book: 01 book
- Articles published in national prestigious journals: 04 articles
* Other products:
- Raise awareness and encourage people to participate in the conservation of
biological resources in Xuan Thuy National Park.