ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ XÂM LẤN CỦA CÁC LOÀI CÂY DẠI Ở VƯỜN QUỐC
GIA BẠCH MÃ NHẰM ĐỀ RA BIỆN PHÁP BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC

GS. TSKH. Nguyễn Nghĩa Thìn, CN. Vũ Anh Tài, ThS. Nguyễn Hoài An
Khoa Sinh học, trường ĐH Khoa học Tự nhiên ĐHQGHN
KS. Vũ Văn Cần - KS. Vũ Văn Dũng
Viện Điều tra Quy hoạch rừng

MỞ ĐẦU

Ngày nay, trong khi toàn cầu đang nỗ lực lên các kế hoạch hành động để bảo vệ ĐDSH cũng
như tính toàn vẹn của sự sống trên hành tinh, hoạt động du lịch cùng với các hoạt động xây
dựng, sản xuất, canh tác nông nghiệp lại trở thành một nguy cơ đe doạ sự suy giảm đa dạng
sinh học ở những nơi con người đặt chân tới. Khách du lịch đã ít nhiều đã mang mầm mống của
các loài sinh vật từ vùng này đến vùng khác theo hành trình của mình, từ đó đã làm xuất hiện
nhiều các sinh vật lạ trong hệ sinh thái bản địa, và vô tình họ đã trở thàn tác nhân phát tán các
loài này. Canh tác đất nông nghiệp và phát nương làm rẫy không những làm suy thoái môi
trường tự nhiên, làm giảm tính ĐDSH mà còn tiếp tay cho việc phát triển của các loài thực vật
xâm lấn, tấn công vào môi trường tự nhiên, đe doạ sự tồn tại và phát triển của các loài bản địa.
Mầm mống của chúng còn có trong vật liệu xây dựng vì thế xây dựng cũng góp phần không nhỏ
ảnh hưởng đến ĐDSH.

Đứng trước nguy cơ xâm lấn của các loài động thực vật đối với sự tồn tại và phát triển của các
loài bản địa và việc bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên cũng như trong công tác bảo tồn ĐDSH, chúng
ta cần thiết phải có những khảo sát, đánh giá mức độ xâm lấn của chúng để từ đó tìm ra những
biện pháp khống chế, ngăn chặn có hiệu quả không những đối với các vùng đất nông nghiệp mà
ngay cả các KBT, VQG. Qua đợt khảo sát, đánh giá mức độ xâm lấn của các loài cây cỏ ở VQG
Bạch Mã bước đầu đã cho chúng tôi thấy điều đó.

I. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU



2.1. Kết quả chung

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã thu được bộ mẫu gồm 86 số hiệu ghi nhận cho tổng số
83 loài xâm.

Theo số liệu thống kê, phần lớn các loài xâm lấn thuộc về họ Hoà thảo Poaceae với các chi như:
Panicum, Paspalum, Eragrostis, Thysanolaena, Setaria ; họ Cúc Asteraceae với các chi:
Lactuca,

Bidens, Waltheria họ Trinh nữ Mimosaceae với 3 loài thuộc chi Mimosa và một số các loài
thuộc các họ khác như: Cà phê Rubiaceae, Bạc hà Lamiaceae

Các loài xâm lấn có một số là cây nhập từ nước ngoài, từ các châu lục khác như: Cuphea
hookeriana, Mimosa pigra, M. invisa, Centratherum intermedium, Waltheria americana,
Syndonella nudifolia, Dichrocephala intergrifolia, Pilea microphylla, Lantana camara, Taraxacum
officinalis, Stachytarpheta jamaicensis và Stachytarpheta sp.

Xâm nhập từ đất canh tác nông nghiệp và đất sau đốt nương làm rẫy gồm các loài thuộc
Panicum, Paspalum, Hedyotis, Hyptis, Eragrostis, Ocimum, Stachytarpheta và các loài Celosia
argenta, Ottochloa nodosa, Elipta prostrata, Chrysopogon aciculatus, Imperata cylindrica,
Ageratum conyzoides, Lantana camara, Polygala glomerata, Thysanolaena maxima, Merremia
boisiana, Merremia sp.,

Một số loài có mức độ xâm lấn các sinh cảnh mạnh, làm cho cá loài khác không phát triển được
và vùng phân bố của loài xâm lấn trở nên thuần loại, có thể kể đến như Thysanolaena maxima,
Mimosa invisa, M. pudica, M. pigra, Panicum maximum, P. brevifolium, Merremia boisiana,
Imperata cylindrica, Chromolaena odorata, Combretum deciduum, Dicranopteris linearis, Rubus
malvaceus, R. alceaefolius, Lantana camara, Bidens pilosa


đồng (phỏng vấn người phát đường và kiểm lâm của vườn).

Có rất nhiều các loài xâm lấn là những loài đi theo dấu vết của con người: Vọng Hải Đài, một
điểm dừng chân lý tưởng của du khách muốn chinh phục thiên nhiên và chiêm ngưỡng vẻ đẹp
của tạo hóa, đang tràn ngập các loài cây xâm lấn, chúng là những loài không có mặt ở các độ
cao tương tự: Plantago major, Pogatherum crinitum, Microstegium sp., Thysanolaena maxima,
Saccharum spotaneum ngay cả Ngải cứu Artemisia sp., Cỏ may Chrysopogon aciculatus cũng
có mặt ở đây và hiện đã mọc thành một thảm rộng khoảng vài m
2
, các loài cây cảnh, cây trồng
nhập nội đã có mặt tại đây, đó là Cuphea hookeriana, Begonia semperfolius.

Ở độ cao thấp hơn một chút, tại các khách sạn, biệt thự, nhà nghỉ và nhà hàng, khá nhiều các
loài nhập nội được đưa vào trồng làm cảnh. Cũng ở đây, nhiều loài xâm lấn theo người đã được
tìm thấy, một số loài có nguồn gốc rất xa xôi, ví dụ như loài Taraxacum officinalis có nguồn gốc
châu Âu.

Loài Panicum dilatatum phân bố ở Bà Nà hiện đã trở thành dịch xâm lấn với hàng nghìn m
2
bị
phủ xanh, đe dọa đến sự sống còn của các cây bản địa ở độ cao 1000m trở lên.

2.3. Hiện trạng phân khu phục hồi sinh thái: khu vực Nam Truồi

Tại vùng khảo sát, khu vực Nam Truồi, thuộc xã Lộc Hòa và Hương Phú huyện Phú Lộc, là khu
vực mới và đang trong quá trình xây dựng, chúng tôi đã thống kê được 24 loài xâm lấn đang ở
cấp độ 3 và 4 trên tổng số 70 loài xâm lấn đã có mặt ở khu vực.

Các loài xâm lấn rất nhanh chóng phủ xanh hàng trăm, thậm trí tới hàng nghìn m
2

nhập ở đây có thể kể đến như Cuphea hookeriana, Waltheria americana, Centratherum
intermedium vào mùa mưa chúng thi nhau mọc, lan cả vào các lối đi trong khu vực, tới các cửa
phòng, nhà nghỉ làm mất đi vẻ đẹp khu vực. Ngoài ra, khu vực này còn là "trạm trung chuyển",
'phát hành" của các loài cỏ xâm lấn bằng chính các du khách tới mua vé tham quan hoặc mầm
mống các loài xâm lấn đượck mang theo cùng đất cát và các nguyên vật liệu xây dựng trong quá
trình kiến thiết cơ sở hạ tầng phục vụ tham quan du lịch, nghỉ mát.

Tại các khu vực dân cư, khu vực hoạt động canh tác đất nông nghiệp, các hàng rào Mimosa (cả
pudica và invisa), mặc dù đã được tiêu diệt đi nhưng ở một số nơi, hậu duệ của chúng vấn phát
triển tràn lan thành những hàng rào mới ngay cạnh lối đi của người dân, là nguồn đe doạ trực
tiếp tới khu bảo vệ nghiêm ngặt.

2.5. Hiện trạng vùng đệm thuộc huyện Nam Đông

Những khảo sát ở vùng này cho thấy mức độ tác động của các loài cây xâm lấn tới hệ thực vật
bản địa là rất cao, số lượng các loài xâm lấn có mặt trong khu vực là 70 trong đó có tới 50 loài
đang ở tình trạng xâm lấn 3 và 4. Tại thị trấn Khe Tre và xã Thượng Lộ (huyện Nam Đông), ngay
trong khu vực sinh sống của người Kinh cũng như của người Cà Tu, trong các vườn cau, trên
các lối đi hay những khoảnh đất bị bỏ hoang, hàng loạt các loài cây xâm lấn đã có mặt, có thể kể
đến đó là các loài Ischaemum rugosum, Paspalum sp., Urena lobata, Croton hirtus, Ageratum
conyzoides, đặc biệt là hai loài trinh nữ: Mimosa pudica và M. invisa phân bố khá nhiều, tạo
thành các trảng lớn cạnh đường đi, trên các bãi đất hoang và hàng rào ven các vườn cau.

Tại khu vực canh tác và giao đất giao rừng cho người dân, thường xuyên có các đợt người ra
vào vùng cùng với việc canh tác đã làm xuất hiện ở đây các loài cây xâm lấn: Rubus
alceaefolius, Chromolaena odorata, Bidens pilosa, Merremia boisiana ở cạnh đường đi, các
loài Paspalum, Panicum, Setaria, Imperata cylindrica phát triển thành những mảng lớn đan xen
với các thửa ruộng hay nương rẫy.

Trong vùng bảo vệ nghiêm ngặt từ trạm số 8 đến trạm số 7, trên con đường rừng dài 11 km đã


Các loài được dự báo nguy cấp là Mimosa pigra, M. invisa, Merremia boisiana, Thysanolaena
maxima, Imperata cylindrica, Ischaemum rugosum, Paspalum dilatatum, Merremia sp.,

Mức độ tác động nặng nề nhất có thể nói rằng đó là khu vực rừng bảo vệ nghiêm ngặt từ trạm
kiểm lâm số 8 tới trạm kiểm lâm số 7. Tại khu vực nghỉ mát và bảo vệ nghiêm ngặt thì tác động
của các loài xâm lấn mới chỉ dừng lại ở những nới du khách dừng chân. TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Aubréville, A. et al., 1960-1997. Flore du Cambodge, du Laos et du Vietnam, Museum
National d'Histoire Naturelle , Paris, Fascicule1-29.
2. Phạm Hoàng Hộ, 1999 – 2000. Cây cỏ Việt Nam, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh, (Quyển I, II, II).
3. Huỳnh Văn Kéo, 2001. Vườn Quốc Gia Bạch Mã (Bach Ma National Park), Nhà Xuất Bản
Thuận Hóa.
4. Suk Jun Koo, Yong Woong Kwon - Dương Văn Chín, Hoàng Anh Chung, 2000. Cỏ dại phổ
biến ở Việt Nam (Common weeds in Viet Nam), Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội.
5. Lecomte M. H., 1907-1952. Flore Général de l' Indo-Chine, I-VII, Paris.
6. Kenji Noda, Maneesa Teerawatsakul, Chanpen Prakongvong & Lawan Chaiwiratnukul.
1986. Major Weeds in Thailand, National Weed Science Resaerch Institute Project by Japan
International Cooperation Agency and Department of Agriculture and Cooperatives, Thailand.
7. George W. Staples and Robert H. Cowie, 2003. Hawai'i's Invasive Species, A Hawaii
Biological Survey Handbook, Mutual Publishing.

SUMMARY
STATUS OF INVASIVE PLANTS AT BACH MA NATIONAL PARK, THUA THIEN HUE