HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA QUAN HỆ CÔNG CHÚNG

TIỂU LUẬN CAO HỌC
MÔN: LUẬT PR
ĐỀ TÀI

SUY NGHĨ VỀ THƯƠNG MẠI HÓA BÁO CHÍ

Cần thơ, 2015


1. Khái niệm
* Báo chí:
Báo, hay gọi đầy đủ là báo chí nói một cách khái quát là những xuất
bản phẩm định kỳ, như nhật báo hay tạp chí. Nhưng cũng để chỉ cả các loại
hình truyền thông khác như đài phát thanh, đài truyền hình. Định nghĩa này
cũng áp dụng được cho một tạp chí liên tục xuất bản trên web (báo điện tử).
Báo chí, dựa trên những điều tra, tìm hiểu để làm sáng tỏ đời sống xã hội, văn
hóa. Đây chính là một bộ máy của chính quyền (điều này đặc biệt đúng ở Việt
Nam) để tìm hiểu thông tin, phổ biến và phân tích tin tức. Đây là những cơ
quan ngôn luận, cung cấp thông tin và ý kiến về mọi vấn đề. Chính vì thế, báo
chí thường được gọi là quyền lực thứ tư. Quyền lực này, nếu được nhân dân
sử dụng đúng, thì sẽ góp phần nói lên sự thật, góp phần nói lên nguyện vọng
của người dân, qua đó, cải tiến bộ máy xã hội. Báo chí hiện giờ đã phát triển
rất đa dạng: bản in, bản điện tử, kênh truyền hình...
* Người làm báo:
Theo Từ điển tiếng Việt, “Nhà báo là người chuyên làm nghề viết
báo”. Không biết khái niệm như thế đã đầy đủ chưa (vì có rất nhiều loại hình
báo chí như: báo nói, báo viết, báo hình, báo ảnh, báo điện tử… chứ không
chỉ có viết báo); khái niệm của một nhà báo nổi tiếng trên thế giới: “Nhà báo

hành nghề của tất cả những người làm báo cách mạng. Thực hiện đúng quy
định đạo đức nghề nghiệp, người làm báo sẽ tránh được những tác động tiêu
cực trong cơ chế thị trường, giữ vững lòng tin của nhân dân, của xã hội đối
với lực lượng báo chí cách mạng nói chung và đối với mỗi người làm báo
nói riêng.
2.2 Người làm báo phải có lập trường chính trị vững vàng, tuyệt đối
trung thành với Đảng với Nhân dân
Đây là phẩm chất cao quý nhất của nhà báo cách mạng Việt Nam. Lòng
trung thành hướng mọi hoạt động của nhà báo nhằm đảm bảo lợi ích của
Đảng, của nhân dân, của chế độ xã hội mà Đảng, nhân dân đã lựa chọn. Lòng
trung thành khiến chúng ta phải không ngừng học hành, rèn luyện, nâng cao
trình độ lý luận, chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, trau dồi đạo đức nghề
3


nghiệp để có đủ điều kiện làm việc một cách tốt nhất, hiệu quả nhất. Người
làm báo hành nghề vì mục tiêu cách mạng, đó chính là độc lập dân tộc gắn
liền với chủ nghĩa xã hội
Nhà báo phải có lập trường chính trị vững vàng, theo Chủ tịch Hồ Chí
Minh, hoạt động báo chí là hoạt động chính trị-xã hội, nên nhiệm vụ của báo
chí là phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân, nhà báo phải là chiến sĩ trên mặt
trận cách mạng. Do đó, lập trường chính trị vững chắc là tiêu chuẩn và là yêu
cầu hàng đầu đối với mỗi người làm báo. Hồ Chí Minh yêu cầu nhà báo ''phải
cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, đứng vững trên lập trường giai
cấp vô sản...”(4). Tại Đại hội lần thứ II, Hội Nhà báo Việt Nam ngày 16-41959, Người nói: “Tất cả những người làm báo (người viết, người in, người
sửa bài, người phát hành...) phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị
phải làm chủ, đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được.
2.3. Người làm báo phải luôn gắn bó với nhân dân, hết lòng phục vụ
nhân dân
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là

đích vụ lợi, cá nhân, ích kỷ. Người cho rằng “một tờ báo mà không được đại
đa số quần chúng ham muốn thì không xứng đáng là một tờ báo”, đó cũng là
một trong những nguyên tắc về đạo đức báo chí của Người. Người nói:
“Không biết rõ, hiểu rõ, chớ nói, chớ viết. Khi không có gì cần nói, không có
gì cần viết, chớ nói, chớ viết càn” và “chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa
biết rõ, chớ nói, chớ viết” (15). “Viết giản dị thôi, và phải đúng sự thật. Không
được bịa ra”; “Không nên chỉ viết cái tốt và giấu đi cái xấu. Nhưng phê bình
phải đúng đắn. Nêu cái hay, cái tốt thì phải có chừng mực, chớ phóng đại...
Phê bình thì phải phê bình một cách thật thà, chân thành, đúng đắn”(16).
2.6. Người làm báo phải chịu khó rèn luyện, trau dồi kiến thức và
học tập suốt đời
Việc học tập phong cách làm báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhân tố
quan trọng và vô cùng cần thiết đối với mỗi người làm báo, đặc biệt đối với
cơ chế thị trường hiện nay. Muốn trở thành nhà báo giỏi, chúng ta hãy không
ngừng học tập, khổ công rèn luyện, trau dồi bản lĩnh chính trị và bản lĩnh
5


nghề nghiệp, học tập theo gương Bác Hồ - Người thầy của báo chí cách mạng
Việt Nam. Hồ Chí Minh luôn kêu gọi mọi người thi đua học tập, coi học tập
là nhiệm vụ thường xuyên, suốt đời, “còn sống thì còn phải học”. Và trong
việc học tập Người đặc biệt chú trọng đến động cơ, thái độ học tập: “Muốn
học tập có kết quả thì phải có thái độ đúng và phương pháp đúng” (17). Tức là,
trước hết phải có động cơ học tập đúng để xác định rõ và đúng xu hướng nghề
nghiệp chân chính của mình là vì mục tiêu, lý tưởng cao cả của cách mạng, vì
Tổ quốc, vì nhân dân, vì con người và vì sự tiến bộ của chính bản thân mình.
2.7. Người làm báo cần phải nêu cao tinh thần phê
bình và tự phê bình
Chẳng những chúng ta phải thực hiện mở rộng phê bình và tự phê bình
trong Đảng và trong cơ quan chính quyền, mà chúng ta và đội ngũ những

nhiều và phê phán “đây là biểu hiện của thương mại hóa” thì chết giới báo
chí. Một bài báo tường thuật một phiên tòa có những cán bộ cấp cao bị đưa ra
xét xử vì tội tham nhũng, kể rõ các hành vi tham ô của các vị này được nhiều
độc giả đọc kỹ và báo bán chạy. Nếu chỉ nhìn số lượng báo bán ra tăng vọt mà
phê phán tờ báo đang đi theo “xu hướng thương mại hóa” thì cụm từ này rõ
ràng là một gáo nước lạnh dội tắt nhiệt tình yêu nghề săn tin của phóng viên.
Bước tiến lớn của làng báo VN là tự chủ về tài chính; có nghĩa không phải
dựa vào ngân sách nhà nước, tiền bán báo, tiền đăng quảng cáo dùng để bù
đắp được những khoản chi. Dĩ nhiên vẫn còn nhiều tờ báo vì nhiệm vụ chính
trị hay vai trò xã hội cần phải được Nhà nước tiếp tục cấp ngân sách để hoạt
động. Một tờ báo nghiên cứu về Hán-Nôm chẳng hạn sẽ có rất ít người đọc
nhưng vẫn rất cần thiết cho xã hội nên cần có nguồn chi để tiếp tục duy trì.
Những nỗ lực làm ra tờ báo bán chạy không phải vì những bài báo “lá cải”
phải được trân trọng vì đây chính là biểu hiện cao nhất của chức năng định
hướng dư luận. Nếu báo làm ra không có người đọc, làm sao người làm báo
mong tác động đến dư luận quần chúng? Trong nền kinh tế thị trường, báo chí
là kênh thông tin nhanh nhạy nhất cho hoạt động kinh tế thông qua các trang
quảng cáo. Quảng cáo nhiều do nhà quảng cáo biết họ tìm đúng tờ báo có
nhiều người đọc là điều đáng mừng, chứ không phải là chuyện đáng lo ngại.
Mức độ quảng cáo chính là thước đo tốc độ phát triển của nền kinh tế, của sự
cạnh tranh lành mạnh và ý thức tôn trọng người tiêu dùng. Quảng cáo lố lăng
8


lại là chuyện khác. Giả thử bây giờ mà nói báo chí, giống như các lĩnh vực
khác, cần phải cạnh tranh nhiều hơn nữa, ắt sẽ có người gán ngay cái nhãn
muốn “thương mại hóa” báo chí hay sao. Nhưng bình tâm suy xét, báo chí
cạnh tranh có nghĩa sẽ phải đưa tin chính xác hơn, bài viết phải sâu sắc hơn.
Điều này sẽ giúp loại trừ các bài báo mang tính suy diễn, bịa chuyện. Báo chí
cạnh tranh cũng có nghĩa báo này nói sai sẽ có báo khác phản ứng để người

toàn diện, chân thực, với trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân cao.Đây
vừa là yêu cầu, vừa là thách thức đối với từng nhà báo và cơ quan báo chí.
Yêu cầu rất khó, nhưng, chỉ như thế, báo chí mới có thể góp phần tạo ra sự
phấn khởi, tin tưởng, đồng thuận trong các tầng lớp nhân dân đưa đất nước
tiến lên giành thắng lợi trong sự nghiệp đổi mới.
Các cơ quan chủ quản báo chí, các cơ quan báo chí, các cấp hội cần đặc
biệt quan tâm, chăm lo hơn nữa công tác xây dựng Đảng, xây dựng hội, xây
dựng đội ngũ những người làm báo có phẩm chất, bản lĩnh chính trị vững
vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, năng lực chuyên môn
Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Đinh Thế Huynh đề nghị các cơ
quan chủ quản, chỉ đạo báo chí, quan tâm, tiếp thu, xem xét nghiêm túc giải
quyết các kiến nghị của các cơ quan báo chí về: kinh tế báo chí, quy hoạch,
quản lý hệ thống báo chí, công nghệ và cơ sở vật chất, kỹ thuật.

10