Cảm nghĩ về bài thơ Đập đá ở Côn Lôn
Bài làm

Đối với những thi nhân có tâm hồn ưu ái, văn chương là phương pháp để biểu lộ
tâm tư và ý chí của mình. Trong khi lỡ bước hay trong cảnh gian nan, trước áp
bức của cường quyền hay trước cái nhìn soi mói của kẻ địch, nhà thơ không thể
cởi mở tất cả những gì u uẩn tận đáy lòng, đành gói ghém nó trong những vần thơ
bóng bẩy. Đó là
Trường hợp của những trang anh hùng lờ vận, của những chiến sĩ sa cơ và cũng là
trường hợp của nhà chí sĩ phan châu trinh khi muốn mượn vài v.ần thơ để kí thác
ít nhiều tâm huyết:
“làm trai đứng giữa đất côn lôn.
Lừng lẫy làm cho lở núi non xách búa đánh tan năm bảy đống,
Ra tay đập bể mấy trăm hòn.
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,
Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
Những kẻ vá trời khi lỡ bước,
Gian nan chi kể việc con con”.
Như chúng ta đã biết, thuở niên thiếu, cụ phan châu trinh đă từng xuất chính làm
đến chức thừa biện bộ lễ. Nhưng rồi thấy triều đình mục nát, chính phủ bảo hộ bạc
đãi dân nam, cụ cương quyết từ quan, tìm bạn đồng chí để bàn mưu cứu nước. Cụ
đã gọi đề thám ở yên thế, Phan Bội Châu ở quảng đông, cụ đã sát cánh hoạt động
với các nhà ái quốc trần quý cáp, nguyễn quyền, lương văn can, huỳnh thúc
kháng, v.v...


Năm 1908, các cuộc biểu tình chống thuế khởi dậy ỏ' quảng nam rồi lan khắp các
tỉnh miền trung. Quan lại đố tội cho cụ là người chủ xướng. Cụ bị bắt và bị nam
triều kết án tử hình. Nhờ báo chí và hội bảo trọ' nhân quyền (ligne des droits .de
homme et du citoyen) can thiệp, cụ mới được giảm án và bị đày đi côn lôn.
Chính trong thời gian bị bắt lao động khố sai, cụ phan tây hồ sáng tác bài đập đá ở

trời khi lỡ bước,


Gian nan chi kể việc con con”.
Mượn tích bà nữ oa, luyện đá ngũ sắc để vá trời, tác giả bày tỏ cái chí lớn của kẻ
muốn làm những việc phi thường, mưu sự ích quốc lợi dân. Ôm cái hoài bão to tát
ấy, mang một niềm tin tưởng vô biên ở tương lai tươi đẹp, người anh hùng khi lõ'
bước xem gian nan chỉ là sự con con.
Biết khinh thường gian nan, đó là hành động ngang tàng của những con người khí
phách.
Qua bài đập đá ở côn lôn ta thấy cụ phan tây hồ muốn nói lên một tâm sự. Đó là
tâm sự của một chiến sĩ sa cơ, vẫn ôm mộng một ngày mai quật khởi. Đó là tâm
sự của một nhà chí st, vì hoàn cảnh chịu giam mình nơi tù đày, nhưng mộng hồn
vẫn gởi về nơi đất tổ xa xôi. Đó là tâm sự của một đấng anh hùng đang thử thách
với gian nan, kiên tâm khắc phục gian khổ và chịu đựng.
“nước biếc, non xanh thương chăng nhẽ!
Gian nan xin hộ khách anh hùng”
(côn lòn tức cảnh)
Đó là tâm sự của người dân mất nước, muốn “sổ lồng tháo cũi”, đem tự do về cho
dân tộc, phá tan cùm xích của thực dân.
“trường thử bách niên cam thóa mạ,
Bất tri hà nhật xuất lao lung”.
(tháng ngày uất hận đành cam,
Sổ lồng tháo củi biết làm sao đây ?”).
(chí thành thông thánh)
Tóm lại, bài thơ đã gói ghém tâm sự của một chiến sĩ bài phong phản thực, một
chí sĩ ái quốc, một đấng anh hùng thất thế, một người dân mất nước đang ẩn nhẫn
chịu mọi khổ hình để chò' ngày thực hiện những hoài bão lớn lao.