Một số biện pháp dạy Lịch sử lớp 4

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1/ Đặt vấn đề:
a. Cơ sở lí luận:
Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.
Đó là lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh thuở sinh thời. Vì dân tộc Việt Nam
có một nền lịch sử lâu đời với nhiều thành tựu và những chiến công hiển hách rất
đáng tự hào. Do đó là người Việt Nam thì phải biết lịch sử Việt Nam. Đó là đạo lí
muôn đời của dân tộc, đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”. Thế hệ trẻ ngày nay phải
thông qua môn Lịch Sử mới biết được nguồn cội, sự phát triển của loài người,
truyền thống hào hùng của dân tộc. Thế nhưng, trong những năm gần đây, do
những nguyên nhân khách quan (khó khăn về kinh tế, xã hội) và chủ quan (nhận
thức, quan niệm không đúng) mà việc hiểu biết về kiến thức lịch sử giảm sút đến
mức báo động. Nhiều học sinh, sinh viên, thanh niên hiểu biết rất mơ hồ về lịch
sử nước nhà. Không biết về các nhân vật, sự kiện lịch sử. Chẳng hạn như các con
đường mang tên các vị anh hùng dân tộc như: Hùng Vương, Trần Quốc Toản, Lý
Thường Kiệt,… nhưng các em không biết Hùng Vương là ai, nói sai về Trần
Quốc Toản, hay cho rằng Lý Thường Kiệt là một trong 108 vị anh hùng Lương
Sơn Bạc,…Điều này làm cho xã hội và ngành giáo dục không khỏi băn khoăn
suy nghĩ và đặt câu hỏi: Tại sao kiến thức lịch sử của các em lại kém như vậy?
Xuất phát từ câu hỏi đó nên chủ trương của ngành giáo dục là phải đổi mới, nâng
cao chất lượng dạy và học, sao cho nền giáo dục nước nhà ngang tầm với các
nước trong khu vực cũng như các nước tiên tiến trên thế giới. Trong đó đổi mới
phương pháp dạy học môn Lịch sử nói chung và Lịch sử lớp 4 nói riêng là yêu
cầu cần thiết.
b. Cơ sở thực tiễn:
Ở lớp 4, học sinh mới bắt đầu tiếp cận với môn lịch sử, các em còn rất bỡ
ngỡ với việc tiếp thu kiến thức cũng như phương pháp học bộ môn này. Về nội
dung chương trình môn lịch sử lớp 4. Với dòng thời gian kéo dài từ buổi đầu

hướng dẫn, tổ chức các hoạt động của học sinh phải hết sức thận trọng, tích cực
tìm tòi nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong một giờ học. Chính vì vậy tôi
nhận thấy cần phải có những biện pháp thiết thực và hữu hiệu để tăng cường tính
tích cực hóa học tập của học sinh, giúp các em nắm vững kiến thức môn này. Từ
những lý do đó tôi đã lựa chọn nghiên cứu đề tài: “ Một số biện pháp dạy Lịch
sử lớp 4 ”, để giúp học sinh yêu thích, hứng thú và thấy được tầm quan trọng của
môn học, học sinh nắm vững kiến thức lịch sử một cách hiệu quả. Qua đó giúp
tôi tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với từng đối tượng học
sinh.
2. Mục đích đề tài:
Mục đích của đề tài này là nêu ra được những biện pháp để nâng cao chất lượng
dạy và học môn Lịch sử lớp 4. Cụ thể là làm cho học sinh không xem nhẹ môn
Lịch sử, hứng thú với môn học này. Qua đó khơi dậy lòng đam mê trong học
sinh, giúp các em tích cực, chủ động tự tìm kiếm và chiếm lĩnh tri thức. Thông
qua đó, giáo dục cho các em có lòng yêu mến quê hương, đất nước, con người từ
đó góp phần giúp các em phát triển nhân cách toàn diện.
3. Lịch sử đề tài:
Trong nhiều năm công tác, được phân công dạy lớp 4, tôi thấy một điều là đa số
học sinh không thích học lịch sử. Trong giờ học các em thường không tập trung,
ít đưa tay phát biểu. Vì vậy việc nắm bắt, ghi nhớ kiến thức lịch sử của các em rất
thụ động, mau quên. Một số em chưa biết cách quan sát sơ đồ, lược đồ, không
thuật lại được diễn biến trận đánh, không nhớ móc thời gian,…Vì vậy, kiến thức
về lịch sử của các em rất mơ hồ, lan man. Đứng trước tình huống này tôi không
chùn bước. Từ đó tôi luôn dành nhiều thời gian tìm tòi, nghiên cứu sách vở, tài
liệu và tìm ra được nhiều phương pháp dạy học thích hợp để giúp học sinh hứng
thú với môn học và tự chiếm lĩnh kiến thức. Qua nhiều năm trau dồi tìm hiểu, dạy
nhiều đối tượng học sinh, bản thân đã đúc kết được một số kinh nghiệm dạy học.
Năm học 2015- 2016 tôi áp dụng cho học lớp 4 tôi đang dạy.
4. Phạm vi đề tài:
Chương trình Lịch sử lớp 4 giúp học sinh có những kiến thức cơ bản, thiết thực

với môn Tự nhiên và xã hội ở lớp 3.
- Một số phụ huynh học sinh chưa thật sự quan tâm để giúp các em học tốt
môn Lịch sử, mà chỉ quan tâm và đầu tư nhiều cho môn Toán và Tiếng Việt. Coi
môn Lịch sử là môn học phụ.
- Đa số học sinh chưa thông suốt tư tưởng nên coi môn học này là chính, môn
học kia là phụ, chưa nhận thức được tầm quan trọng của môn học nên các em
chưa phát huy được hết những hiểu biết của mình.
- Học sinh chủ yếu nhìn sách giáo khoa để trả lời câu hỏi đưa ra mà không
hiểu rõ vấn đề nên không thoát ly được sách giáo khoa. Tiếp thu kiến thức một
cách thụ động.
Sau khi trải qua một thời gian thực học, trong quá trình kiểm tra bài đa số học
sinh không nhớ bài. Tôi bắt đầu làm một cuộc khảo sát bằng cách cho mỗi em ghi
vào một tờ giấy nhỏ ý kiến thích học hay không thích học môn Lịch sử. Kết quả
tôi nhận được như sau:
Tổng số HS
37/ 19

Thích học
13/ 10

Tỉ lệ
35.13%

Không thích học
24/ 09

Tỉ lệ
64.87%

Qua số liệu trên cho thấy đa số học sinh chưa hứng thú học tập nên kiến thức

cho các em một số vốn sống phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi của các em. Trẻ nhỏ
thì mau quên nhưng cũng rất “tò mò”, thích khám phá. Vì vậy, trong qúa trình
giảng dạy giáo viên chốt sâu kiến thức sẽ giúp các em hứng thú tìm tòi, yêu thích
môn học hơn. Để làm được điều này, trước tiên giáo viên cần tham khảo sách,
báo, tư liệu, tranh ảnh,… liên quan đến nhiều môn chứ không riêng môn Lịch sử.
Cập nhật kiến thức thường xuyên như một thói quen thì lúc đó chúng ta sẽ nhớ
lâu hơn. Tuy nhiên khi khắc sâu hay mở rộng kiến thức phải có sự lựa chọn, đảm
bảo tính chính xác, bám sát vào nội dung bài đang dạy tránh sa đà đi quá mục
tiêu bài.
3.2. Chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học.
Một trong những yêu cầu quan trọng của đổi mới giáo dục hiện nay là đổi
mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo
của học sinh, muốn đổi mới phương pháp dạy học. Bên cạnh các điều kiện về
chương trình sách giáo khoa, về giáo viên, học sinh,… điều kiện về đồ dùng dạy
học cũng được đặc biệt quan tâm, việc dạy và học gắn liền với sử dụng có hiệu
quả thiết bị dạy học, học sinh thật sự là chủ thể của hoạt động nhận thức. Biểu
hiện bên ngoài của sự đổi mới đó là học sinh thảo luận nhiều hơn, suy nghĩ nhiều
hơn, hoạt động cũng nhiều hơn. Không có đủ đồ dùng dạy học hoặc có đồ dùng
dạy học mà không sử dụng, khai thác hợp lí thì không thể đảm bảo thực hiện
được mục tiêu của bài học, càng không thể phát huy được tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Bên cạnh đó còn tạo không
khí nhàm chán môn học trong học sinh. Mặc khác, đồ dùng dạy học còn giúp
giáo viên đảm bảo thực hiện được các nguyên tắc dạy học, đặc biệt là nguyên
tắc trực quan, nguyên tắc thực hành trong quá trình dạy học. Nhờ đó học sinh lĩnh
hội được các khái niệm, các kiến thức cần thiết một cách thuận lợi, dễ dàng.
Riêng đối với việc dạy học môn Lịch sử ở Tiểu học nói chung và Lịch sử lớp 4
nói riêng đồ dùng dạy học có vai trò cực kì quan trọng. Do đó, trong một tiết dạy,
khâu chuẩn bị là hết sức quan trọng. Chúng ta cần phải chuẩn bị đầy đủ, kĩ càng
trước mỗi bài dạy. Đồ dùng dạy học không thể thiếu trong giảng dạy là lược đồ.
Do đó, giáo viên phải nắm vững kĩ năng sử dụng lược đồ. Sử dụng lược cần

- Lược đồ khi treo trên bảng cần đủ lớn để tất cả học sinh có thể quan sát
được (trường hợp nhỏ thì phát về nhóm cho các em tự quan sát).
- Giáo viên và học sinh nên thường xuyên thao tác trên lược đồ để giúp học
sinh nhuần nhuyễn khi lên học lớp trên.
Loại đồ dùng nữa không thể thiếu trong giảng môn Lịch sử là đồ dùng trực
quan như tranh, ảnh, mô hình, bảng phụ,…Mặc dù đã được trang bị tương đối
đầy đủ các loại đồ dùng dạy học, nhưng kiến thức lịch sử ở lớp 4 rất mơ hồ, trừu
tượng và khô khan. Vì thế đòi hỏi giáo viên cần nghiên cứu bài dạy trước để có
hướng chuẩn bị bài ở nhà của học sinh và cũng để giáo viên sưu tầm, tìm kiếm
tranh ảnh hay tự làm mô hình nhằm thu hút, lôi cuốn sự ham thích của học sinh
đối với môn học.
Đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung, rõ, đẹp, đủ dùng. Giáo viên phải
phân loại đồ dùng, nghiên cứu đồ dùng, tư liệu để hiểu rõ về nội dung hay kiến
thức,… mà đồ dùng sẽ cung cấp cho bài học.
Ví dụ:
 Khi dạy bài “Chùa thời Lý ”, sách giáo khoa trang 32. Ngoài việc cho học
sinh chuẩn bị và sưu tầm tranh ảnh tư liệu về chùa thời Lý. Giáo viên còn phải
sưu tầm, cập nhật thêm tranh ảnh và tư liệu về chùa thời Lý, bảng phụ, phiếu học
tập.
 Khi dạy bài “Thành thị ở thế kỉ XVI-XVII”, sách giáo khoa trang 57.
Ngoài việc chuẩn bị các đồ dùng dạy học như hình minh họa ở SGK, phiếu học
tập. Giáo viên còn phải chuẩn bị bản đồ Việt Nam, sưu tầm, cập nhật thêm tranh
ảnh các tư liệu về ba thành thị lớn thế kỉ XVI-XVII và hiện nay.
3.3. Tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm nhỏ:
Song song với chương trình thay sách giáo khoa mới, thì việc đổi mới
phương pháp dạy học cũng rất được quan tâm. Mục tiêu chính của việc đổi mới
phương pháp dạy học là lấy học sinh làm trung tâm, chuyển vị trí người học từ
thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang tìm kiếm, chiếm lĩnh
tri thức. Một trong những yếu tố cơ bản của dạy học lấy học sinh làm trung tâm
đó là hoạt động nhóm. Hoạt động nhóm giúp học sinh có thể tích cực tham gia ý

* Mỗi thành viên trong nhóm học sinh phải được giao trách nhiệm cá nhân.
* Mọi thành viên của nhóm đều phải được thu hút vào việc chung của nhóm
để đóng góp cho kết quả đạt cao nhất.
* Các thành viên của nhóm phải có tác động qua lại với nhau trong quá trình
làm việc chung trong nhóm.
* Mỗi hoạt động nhóm đều phải hướng vào cả mục đích phát triển cho các
học sinh những kĩ năng làm việc cùng người khác và cả mục đích dạy học.
Ngoài hình thức học theo nhóm, giáo viên có thể xen kẻ giữa làm việc theo
nhóm với làm việc cá nhân. Giáo viên giao việc cho lớp, cho từng nhóm, cho
từng cá nhân. Học sinh có cơ hội tự khai thác kiến thức sách giáo khoa, lược đồ,
tư liệu,…thảo luận đưa ra ý kiến chung. Tuy nhiên trong một lớp có nhiều đối
tượng học sinh, không phải học sinh nào cũng khai thác kiến thức được tốt. Vì
vậy khi học sinh trình bày có em lúng túng thì giáo viên không nên trách phạt hay
gọi học sinh khác mà giáo viên cần khuyến khích, động viên gợi mở cho học
sinh trình bày. Tùy nhóm học sinh, tùy lúc mà có thể đưa ra những yêu cầu thích
hợp, để các em mở rộng kiến thức liên quan.
Ví dụ: Khi dạy bài “Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo”, ở
hoạt động:
a. Trận Bạch Đằng
- Giáo viên cho học sinh đọc thầm sách giáo khoa thảo luận nhóm theo định
hướng:
+ Vì sao có trận Bạch Đằng?
+ Trận Bạch Đằng diễn ra ở đâu?
+ Ngô Quyền đã dùng kế gì để đánh giặc?
+ Kết quả của trận Bạch Đằng?
- Học sinh thảo luận theo nhóm 4 và phát biểu ý kiến.
- Giáo viên nhận xét và bổ sung.
- Tổ chức cho học sinh tường thuật lại trận Bạch Đằng có sử dụng tranh minh
họa. (2 đến 3 học sinh)
Người thực hiện: Nguyễn Thị Năng

của học sinh với thực tế.
Việc sử dụng bài giảng điện tử trên lớp giúp giáo viên tiết kiệm được thời
gian trình bày bảng đen cũng như thao tác sử dụng các đồ dùng trực quan truyền
thống. Do đó, giáo viên sẽ có nhiều thời gian hơn để tổ chức dạy học nêu vấn đề,
trao đổi thảo luận, hoạt động nhóm, kiểm tra, đánh giá, thực hành,… nhằm phát
huy tốt tính tích cực, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh. Hệ thống đa
phương tiện và khả năng tạo hiệu ứng đa dạng các phần mềm trình diễn có thể
giúp giáo viên và học sinh xây dựng các lược đồ ở dạng câm, hay các dạng câu
hỏi trắc nghiệm khách quan, thiết kế các trò chơi tương tự như chương trình
truyền hình “Đường lên đỉnh Olympia” “ Trúc xanh”,… trong hoạt động kiểm tra
bài cũ, tiểu kết hoạt động hay củng cố bài. Góp phần tạo không khí sôi nổi và
hứng thú học tập trong học sinh.
Ví dụ:
 Khi dạy bài “Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân” sách giáo khoa trang 25.
Ở hoạt động kiểm tra bài cũ, tôi kiểm tra kiến thức cũ bằng cách cho các em
chơi trò chơi Đố em. Giáo viên nêu câu đố:
* Đố ai nêu lá quốc kì
Mê Linh đất cũ còn ghi muôn đời
Yếm, khăn đội đá vá trời
Giặc Tô mất vía rụng rời thoát thân.( Là ai?)
* Đố ai trên Bạch Đằng Giang
Người thực hiện: Nguyễn Thị Năng

9

Trường Tiểu học Nguyễn Tấn Kiều


Một số biện pháp dạy Lịch sử lớp 4


O

A

* Hàng ngang thứ ba có 5 chữ cái, đây là loại vũ khí làm thủng thuyền của
giặc.
C
O
C
G
Ô
* Hàng ngang thứ tư có 9 chữ cái, Ngô Quyền đã dựa vào hiện tượng thiên
nhiên này để đánh giặc.
T

H

U

Y

T

R

I

Ê

U

Ê

N

* Hàng ngang thứ tám có 9 chữ cái, tên chỉ huy quân Nam Hán sang đánh
nước ta.
H

O

Ă

Sau khi cho học sinh giải
Bạch Đằng.
T
H
Â
T
C
Ô
L
O
C
O
T

N

G


U
Y
Ư
Ơ
C
G 9 Ô
T
H

T
N

R
G

I
L

Ê
Â

U
M

QTrườngUTiểu học
Y Nguyễn
Ê TấnNKiều
A
O


Điểm 5 - 6 Điểm dưới 5
SL
% SL
%

b.Về giáo viên:
- Dạy theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh, giáo viên nói ít, bớt
được sự theo dõi căng thẳng của học sinh - giáo viên thực sự là người hoạt động,
tổ chức dẫn dắt các hoạt động của học sinh, là người trọng tài tin cậy của các em
mà vai trò của giáo viên không bị mờ nhạt và tạo cho mình thêm linh hoạt, sáng
tạo hơn. Trong quá trình đọc sách, báo tra cứu tìm hiểu thêm tư liệu, tranh ảnh…
tôi cảm thấy mình càng hiểu biết thêm nhiều kiến thức mới mẻ. Có như vậy giáo
viên mới làm tốt vai trò trọng tài của mình.
- Giáo viên phải có kĩ năng phân tích chương trình, sách giáo khoa, xác định
đúng mục đích yêu cầu, nội dung của từng bài học và tìm ra phương pháp phù
hợp để giúp học sinh nắm vững kiến thức, hình thành kĩ năng cơ bản cho việc tìm
hiểu lịch sử.

Người thực hiện: Nguyễn Thị Năng

9

Trường Tiểu học Nguyễn Tấn Kiều


Một số biện pháp dạy Lịch sử lớp 4

Người thực hiện: Nguyễn Thị Năng

9

thảo luận nhóm, học sinh làm vở bài tập,… sẽ có thể làm cho thời gian của tiết
học kéo dài hơn một chút. Đó cũng là điều mà tôi đang băn khoăn và cố gắng tìm
cách khắc phục, rèn luyện cho học sinh tính tự học để học sinh tiếp thu đầy đủ
nội dung bằng các hoạt động của chính mình mà vẫn đảm bảo thời gian tiến trình
lên lớp.
2. Phạm vi áp dụng:
- Qua nhiều năm giảng dạy môn Lịch sử theo cách tôi đã trình bày trên. Học
sinh luôn khao khát, say mê môn học này. Các em luôn nêu những thắc mắc, có
rất nhiều câu hỏi của các em mà bản thân tôi không trả lời được ngay. Nhưng nhờ
đó, tôi lại cố gắng tìm tòi, học hỏi, tích lũy kiến thức để làm phong phú bài dạy
của mình và quan trọng là truyền cho các em niềm say mê, hứng thú trong học
tập.
- Với những phần tôi đã trình bày ở trên, chỉ mong muốn góp một phần nhỏ
giúp giáo viên trong trường cũng như giáo viên trong toàn tỉnh dạy tốt hơn môn
Lịch sử lớp 4 nói riêng và Lịch sử ở tiểu học nói chung. Để dạy tốt môn Lịch sử
không khó, điều then chốt và quyết định là ý thức của mỗi giáo viên khi đầu tư
tiết dạy. Lòng yêu nghề, yêu trẻ luôn được thể hiện trên từng tiết dạy của giáo
viên.

Người thực hiện: Nguyễn Thị Năng

9

Trường Tiểu học Nguyễn Tấn Kiều


Một số biện pháp dạy Lịch sử lớp 4

Trong quá trình viết sáng kiến, không thể tránh khỏi sai sót. Mong các thầy cô
trong hội đồng khoa học nhà trường, bạn bè đồng nghiệp góp ý kiến để sáng kiến

Trường Tiểu học Nguyễn Tấn Kiều