ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HẢI YẾN

CHÕ §é Tö TUÊT
TRONG LUËT B¶O HIÓM X· HéI ë VIÖT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ HẢI YẾN

CHÕ §é Tö TUÊT
TRONG LUËT B¶O HIÓM X· HéI ë VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. LÊ VĂN BÍNH

HÀ NỘI - 2015


MỤC LỤC

THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM ........... Error! Bookmark not defined.
2.1.

Lược sử quá trình hình thành chế độ tử tuất trong luật bảo
hiểm xã hội Việt Nam ....................... Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Giai đoạn từ 1945 đến năm 1961 ....... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Giai đoạn 1961 đến 1995 ................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Giai đoạn 1995 đến nay ...................... Error! Bookmark not defined.
2.2.

Thực trạng quy định chế độ tử tuất trong pháp luật bảo
hiểm xã hội Việt Nam ....................... Error! Bookmark not defined.

1


2.2.1. Chế độ tử tuất trong loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộcError! Bookmark not d
2.2.2. Chế độ tử tuất trong loại hình bảo hiểm xã hội tự nguyệnError! Bookmark not
2.3.

Thực trạng thực hiện chế độ tử tuất ở Việt NamError! Bookmark not define

2.3.1. Thực trạng thực hiện chế độ tử tuất trong loại hình bảo hiểm xã
hội bắt buộc ........................................ Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Thực trạng thực hiện chế độ tử tuất thuộc loại hình bảo hiểm xã
hội tự nguyện ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.

Một số nhận xét thực trạng chế độ tử tuất ở Việt NamError! Bookmark not

quyền con ngƣời, điều đó đƣợc thể hiện rất rõ trong Tuyên ngôn nhân quyền
của Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 10/12/1948: “Tất cả mọi
người với tư cách là thành viên của xã hội có quyền hưởng bảo hiểm xã hội”.
Sự xuất hiện của BHXH là một tất yếu khách quan trong đời sống kinh tế thị
trƣờng – nơi mà có những nhóm ngƣời gặp rủi ro, bất hạnh, bị giảm hoặc mất
thu nhập, rơi vào tình trạng không tự lo đƣợc cuộc sống hoặc bị rơi vào vị trí
yếu thế trong xã hội.
Ở Việt Nam, BHXH là trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, đóng vai
trò to lớn trong việc góp phần đảm bảo ổn định đời sống cho cán bộ, công
chức, quân nhân và ngƣời lao động. Bên cạnh việc quy định các chế độ ƣu
việt cho ngƣời trực tiếp tham gia, thì BHXH còn góp phần hỗ trợ, ổn định đời
sống đối với đối tƣợng thụ hƣởng gián tiếp. Một trong số các chế độ đó chính
là chế độ tử tuất, đây là khoản trợ cấp đối với nhân thân, gia đình ngƣời tham
gia BHXH đã mất nhằm mục đích hỗ trợ một phần chi phí mai táng, trợ cấp
cho những ngƣời mà khi còn sống, ngƣời tham gia BHXH có trách nhiệm,
nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dƣỡng. Việc quy định chế độ tử tuất nằm trong hệ
thống chế độ BHXH thể hiện tính ƣu việt của chế độ, đã và đang phát huy
nhiều mặt tích cực, đảm bảo an sinh xã hội, góp phần ổn định và nâng cao đời
sống nhân dân.
Chế độ tử tuất là một chế độ nằm trong hệ thống các chế độ của BHXH
có số lƣợng đối tƣợng thụ hƣởng chiếm tỷ lệ lớn. Theo số liệu báo cáo của
BHXH Việt Nam, kết quả thực hiện 5 năm sau khi Luật Bảo hiểm xã hội

3


2006 có hiệu lực 2007 – 2012, có bình quân 21.048 ngƣời/ năm hƣởng trợ cấp
tuất hàng tháng, 26.788 ngƣời hƣởng trợ cấp tuất một lần [3]. Luật Bảo hiểm
xã hội năm 2014 tiếp tục dành 8 Điều (từ Điều 66 đến Điều 71, Điều 80 và
Điều 81) để quy định về chế độ tử tuất, bộ luật đã tiếp thu, sửa đổi những hạn

khoa học trên các tạp chí khoa học pháp lý chuyên ngành nhƣ Tạp chí Bảo
hiểm xã hội, Tạp chí Luật học, Tạp chí Lao động – Xã hội, một số các báo
cáo, chuyên đề tại các hội thảo chuyên ngành Lao động – Thƣơng binh và Xã
hội, Bảo hiểm xã hội,…
Việc luận văn đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện về chế độ tử tuất là
một trong số các chế độ thuộc hệ thống pháp luật BHXH Việt Nam, đánh giá
những ƣu điểm, những hạn chế về quy định pháp luật về chế độ tử tuất và việc
thực thi chế độ này trong thực tế, từ đó đƣa ra các đề xuất nhằm hoàn thiện
quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về chế độ tử tuất
là cần thiết và không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào trƣớc đây.
3. Mục đích nghiên cứu của đề tài
- Hệ thống hóa các vấn đề mang tính lý luận về chế độ tử tuất trong hệ
thống các chế độ BHXH; sự điều chỉnh của pháp luật về chế độ tử tuất ở pháp
luật quốc tế và bài học nhìn về thực tiễn nƣớc ta.
- Đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về chế độ tử tuất, thực
trạng thực hiện các quy định này trong thực tiễn, đƣa ra một số nhận xét về
chế độ tử tuất. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện quy
định pháp luật về chế độ tử tuất, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện trong
thực tiễn chế độ tử tuất.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu quy định pháp luật về chế độ tử tuất
trong hai loại hình BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện, tình hình thực hiện
chế độ tử tuất trong thực tiễn ở Việt Nam.

5


* Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung vào các vấn đề lý luận của pháp luật về chế độ tử

quản lý nhà nƣớc và đảm bảo an sinh xã hội trong thời gian tới.
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo
cho tất cả cán bộ, công chức làm việc trong hệ thống cơ quan Bảo hiểm xã
hội, ngành Lao động – Thƣơng binh và Xã hội trên phạm vi toàn quốc. Luận
văn cũng có thể đƣợc sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, học
tập, nghiên cứu hoặc bất kỳ ai quan tâm đến lĩnh vực này.
7. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 phần:
Chương 1: Khái quát chung về chế độ tử tuất.
Chương 2: Thực trạng chế độ tử tuất và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam.
Chương 3: Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ
tử tuất.

7


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Bảo hiểm xã hội Việt Nam (2012), Báo cáo tình hình tổ chức thực hiện
Luật Bảo hiểm xã hội, đề xuất một số nội dung sửa đổi, bổ sung, Hà Nội.

2.

Bộ Chính trị (2012), Nghị quyết số 21 – NQ/TW ngày 22/11/2012 về tăng
cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm
y tế giai đoạn 2012 – 2020, Hà Nội.

3.


sống gia đình.

9.

Chủ tịch nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hòa (1950), Sắc lệnh số 77/SL
ngày 22/5/1950 ban hành quy chế công nhân.

10. Hội đồng Bộ trƣởng (1985), Nghị định số 236/HĐBT ngày 18/9/1985 về
sửa đổi, bổ sung một số chính sách về tiền lương của thương binh và xã
hội, Hà Nội.

8


11. Hội đồng Chính phủ (1961), Nghị định số 218/CP ngày 27/12/1961 ban
hành Điều lệ tạm thời về bảo hiểm xã hội đối với công nhân, viên chức
nhà nước.
12. Hội đồng quốc gia chỉ đạo biên soạn Từ điển bách khoa toàn thƣ (2003),
Từ điển bách khoa toàn thư, Nxb Từ điển bách khoa.
13. Hoàng Phê (Chủ biên) (1994), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Khoa học xã hội
– Trung tâm Từ điển học – Hà Nội.
14. Nguyễn Hiền Phƣơng (2010), Pháp luật an sinh xã hội, những vấn đề lý
luận và thực tiễn, Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.
15. Quốc hội (1980), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
Hà Nội.
16. Quốc hội (1994), Bộ luật Lao động, Hà Nội.
17. Quốc hội (2006), Luật Bảo hiểm xã hội, Hà Nội.
18. Quốc hội (2014), Luật Bảo hiểm xã hội, Hà Nội.
19. Phạm Đỗ Nhật Tân, Nguyễn Kim Phụng (2008), Bảo hiểm xã hội phần 2,
Nxb Lao động – Xã hội, Hà Nội.