ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Nguyễn Thị Lan Hƣơng

NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN NHÂN SINH CHO ĐỊNH HƢỚNG
KHÔNG GIAN SỬ DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI
TRƢỜNG KHU VỰCHẠ LONG - CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Nguyễn Thị Lan Hƣơng

NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN NHÂN SINH CHO ĐỊNH HƢỚNG
KHÔNG GIAN SỬ DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI
TRƢỜNG KHU VỰC HẠ LONG - CẨM PHẢ, TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trƣờng
Mã số: 60850101

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

DANH MỤC HÌNH ................................................................................................. .iv
MỞ ĐẦU .................................................................................................................. ..1
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CẢNH
QUAN NHÂN SINH ................................................ Error! Bookmark not defined.

1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tàiError! Bookmark not defin
1.1.1. Các nghiên cứu về cảnh quan nhân sinh trên thế giớiError! Bookmark
not defined.
1.1.2. Các nghiên cứu cảnh quan nhân sinh ở Việt NamError! Bookmark not
defined.
1.1.3. Các công trình nghiên cứu có liên quan ở khu vực Hạ Long – Cẩm Phả
........................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Một số vấn đề cơ bản về cảnh quan nhân sinhError! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm, cấu trúc và phân loại cảnh quan nhân sinhError! Bookmark
not defined.
1.2.2. Tính chất khác biệt của cảnh quan nhân sinhError!

Bookmark

not

defined.
1.2.3. Sự biến đổi cảnh quan nhân sinh ............ Error! Bookmark not defined.
1.3. Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu ........ Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Quan điểm nghiên cứu ............................ Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Phƣơng pháp và quy trình nghiên cứu .... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2. CẢNH QUAN NHÂN SINH KHU VỰC HẠ LONG - CẨM PHẢ,
TỈNH QUẢNG NINH ............................................... Error! Bookmark not defined.

2.1. Các yếu tố thành tạo cảnh quan nhân sinh khu vực Hạ Long – Cẩm PhảError! Bookmar

Long – Cẩm Phả ................................................ Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Hiện trạng môi trƣờng ở một số dạng cảnh quan nhân sinh tiêu biểu...49

3.2. Dự báo xu thế biến đổi cảnh quan nhân sinh khu vực Hạ Long – Cẩm PhảError! Bookm
3.2.1. Phân tích quy hoạch phát triển và khai thác tài nguyên tại khu vựcError!
Bookmark not defined.
3.2.2. Xu thế biến đổi cảnh quan nhân sinh khu vực Hạ Long – Cẩm Phả
........................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Định hƣớng sử dụng hợp lý và bảo vệ môi trƣờng các cảnh quan nhân sinh
khu vực Hạ Long – Cẩm Phả ................................ Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Nguyên tắc chung .................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Định hƣớng sử dụng hợp lý và bảo vệ môi trƣờng các cảnh quan nhân
sinh khu vực nghiên cứu ................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ............................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 8

ii


iii


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Các khái niệm chính liên quan đến mục tiêu và hƣớng lựa chọn chỉ tiêu
cảnh quan cho phân tích biến đổi cảnh quan ............ Error! Bookmark not defined.
Bảng 1.2. Hệ thống phân loại CQNS ở Kon Tum .... Error! Bookmark not defined.

Bảng 1.3. Hệ thống phân vị và chỉ tiêu phân loại CQNS Việt NamError! Bookmark not defin

Bảng 2.1. Trữ lƣợng than đã đƣợc tìm kiếm thăm dò vùng Hạ Long - Cẩm PhảError! Bookmar

Bảng 3.13. Kết quả quan trắc nƣớc thải công nghiệp và bãi rác khu vực Hạ Long Cẩm Phả .................................................................... Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.14. Kết quả quan trắc môi trƣờng đất tại vùng sản xuất nông nghiệpError! Bookmark n

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1. Quan niệm về cảnh quan văn hóa (Carl Sauer, 1926)Error! Bookmark not defined.

Hình 1.2. Chỉ tiêu cảnh quan (Atilia Peano & Claudia Casatela, 2011)Error! Bookmark not de

Hình 1.3. Mối quan hệ giữa con ngƣời và cảnh quan (A.P.A. Vink, 1983)Error! Bookmark no

Hình 1.4. Các dạng cảnh quan nhân sinh ở Kon Tum (Nguyễn Đăng Hội, 2004)Error! Bookma
Hình 1.5. Mô hình cấu trúc cảnh quan nhân sinh (Nguyễn Cao Huần, Trần Anh
Tuấn, 2002) ............................................................... Error! Bookmark not defined.

Hình 1.6. Phân loại cảnh quan nhân sinh khu vực Hạ Long – Cẩm PhảError! Bookmark not d
Hình 1.7. Các bƣớc nghiên cứu cảnh quan nhân sinh khu vực Hạ Long – Cẩm Phả,
tỉnh Quảng Ninh ........................................................ Error! Bookmark not defined.

v


MỞ ĐẦU
1.

Tính cấp thiết của đề tài
Nƣớc ta đang bƣớc vào giai đoạn công nghiệp hóa hiện đại hóa với những

bƣớc đi vững chắc, đạt đƣợc những thành tựu lớn cả trong lĩnh vực khoa học và


vệ môi trường khu vực Hạ Long – Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh” đã đƣợc lựa chọn
nghiên cứu và hoàn thành.
Mục tiêu nghiên cứu
Làm rõ đặc điểm của các cảnh quan nhân sinh và các vấn đề môi trƣờng nảy
sinh làm cơ sở đề xuất sử dụng hợp lývà bảo vệ môi trƣờng các cảnh quan nhân
sinh khu vực Hạ Long – Cẩm Phả của tỉnh Quảng Ninh.
2.

3.

Nội dung nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục tiêu trên, học viên đã tiến hànhthu thập các tài liệu về cơ sở

lý luận cảnh quan nhân sinh cũng nhƣ các số liệu, tài liệu về điều kiện tự nhiên,
kinh tế - xã hội liên quan đến khu vực nghiên cứu, nhằm thực hiện những nội dung
chính sau:
- Xây dựng cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu cảnh quan nhân sinh
- Đặc điểm và sự phân hóa cảnh quan nhân sinh khu vực Hạ Long – Cẩm Phả
- Phân tích các vấn đề môi trƣờng chính và tai biến thiên nhiên nảy sinh trong
các cảnh quan nhân sinh.
- Dự báo xu thế biến đổi cảnh quan nhân sinh
- Định hƣớng sử dụng hợp lý và bảo vệ môi trƣờng các cảnh quan nhân sinh
khu vực nghiên cứu
4.

Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: khu vực Hạ Long – Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh
- Phạm vi khoa học:
+ Tập trung nghiên cứu cảnh quan nhân sinh (phần đất liền) khu vực Hạ


khu vực nghiên cứu
7.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Ý nghĩa khoa học: Đề tài luận văn góp phần làm phong phú hƣớng nghiên
cứu cảnh quan nhân sinh trong hệ thống cơ sở lý luận về cảnh quan học nói chung
và cảnh quan nhân sinh nói riêng
- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu tạo cơ sở dữ liệu về điều kiện tự
nhiên, tài nguyên thiên nhiên và các phƣơng án định hƣớng sử dụng cảnh quan, đây
là cơ sở khoa học phục vụ sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng khu vực
Hạ Long – Cẩm Phả
Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có các chƣơng nhƣ sau:
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu cảnh quan nhân sinh khu vực
Hạ Long – Cẩm Phả
8.

Chƣơng 2. Cảnh quan nhân sinh khu vực Hạ Long – Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh
Chƣơng 3. Phân tích các vấn đề môi trƣờng chính nảy sinh và đề xuất hƣớng sử
dụng và bảo vệ cảnh quan khu vực Hạ Long – Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

8


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1.
2.

thuật, Hà Nội.

Trần Thị Phƣơng (2009), Nghiên cứu cảnh quan nhân sinh Thành phố Vinh
phục vụ mục tiêu phát triển bền vững, Luận văn thạc sỹ khoa học, Hà Nội.
9. UBND Tỉnh Quảng Ninh (2013), Báo cáo quan trắc hiện trạng môi trường
tỉnh Quảng Ninh
10. UBND Tỉnh Quảng Ninh (2013), Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Quảng Ninh
8.

đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và ngoài 2050
11. UBND Tỉnh Quảng Ninh (2014), Quy hoạch môi trường tỉnh Quảng Ninh đến
năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; Quy hoạch môi trường vịnh Hạ Long đến
năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, Tập đoàn Nippon Koie – Nhật Bản thực
hiện
12. UBND Tỉnh Quảng Ninh (2008), Quy hoạch bảo vệ môi trường vùng Hạ Long
– Cẩm Phả - Yên Hưng đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020

9


13. UBND thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (2014), Quy hoạch bảo vệ môi
trường thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm
2030
14. UBND thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (2013), Quy hoạch phát triển CN
– TCN thành phố Hạ Long giai đoạn 2006 – 2015 và tầm nhìn đến năm 2020;
Quy hoạch phát triển thương mại đến năm 2015, định hướng 2020; Quy hoạch
tổng thể phát triển du lịch thành phố Hạ Long đến năm 2015 và tầm nhìn đến
năm 2020
15. UBND thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh (2013), Quy hoạch sử dụng đất
đến năm 2020 và kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011 – 2015 thành phố Hạ

pp. 83 – 87 – 330.
25. Chris Wilson and Paul Groth (2003), Everyday American - Cultural
Landscape Studies after J. B. Jackson, University of California Press Berkeley
and Los Angeles, California, USA, pp. 1 – 5.

11