ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
--------------------------------

NGUYỄN THỊ DỊU

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG TIÊU CHÍ LÀNG SINH
THÁI THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU DỰA
VÀO CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ NÔNG THÔN ĐỒNG
BẰNG SÔNG CỬU LONG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
--------------------------------

NGUYỄN THỊ DỊU

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG TIÊU CHÍ LÀNG SINH
THÁI THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU DỰA
VÀO CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ NÔNG THÔN ĐỒNG
BẰNG SÔNG CỬU LONG
Chuyên ngành:
Mã số:

Khoa học Môi trường
60 44 03 01

trình công tác và khi thực hiện luận văn.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn
bên cạnh, ủng hộ, động viên để tôi có thể hoàn thành quá trình học tập, nghiên cứu
và thực hiện luận văn tốt nghiệp này.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2015

Học viên

Nguyễn Thị Dịu

i


MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................. iv
DANH MỤC HÌNH ................................................................................................... v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT...................................................................... vi
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ..................................................................................... 3
1.1. Tổng quan về đồng bằng sông Cửu Long..................................................... 3
1.1.1. Điều kiện tự nhiên...................................................................................... 3
1.1.2. Hiện trạng kinh tế - xã hội ......................................................................... 7
1.1.3. Tổng quan tác động của biến đổi khí hậu ................................................ 10
1.1.3.1. Tác động tới môi trường tự nhiên ....................................................10
1.1.3.2. Tác động tới kinh tế - xã hội ............................................................14

3.3.2.6. Tiêu chí về cây xanh ........................................................................54
3.3.3. Tổng điểm đánh giá cho các tiêu chí LST thích ứng với biến đổi khí hậu55
3.4. Áp dụng các tiêu chí đánh giá cho khu vực ấp Hiệp Dư và đề xuất một số
giải pháp ...............................................................................................................56
3.5. Đề xuất một số biện pháp cho việc áp dụng hiệu quả tiêu chí..................63
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................ 65
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 67
PHỤ LỤC ................................................................................................................. 70

iii


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1. Diện tích và dân số các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long ...............................7
Bảng 2. Dự báo diện tích đầm tôm do tác động của việc độ mặn tăng theo kịch bản
nước biển dâng 0,5m .................................................................................................15
Bảng 3. Tác động của BĐKH và NBD đối với sức khỏe và mạng lưới y tế ............17
Bảng 4. Danh mục các tiêu chí đề xuất .....................................................................37
Bảng 5. Các chỉ tiêu về cấp nước cho sinh hoạt .......................................................38
Bảng 6. Các chỉ tiêu về xử lý chất thải .....................................................................39
Bảng 7. Các chỉ tiêu về giao thông ...........................................................................40
Bảng 8. Các chỉ tiêu về năng lượng ..........................................................................41
Bảng 9. Các chỉ tiêu về nhà sinh hoạt cộng đồng tránh, trú bão ...............................42
Bảng 10. Các chỉ tiêu về cây xanh ............................................................................43
Bảng 11. Điểm số chỉ tiêu đảm bảo có đủ nước cấp cho sinh hoạt ..........................44
Bảng 12. Điểm số chỉ tiêu đa dạng hóa nguồn cấp nước cho sinh hoạt ...................45
Bảng 13. Điểm số chỉ tiêu có biện pháp sử dụng tiết kiệm nước .............................45
Bảng 14. Điểm số chỉ tiêu có công trình xử lý nước thải .........................................46
Bảng 15. Điểm số chỉ tiêu tái sử dụng nguồn nước sau xử lý ..................................47
Bảng 16. Điểm số chỉ tiêu phân loại rác tại nguồn ...................................................48

Hình 13: Mô phỏng xử lý nước thải tái sử dụng tại nguồn .......................................59
Hình 14: Đường, cầu liên thôn tại xã Nguyễn Huân.................................................61
Hình 15: Đường thôn ấp Hiệp Dư, xã Nguyễn Huân ...............................................61

v


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BĐKH

Biến đổi khí hậu

BVMT

Bảo vệ môi trường

CTR

Chất thải rắn

CTRSH

Chất thải rắn sinh hoạt

ĐBSCL

Đồng bằng sông Cửu Long

GDP


Biến đổi khí hậu (BĐKH) mà trước hết là sự nóng lên toàn cầu và nước biển
dâng hiện nay, là thách thức nghiêm trọng nhất đối với nhân loại trong thế kỷ XXI.
BĐKH tác động trực tiếp tới các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ và được coi là
thách thức lớn cho phát triển bền vững (PTBV) [IPCC, 2007]. Nó đã và đang tác
động trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội và môi trường toàn cầu; trong những
năm qua nhiều nơi trên thế giới đã phải chịu nhiều thiên tai nguy hiểm như bão lớn,
lũ lụt, nước biển dâng và khí hậu khắc nghiệt.
Việt Nam là một trong những quốc gia bị tổn thương nặng nề nhất do biến
đổi khí hậu; đặc biệt đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là một trong ba đồng
bằng trên thế giới dễ bị tổn thương nhất bởi nước biển dâng [WB, 2007; Bộ
TN&MT, 2008, 2009, 2011]. ĐBSCL là vùng hạ lưu cuối cùng của lưu vực sông
Mekong trước khi chảy ra biển; đây là vùng đất thấp, được xem là vùng đất ngập
nước lớn nhất của Việt Nam. Hàng năm, từ tháng 8 đến tháng 10, vùng ĐBSCL bị
ngập lũ từ sông Mekong đặc biệt là các vùng Đồng Tháp Mười, vùng Tứ giác Long
Xuyên và vùng giữa sông Tiền và sông Hậu. Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực
bị tác động nặng nề nhất do BĐKH.
Những năm gần đây, khí hậu vùng ĐBSCL đang có nhiều biến đổi theo chiều
hướng xấu lượng mưa không đều, thủy triều dâng cao làm cho nước mặn xâm nhập
vào nước ngầm và đất liền ngày càng nhiều, đất đai bị xói mòn, mặn hóa,... Các
cộng đồng dễ bị tổn thương bao gồm: nông dân, ngư dân (nhất là ở những khu vực
dễ bị tổn thương) là những đối tượng ít có cơ hội lựa chọn. Có thể thấy rằng những
tác động do biến đổi khí hậu và kịch bản biến đổi khí hậu thể hiện ở vùng ĐBSCL
là rõ ràng và chúng ta cần phải có những biện pháp ứng phó phù hợp cho khu vực
đồng bằng sông Cửu Long nói chung và khu vực dân cư nông thôn nói riêng; đặc
biệt là dân cư nông thôn khu vực ven biển.
Làng sinh thái là mô hình sống bền vững, hình thành bởi cộng đồng dân cư
sống ở các vùng ngoại ô, nông thôn, qua đó giảm các tác động tiêu cực đến vấn đề

1



2


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
[1]. Bộ Giao thông Vận Tải (2012), Quy hoạch phát triển giao thông vận tải vùng
kinh tế trọng điểm vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2020 và định
hướng đến năm 2030, Hà Nội;
[2]. Bộ Nông nghiệp và PTNT (2012), Chương trình mục tiêu Quốc gia về nước
sạch và vệ sinh môi trường nông thôn giai đoạn 3 (2011 – 2015), Hà Nội;
[3]. Bộ TN&MT (2012), Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt Nam,
Hà Nội.
[4]. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Khung hướng dẫn xây dựng kế hoạch
hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của các bộ, ngành, địa phương, Hà
Nội.
[5]. Bộ TN&MT (2013), Nghiên cứu thiết kế mô hình làng sinh thái thích ứng với
biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long,
Hà Nội.
[6]. Nguyễn Hữu Đoàn (2009), Vận dụng phương pháp đa tiêu chí đánh giá mức độ
đô thị hóa nhằm xây dựng các quan điểm phát triển đô thị ở Việt Nam đến
năm 2020, lấy Hà Nội làm ví dụ, Luận án tiến sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế quốc
dân, Hà Nội.
[7]. Đặng Thu Hà (2013), Đánh giá thực trạng cấp nước nông thôn vùng ĐBSCL và
đề xuất giải pháp phát triển, Đại học Thủy lợi.
[8]. Nguyễn Minh Hòa (2012), Nhà ở nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long, Tạp
chí Kiến trúc Việt Nam, (12), tr1-4.
[9]. GS.TSKH Nguyễn Đức Ngữ (2008), Biến đổi khí hậu (Tài liệu huấn luyện, đào
tạo và phổ biến kiến thức), NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
[10]. Lê Sâm, Nguyễn Văn Lân (2009) “Làng - Hồ sinh thái, Một mô hình phát triển

[21]. Mekong River Commission (2009), Adaptation to climate change in the
countries of the Lower Mekong Basin: Regional synthesis report, Lao.
[22]. IPCC, “Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate
Change”: WGI: "The Physical Science of Climate Change", WGII: "Impacts,

68


Adaptation & Vulnerability", WGIII: "Mitigation of Climate Change", 2007,
Cambridge, UK.
[23]. UNEP/UIC (1992), United nations framework convention on climate change,
NewYork.
[24].The Ecotippings points project, Reversing Tropical Deforestation: Agroforestry
and Community Forest Management (Nakhon Sawan Province, Thailand).
http://www.ecotippingpoints.org/our-stories/indepth/thailand-watershed-forestagroforestry-community-management.html (Thứ 2, 08/1/2014, 17:01 GMT+7).
[25].Global

Eco-village

Network

(2003),

“What

is

an

Ecovillage”