Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thích ứng
với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng tại
huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định Nguyễn Thu Hà Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
Luận văn ThS. ngành: Khoa học Môi trường; Mã số: 60 85 02
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Văn Thắng
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Tổng quan về biến đổi khí hậu (BĐKH) trên thế giới, biến đổi khí hậu ở
Việt Nam, cụ thể tại huyện Giao Thủy - tỉnh Nam Định. Nghiên cứu nhằm tìm hiểu
những biện pháp cộng đồng địa phương sử dụng để đối phó với BĐKH và các hình
thức thiên tai nguy hiểm khác nhằm đề xuất các giải pháp thích ứng với BĐKH dựa
vào người dân. Thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng là một cách thức tiếp cận
mới trên thế giới và ở Việt Nam. Đây được xem là hướng tiếp cận bền vững.

Keywords. Biến đổi khí hậu; Cộng đồng; Khoa học môi trường; Hiệu ứng nhà kính;
Nam Định Content
MỞ ĐẦU

Biến đổi khí hậu (BÐKH) là vấn đề đang đýợc toàn nhân loại quan tâm. BÐKH đã và
đang tác động trực tiếp tới đời sống, kinh tế - xã hội và môi trường toàn cầu. Việt Nam được
đánh giá là một trong những nước trên thế giới sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất do BÐKH,

năm (kể từ năm 1906 – 2005) là 0,74
0
C (0,56
0
C đến 0,92
0
C), lớn hơn xu thế được đưa ra
trong báo cáo đánh giá lần thứ 3 của IPCC là 0,6
0
C (từ 0,4
0
C đến 0,8
0
C) (kể từ năm 1901-
2000). (IPCC, 2007)
Sự gia tăng nhiệt độ đang trở nên phổ biến trên toàn cầu và tăng nhiều hơn ở các khu
vực vĩ độ cao ở phía bắc. Khu vực đất liền nóng lên nhanh hơn các khu vực đại dương.
Những thay đổi về nồng độ khí nhà kính trong khí quyển, các sol khí, độ che phủ đất và bức
xạ mặt trời đã làm thay đổi cân bằng năng lượng của hệ thống khí hậu. Lượng khí thải nhà
kính trên toàn cầu do con người đã tăng khoảng 70% so với thời kỳ trước cách mạng công
nghiệp, trong khoảng thời gian từ 1970 đến 2004.
1.1.3. Tác động của biến đổi khí hậu trên thế giới
Có thể tóm lược những ảnh hưởng của BĐKH đến các khu vực trên thế giới như sau:
Bảng 1.1. Tác động của BĐKH trên thế giới
Châu Phi
- Vào năm 2020, khoảng từ 75 - 250 triệu người sẽ phải chịu áp lực lớn về
nước do BĐKH.
- Vào năm 2020, ở một số nước, sản lượng nông nghiệp dựa vào nước mưa có
thể giảm tới 50%. Sản xuất nông nghiệp tại nhiều nước châu Phi sẽ bị thiệt
hại nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu hơn tới an ninh lương thực và tăng

Châu Âu
- BĐKH sẽ làm tăng sự khác biệt giữa các khu vực. Các tác động tiêu cực bao
gồm tăng nguy cơ xảy ra lũ quét trong nội địa, lũ lụt ven biển thường xuyên
hơn và xói mòn mạnh hơn (do bão lớn và mực nước biển dâng cao).
- Các vùng núi sẽ phải đối mặt với sự thu hẹp của sông băng, độ che phủ của
tuyết giảm và suy giảm số lượng lớn các loài (vào năm 2080, ở một số khu
vực tỷ lệ suy giảm là 60% tuỳ theo các kịch bản phát thải).
- Ở Nam Âu - vùng đã từng dễ bị tổn thưởng bởi tính bất thường của khí hậu -
BĐKH sẽ làm cho các điều kiện (nhiệt độ cao và hạn hán) nghiêm trọng hơn
và nhìn chung làm giảm khả năng sử dụng nước, tiềm năng thuỷ điện, du
lịch và năng suất cây trồng.
- BĐKH cũng sẽ làm tăng mối nguy hiểm tới sức khoẻ vì các đợt sóng nhiệt
và tần suất cháy rừng tự nhiên.
Châu Mỹ
La tinh
- Giữa thế kỷ này, ở miền Đông Amazôn, nhiệt độ tăng cao kết hợp với suy
giảm lượng nước sẽ dẫn đến sự thay thế rừng nhiệt đới bằng các hoang mạc.
Thảm thực vật bán khô hạn sẽ được thay thế bằng thảm thực vật khô hạn.
- Nguy cơ mất đa dạng sinh học ở mức cao là do sự tuyệt chủng các loài ở
nhiều khu vực thuộc vùng nhiệt đới ở Mỹ La tinh.
- Năng suất của một số loại cây trồng quan trọng và khả năng sinh sản của gia
súc sẽ giảm gây hậu quả bất lợi tới an ninh lương thực. Nhìn chung, số
lượng người có nguy cơ bị đói gia tăng.
- Những thay đổi trong các mô hình về lượng mưa và sự biến mất của các
sông băng sẽ gây ảnh hưởng tới khả năng sử dụng nước phục vụ cho con
người, nông nghiệp và thuỷ điện.
Bắc Mỹ
- Nóng lên ở các dãy núi miền tây sẽ làm giảm lớp tuyết phủ, tăng lũ lụt mùa
đông và giảm lưu lượng nước mùa hè khiến cho cuộc cạnh tranh vì tài
nguyên nước phân bổ không đều diễn ra khốc liệt hơn.

Nguồn: IPCC, 2007

1.2. Biến ðổi khí hậu ở Việt Nam
1.2.1. Biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Việt Nam
Trong 40 năm qua, các nhà khoa học đã quan sát thấy các hiện tượng thời tiết cực
đoan, thiên tai, bão lũ xảy ra nhiều hơn ở nước ta, đây là một trong số những biểu hiện về
BĐKH được khẳng định. Ngoài ra, còn có các biểu hiện khác là (BTNMT, 2009):
- Nhiệt độ trung bình hàng năm tăng 0,1
o
C mỗi thập kỷ trong giai đoạn từ 1931 tới
2000, và tăng trong khoảng từ 0,4 – 0,8
o
C ở 3 thành phố lớn của Việt Nam (gồm Hà
Nội, Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh) từ năm 1991 tới 2000.
- Lượng mưa thay đổi khác nhau tùy từng vùng, nhưng nhìn chung lượng mưa cả năm
vẫn tương đối ổn định. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều trận mưa bất thường với cường
độ lớn xảy ra hơn, gây ra lũ lụt.
- Hạn hán xảy ra thường xuyên hơn ở khu vực phía Nam trong những năm gần đây và
có xu hướng kéo dài hơn.
- Trong 50 năm qua, mực nước biển tăng trung bình từ 2,5 – 3cm, tùy từng khu vực.
- Bão nhiệt đới giảm về số lượng trong 40 năm qua, nhưng ghi nhận được những cơn
bão mạnh hơn ở khu vực phía Nam.
- El Nino và La Nina xảy ra với cường độ mạnh hơn trong 50 năm qua, gây ra nhiều
cơn bão nhiệt đới, lũ lụt và hạn hán thường xuyên.
1.2.2. Tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam
Ở nước ta, BĐKH thể hiện rõ nhất ở sự gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan và
thiên tai, cả về số lượng lẫn cường độ. Trong khi tình trạng nắng nóng gay gắt kéo dài vào
mùa hè kéo theo hạn hán dữ dội trên diện rộng, thì trong những năm gần đây số cơn bão có
cường độ mạnh cũng xuất hiện nhiều hơn. Nhiều cơn bão có quỹ đạo di chuyển bất thường,
phức tạp, khó dự đoán và mùa mưa bão cũng kết thúc muộn hơn. Cùng với sự nóng lên của

năng lực thích ứng của địa phương và tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa những bên liên
quan trong cộng đồng địa phương.

Hình 3.1. Lồng ghép những kiến thức bản địa với kiến thức khoa học trong thích ứng với
BĐKH dựa vào cộng đồng
1.2.4. Bài học và thách thức trong thích ứng dựa vào cộng đồng
Mặc dù, thích ứng dựa vào cộng đồng mới được phát triển gần đây nhưng đã xuất
hiện những thách thức nhất định và một số bài học đã được đúc kết, bên cạnh những vấn đề
liên quan tới tính sẵn có và mức độ tin cậy của nguồn thông tin và dữ liệu về BĐKH, chất
lượng quá trình tham vấn trong thích ứng dựa vào cộng đồng, nhân rộng mô hình, kiểm tra và
đánh giá. Có thể kể tới các vấn đề chính sau:
Bảng 3.2. Các hình thức tham gia của cộng đồng địa phương
Hình thức
Đặc điểm
Tham gia bị
động
Người tham gia được thông báo về những gì đã, đang và sẽ xảy ra.
Những thông tin này được cung cấp bởi chính quyền địa phương hay từ
những dự án. Tuy nhiên, không có sự lắng nghe những ý kiến phản hồi từ
cộng đồng. Những thông tin được đem ra chia sẻ thuộc về những chuyên
gia bên ngoài.
Tham gia bằng
cách cung cấp
thông tin
Người dân tham gia bằng cách trả lời các câu hỏi được đưa ra bởi các
nghiên cứu viên thực địa bằng phương pháp bảng hỏi hay các phương
pháp tương tự. Người dân địa phương không có cơ hội tham gia vào quá
trình tìm ra kết quả, cũng như kiểm chứng tính chính xác.
Tham gia thông
qua thảo luận

nhiều quan điểm khác nhau, áp dụng quá trình nghiên cứu tổng hợp và có
cấu trúc. Nhóm tham gia này đại diện cho quyết định của cộng đồng, do
đó đảm bảo cộng đồng có tác động trong việc duy trì cơ cấu tổ chức hay
thực hiện chính sách.
Nguồn: Pretty (1995)

1.2.5. Thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng ở Việt Nam
Từ nhiều năm nay, Việt Nam đã nhận thức được những nguy cơ và thách thức gây ra
do sự nóng lên toàn cầu, hậu quả chủ yếu từ những hoạt động của chính con người. Nước ta
đã phê chuẩn Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) vào năm
1994 và Nghị định thư Kyoto năm 2002. Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan Chính phủ
làm đầu mối trong việc thực hiện công ước và nghị định trên về BĐKH.
Cần phải nhấn mạnh rằng Việt Nam đã có lịch sử lâu đời trong việc ứng phó với
nhiều kiểu hình thiên tai như lũ lụt, bão. Mục tiêu của chiến lược quốc gia là nhằm giảm thiểu
nguy cơ từ thiên tai, bao gồm một loạt những biện pháp như xây dựng hệ thống các trung tâm
cảnh báo thiên tai trên cả nước, xây dựng hành lang chống lũ (đê biển, đê sông) và các hoạt
động nâng cao nhận thức. Tuy nhiên, những chiến lược này chỉ mới tập trung chủ yếu vào
những ứng phó khẩn cấp với những loại hình thiên tai bất thường và tái xây dựng sau thiên
tai hơn là những thích ứng mang tính lâu dài với những tác động của BĐKH trong tương lai.
Những giải pháp thích ứng lâu dài còn chưa được lồng ghép vào những chính sách cho phát
triển bền vững hay xóa đói giảm nghèo.
Những biện pháp truyền thống đối phó với BĐKH như xây dựng hệ thống đê, mương,
các công trình điều tiết và phân lũ, dự báo thời tiết … đang được khai thác tích cực. Tuy
nhiên, những chiến lược thích ứng với BĐKH hiện nay sẽ thay đổi khái niệm thích ứng
chuyển từ bị động đối phó thành chủ động phòng ngừa, đưa những ảnh hưởng tiềm ẩn của
BĐKH như là một chỉ dẫn quan trọng cho việc hoạch định chính sách, khác với kiểu thích
ứng “trông và chờ” truyền thống. Trọng tâm nhất của những phương án thích ứng được nhằm
vào những lĩnh vực sẽ chịu tác động lớn nhất do BĐKH trong tương lai, bao gồm tài nguyên
nước, nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, năng lượng, giao thông vận tải, y tế, khu vực ven
biển…

1.3.2. Kịch bản biến đổi khí hậu và nƣớc biển dâng cho tỉnh Nam Định
1.3.2.1. Kịch bản về nhiệt độ trung bình và lượng mưa trung bình
a) Nhiệt độ trung bình
Dựa vào những kịch bản về BĐKH được xây dựng cho Việt Nam, các kịch bản được
áp dụng cho tỉnh Nam Định như sau
Bảng 3.3. Mức tãng nhiệt ðộ trung bình (
o
C) qua các thập kỷ của thế kỷ 21 so với thời kỳ
1980 - 1999 của Nam Ðịnh ứng với các kịch bản phát thải từ thấp ðến cao
Kich
bản
Nãm
Các tháng trong nãm
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
B1
2030
0.8
0.8
0.7

1.5
2.2
1.5
1.7
1.7
2100
1.6
1.7
1.5
2.1
2.0
1.8
1.8
1.6
2.4
1.6
1.9
1.8
B2
2030
0.7
0.7
0.6
0.9
0.9
0.8
0.8
0.7
1.0
0.7

2.7
2.2
3.2
3.0
2.7
2.7
2.5
3.6
2.4
2.9
2.7
A2
2030
0.7
0.8
0.7
0.9
0.9
0.9
0.8
0.7
1.1
0.7
0.8
0.8
2050
1.2
1.3
1.3
1.6

4.6
3.1
3.6
3.5
Nguồn: Viện Khoa học khí tượng thủy văn và môi trường
b) Lượng mưa trung bình
Mức thay đổi lượng mưa thế kỷ 21 tại tỉnh Nam Định được nghiên cứu và xây dựng
đại diện bằng các số liệu về mức thay đổi lượng mưa (%) qua các thập kỷ của thế kỷ XXI so
với nãm 1980 - 1999 của Nam Ðịnh nhý sau:
Bảng 3.4. Mức thay đổi lượng mưa (%) qua các thập kỷ của thế kỷ 21 so với năm 1980 -
1999 của Nam Ðịnh ứng với các kịch bản phát thải từ thấp ðến cao
Kich
bản
Nãm
Các tháng trong nãm
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
B1
2030
-4.9

4.3
14.3
6.4
3.7
-1.1
10.9
14.1
2100
-9.7
2.2
-1.7
-7.2
-0.8
4.6
15.3
6.9
4.0
-1.2
11.7
15.5
B2
2030
-4.3
1.1
-0.7
-3.1
-0.3
2.0
6.8
3.0

2100
-14.7
3.2
-2.5
-10.9
-1.1
7.0
23.3
10.4
6.0
-1.8
17.8
23.6
A2
2030
-4.3
1.0
-0.7
-3.2
-0.3
2.1
6.8
3.0
1.8
-0.5
5.2
6.9
2050
-7.3
1.7

29.6
13.3
7.7
-2.3
22.7
30.0
Nguồn: Viện Khoa học khí tượng thủy văn và môi trường
1.3.2.2. Nước biển dâng
Hình 3.9 dưới đây biểu diễn đường quá trình chuẩn sai mực nước trung bình và xu
thế của chúng cho trạm thủy văn Ba Lạt. Theo đó, xu hướng biến đổi của mực nước biển tại
Nam Định trong thời gian từ năm 1993 đến 2009 là tăng 1,34 mm/năm.

Hình 3.9. Xu thế biến đổi mực nước biển trung bình năm ở Nam Định
Nguồn: Viện Khoa học khí tượng thủy văn và môi trường

Bảng 3.5. Kịch bản nước biển dâng cho thành phố Nam Định đến năm 2030
Kịch bản
Kịch bản cao
Kịch bản trung bình
Kịnh bản thấp
Năm
Trên
chuẩn
Cận
chuẩn
Dưới
chuẩn
Trên
chuẩn
Cận

10,18
8,16
6,71
10,01
8,00
6,52
9,86
7,86
6,38
2030
12,57
10,01
8,15
12,26
9,71
7,83
11,95
9,43
7,57
Nguồn: Viện Khoa học khí tượng thủy văn và môi trường

Bảng 3.6. Diện tích đất bị ngập ứng với mức nước biển dâng khác nhau
Mực nước biển dâng (cm)
50
60
70
75
80
90
100

Kiến thức truyền thống của người dân địa phương về các hiện tượng khí hậu là đặc
biệt phong phú. Các kiến thức này thường liên quan đến việc dự đoán các hiện tượng như
bão, lụt thông qua khả năng quan sát các biểu hiện đặc biệt của trời, mây, con nước, hoạt
động của các loài vật, v.v (Bảng 3.4). Khi đươc hỏi liệu có biết các kiến thức truyền thống
về quản lý thiên tai không và có cho rằng những kiến thức đó có ích đối với người dân trong
việc chống lại thiên tai không, thì có tới 42% người được hỏi đều trả lời là “có”.
Bảng 3.7. Kiến thức truyền thống về nhận biết với các hiện tượng khí hậu
Kiến thức
Số ngƣời biết
%
Nhìn trời
33
58
Xem cỏ cây, hoa lá
9
19
Theo dõi hoạt động của các loài chim, thú
4
11
Khác
4
11
3.1.2. Nhận thức của ngƣời dân về biến đổi khí hậu và các nguy cơ từ thiên tai
3.1.2.1. Nhận thức về nguy cơ thiên tai
Kết quả điều tra tra cho thấy người dân địa phương đều khẳng định trong tương lai
thiên tai sẽ tiếp tục xảy ra và diễn biến ngày một phức tạp hơn. Trong đó, loại hình thiên tai
có khả năng xảy ra nhiều nhất là bão và lũ lụt. Do đó, các giải pháp thích ứng lâu dài cần tập
trung nhiều hơn với 2 loại hình thiên tai này.
Bảng 3.8. Nhận thức của cộng đồng về các nguy cơ thiên tai
Trƣờng hợp

10
1
2
0
0
Hiếm khi xảy ra
10
20
8
16
1
2
0
0
Có thể xảy ra
15
30
29
58
30
60
24
48
Chắc chắn xảy ra
10
20
6
12
18
36

Dài hạn
Trồng rừng ngập mặn
30,3
Thay đổi cơ cấu mùa vụ
7,8
Thay đổi các hoạt động sinh kế
29,3
Xây nhà an toàn
2
Xây chuồng trại cao hơn
0,8
Trang bị hệ thống cảnh báo
5,3
Khác
2,7
.
Bảng 3.10. Những biện pháp được người dân sử dụng để ứng phó với bão
Loại kinh nghiệm
%
Ngắn hạn
Cập nhật thông tin
64,7
Giằng chống nhà cửa
75,3
Chuẩn bị lương thực
28
Neo đậu thuyền bè
0,7
Tìm nơi trú ẩn
18,7

chống chịu để ứng phó với thay đổi, như gia tăng vốn hay thành lập tổ chức mới. Các loại
hình hoạt động tập thể này do bản chất và mức độ nghiêm trọng của các sự kiện thiên tai
quyết định.
Bảng 3.12. Các hoạt động tập thể phổ biến nhất ở cấp cộng đồng

Hoạt động
Giao Thủy
Trước
lụt
Đưa ra cảnh báo sớm
X
Phối hợp với chính quyền nhằm cung cấp thiết bị sơ tán

Nâng cao nhận thức về phòng chống thiên tai
X
Giúp mọi người củng cố và thu hoạch mùa vụ
X
Chuẩn bị các tuyến đường sơ tán

Chuẩn bị túi cát chặn đê
X
Nạo vét kênh rạch, cống

Huy động quỹ giảm nhẹ nguy cơ thiên tai

Các hoạt động khác (di chuyển gia súc tới nơi an toàn,…)
X
Trong
lụt
Sơ tán

địa phương xác định những tác động chủ yếu của BĐKH như sau:
Bảng 3.13. Tác động của BĐKH huyện Giao Thủy theo đánh giá của người dân
Chỉ số
Tác động
Nhiệt độ tăng
(3-4
o
C)
Sâu bệnh phát sinh nhiều
Mùa màng thất thu, cây cối khô héo, chậm phát triển hoặc bị chết
Mất năng suất cây trồng
Đất cằn cỗi, giảm dinh dưỡng
Xâm nhập mặn gia tăng ở khu vực ven biển
Độ mặn của nước tăng, gây ảnh hưởng tới nuôi trồng thủy sản
Ảnh hưởng tới sức khỏe con người: giảm năng suất lao động; sức khỏe
giảm sút nhất là với người già và trẻ em
Vật nuôi bị dịch bệnh, chết.
Lượng mưa
thay đổi
(tăng vào
mùa mưa,
giảm vào
mùa khô)
Ngập úng và lũ lụt gây cản trở giao thông, đi lại
Ngập úng gây thất thu mùa màng
Lũ gây sạt lở ven bờ sông, bờ biển.
Dịch bệnh sau lũ
Thiệt hại về cơ sở hạ tầng vật chất (điện, đường, trường, trạm, nhà ở)
Ô nhiễm môi trường sau lũ
Đất úng nước, không trồng được cây mới

Du lịch sinh thái cộng đồng (DLSTCĐ) được xem như một sinh kế bổ trợ giúp cho
người dân ven biển có thể có công ăn việc làm và thu nhập thêm thông qua khai thác nguồn
lợi biển một cách gián tiếp và thân thiện với môi trường. Thử nghiệm ban đầu ở vùng châu
thổ sông Hồng (Nam Định và Thái Bình) cho thấy đây là hướng đi khả quan.
Chỉ tính riêng năm 2011, hoạt động du lịch cộng đồng xã Giao Xuân đã thu hút gần
1000 khách trong và ngoài nước, đem lại thu nhập từ 1-1,5 triệu đồng /tháng cho hơn 20 hộ
dân trực tiếp tham gia. Ecolife Cafe đã tổ chức nhiều sự kiện cộng đồng thu hút hàng trăm
lượt người tham gia về các bài học sinh kế mới, về môi trường, về các kỹ năng cần thiết để
ứng phó tốt hơn với BĐKH.
*/ Yếu tố thành công của mô hình
Yếu tố chính dẫn tới thành công của mô hình đó là việc tiếp thu và áp dụng những
kinh nghiệm thành công của địa phương khác có điều kiện tương tự. Từ những bài học kinh
nghiệm về DLSTCĐ ở các huyện ven biển khác, người dân tại xã Giao Xuân có những nhận
thức ban đầu về những mặt lợi và khả năng thành công trong việc áp dụng mô hình tương tự
tại địa phương mình. Những bài học thực tế là những kiến thức quý báu trong việc xây dựng
một mô hình có sự tham gia của cộng đồng. Người dân địa phương có thể tiếp thu một cách
dễ dàng hơn từ những minh chứng thực tế này, và cũng những ví dụ cụ thể đó mà họ sẵn sàng
thử nghiệm áp dụng trong hoàn cảnh của địa phương mình. Ở đây, kiến thức và dẫn chứng
thực tế từ bên ngoài có vai trò quan trọng trong việc lôi kéo cộng đồng địa phương tham gia.
Các sinh kế bổ trợ khác
Các sinh kế bổ trợ giúp tăng nguồn thu nhập cho gia đình, đồng thời cũng là những
sinh kế có tính bền vững cao và thân thiện với môi trường, thích hợp với điều kiện thay đổi
của khí hậu như sinh kế nuôi giun quế, trồng cây ăn quả bằng phân vi sinh.
Ngoài ra, 20 hộ tham gia thử nghiệm cải tạo vườn tạp với giống cây mới là đại táo,
thanh long ruột đỏ, bưởi diễn , 5 hộ thử nghiệm ủ phân hữu cơ vi sinh. Đến nay số hộ tham
gia cải tạo vườn tạp vẫn tiếp tục triển khai và đã có hiệu quả kinh tế rõ ràng, ví dụ cây đại táo
có thể cho thu nhập 1 triệu/năm/gốc.
3.1.5.3. Trung tâm học tập cộng đồng về BĐKH
Một trong những hạn chế của người dân địa phương là họ có ít cơ hội tiếp xúc và tìm
hiểu những tài liệu và kiến thức về thiên tai nói chung và BĐKH nói riêng. Chính vì lẽ đó,

những giai đoạn khởi đầu còn chưa cao.
Một trong những phương pháp tiếp cận cộng đồng được tổ chức CARE xây dựng đảm
bảo được những yêu cầu trên là phương pháp “đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương và năng
lực thích ứng với BĐKH” (CVCA – Climate Vulnerability and Capacity Analysis). CVCA
kết hợp những kiến thức bản địa của cộng đồng địa phương với những thông tin khoa học về
khí hậu, qua đó cải thiện và củng cố những hiểu biết của con người về những rủi ro do khí
hậu và chiến lược thích ứng hợp lý. Phương pháp tiếp cận này cung cấp một khung chương
trình cho đối thoại trực tiếp với cộng đồng, giữa các cộng đồng với nhau và các bên liên quan
khác (chính quyền địa phương, các hội, tổ chức,…). Quan trọng nhất, phương pháp này sẽ
giúp xác định được những cá nhân, hộ gia đình trong cộng đồng dễ bị tổn thương và giúp họ
hiểu hơn về những thách thức và khó khăn mà họ phải đối mặt trong BĐKH.
3.2.3. Tăng cƣờng quản lý tài nguyên thiên nhiên có sự tham gia của cộng đồng trong
thích ứng với BĐKH
Nằm trong địa bàn huyện Giao Thủy, khu dự trữ sinh quyển sông Hồng có vai trò và ý
nghĩa hết sức quan trọng trong đảm bảo phát triển bền vững của tỉnh Nam Định nói riêng và
huyện Giao Thủy nói riêng. Để đáp ứng với những mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của địa
phương cũng như đáp ứng nhu cầu nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống của cộng đồng thì
cần thiết phải áp dụng cách tiếp cận quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng. Qua đó góp phần
nâng cao năng lực thích ứng của địa phương thích ứng với BĐKH.
Qua điều tra phỏng vấn các hộ gia đình tại Giao Thủy cho thấy, đa phần người dân địa
phương nhận thức được vai trò quan trọng của rừng ngập mặn và ý nghĩa của việc trồng và
phát triển rừng. Đó là: đem lại lợi ích về môi trường và kinh tế cho cộng đồng; giảm những
tổn thất về vật chất do thảm họa gây ra (công trình công cộng, nhà cửa, mùa màng, ao hồ
nuôi thủy sản).
3.2.4. Xây dựng mô hình giảm nhẹ rủi ro thiên tai cấp hộ gia đình
Việc lập kế hoạch giảm nhẹ rủi ro thiên tai có sự tham gia là một hoạt động thường
thấy trong nhiều dự án về Quản lý thiên tai dựa vào cộng đồng. Tuy nhiên, thông thường các
kế hoạch này thường được lập ở những cấp huyện, xã hay ấp/thôn. Mặc dù người dân được
tham gia trong quá trình lập kế hoạch, hầu hết họ chưa có một kế hoạch hành động cụ thể và
phù hợp hoàn toàn với nhu cầu và đặc điểm của gia đình mình.

Kết luận
Nghiên cứu cho thấy, người dân địa phương có vốn kinh nghiệm phong phú trong
việc ứng phó với các loại hình thiên tai (đặc biệt là với bão và lũ lụt). Tuy nhiên, đối với họ,
khái niệm về BĐKH còn rất mới.
Theo nghiên cứu, các mô hình thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng hiện tại đang
được triển khai tại huyện Giao Thủy gồm có: Mô hình phát triển thủy sản bền vững; 2- Mô
hình tăng sinh kế cho người dân; và 3- Trung tâm học tập cộng đồng về BĐKH. Các mô hình
này có một điểm quan trọng là thiết kế những sinh kế phù hợp mới nhằm thích ứng với
những biến đổi khí hậu đang xảy ra và hướng tới mục tiêu thích ứng lâu dài. Bên cạnh đó, với
cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm của hoạt động thích ứng, cộng đồng địa phương rất
tích cực tham gia học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm cho những người khác để cùng nhau phát
triển và mở rộng mô hình. Tuy nhiên, các mô hình thích ứng với BĐKH tại Giao Thủy mới
chỉ đang ở giai đoạn thử nghiệm ban đầu.

Kiến nghị
Tác giả xin đưa ra một số kiến nghị về mở rộng các mô hình thích ứng dựa vào cộ
- Nâng cao năng lực cộng đồng trong ứng phó, thích ứng với BĐKH: Nâng cao nhận
thức về BĐKH và những tác động của BĐKH tới đời sống kinh tế - xã hội của địa phương;
bảo vệ tài nguyên, tiết kiệm nguồn nước, quản lý hiệu quả tài nguyên nước; Dạy bơi cho trẻ
(lồng ghép vào chương trình giáo dục tiểu học); Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường
xanh, sạch, đẹp, góp phần đảm bảo được chất lượng nguồn nước ngầm, tránh tắc nghẽn các
dòng chảy ở hạ lưu
- Xây dựng hệ thống hỗ trợ cảnh báo sớm, thuyền cho cá nhân, hộ gia đình di chuyển
trong mùa mưa bão.
- Với cộng đồng địa phương: tích cực tham gia các chương trình của chính quyền về
nâng cao nhận thức về BĐKH; tham gia các mô hình xây dựng sinh kế mới vừa giúp tăng thu
nhập vừa có khả năng thích ứng cao với điều kiện thay đổi của khí hậu
- Nắm chắc các chính sách của Nhà nước về thích ứng, ứng phó với BĐKH (Công
ước khung về BĐKH, kế hoạch hành động quốc gia về BĐKH, kế hoạch hành động ứng phó
với BĐKH cấp tỉnh,…);

kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và đề xuất các giải pháp chiến lược phòng tránh, giảm
nhẹ và thích nghi, phục vụ phát triển bền vững kinh tế xã hội ở Việt Nam, Báo cáo tổng kết
Đề tài cấp Nhà nước, Chương trình Khoa học - Công nghệ trọng điểm cấp nhà nước “Bảo vệ
Môi trường và phòng tránh thiên tai” (mã số KC08.13/06-10).
Nguyễn Văn Thắng, Nguyễn Trọng Hiếu, Trần Thục (2011), Biến đổi khí hậu và tác
động ở Việt Nam, NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
Oxfam (2010), Giảm nhẹ rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, Báo cáo tổng hợp của dự
án “Phòng ngừa va giảm nhẹ thiên tai có sự tham gia tại Đồng Tháp và Tiền Giang” đóng góp
cho chương trình Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng cấp quốc gia tại Việt Nam”,
Oxfam, Tiền Giang.
Trần Thục, Nguyễn Xuân Hiển, Trần Hồng Thái (2010), Tạp chí Khí tượng Thủy Văn,
« Nghiên cứu ảnh hưởng của mực nước biển dâng do biến đổi khí hậu đến xâm nhập mă
̣
n
khu vực đồng bằng sông Hồng », (số 589, 01/2010), Hà Nội
Trần Thục (2011), Biến đổi khí hậu: Tác động và các giải pháp thích ứng, Viện Khoa
học Khí tượng, Thủy văn và Môi trường, Hà Nội.
Trần Thục, Nguyễn Văn Thắng và nnk (2011), Cập nhật kịch bản Biến đổi khí hâụ,
nước biển dâng cho Việt Nam, Báo cáo, Viện Khoa học Khí tượng Thủy Văn và Môi trường.
Trần Thục, Nguyễn Văn Thắng và nnk (2011), Đánh giá tác động của biến đổi khí
hậu và xác định các giải pháp thích ứng, NXB Tài nguyên-Môi trường và Bản đồ Việt Nam,
Hà Nội.
Viện các nguồn lực ven biển Á – Châu tại Việt Nam (2010), Sổ tay cộng đồng : Bảo
vệ và phát triển nguồn lợi nhuyễn thể tại Vườn Quốc Gia Xuân Thủy.
Viện Khoa học Khí tượng, Thủy Văn và Môi trường (2010), Các kịch bản nước biển
dâng và khả năng giảm thiểu rủi ro ở Việt Nam, Báo cáo tổng kết dự án hợp tác với Đan
Mạch, Hà Nội.
Viện Khoa học Khí tượng, Thủy Văn và Môi trường (2010), Tác động của biến đổi
khí hậu lên tài nguyên nước và các biện pháp thích ứng, Báo cáo tổng kết dự án hợp tác với
Đan Mạch, Hà Nội.

Huu Ninh Nguyen (2007), “Fighting climate change : Human solidarity in a divided
world”, Flooding in Mekong Delta River, Vietnam, Human Development Report 2007/2008,
Occasional Paper, Human Development Report Office, New York.
IPCC (2007), “Synthesis Report”, Assessment of adaptation practices, options,
constraints and capacity, W N Adger, S Agrawala, M M Q Mirza, C Conde, K O’Brien.
IPCC. Cambridge University Press, UK
IPCC (2007), “The Fourth Assessment Report on IPCCC”, Asia. Climate Change
2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability,Cambridge University Press. Cambridge, UK,
pp. 469-506.
Jennings, S. and J. McGrath (2009), What Happened to the Seas Oxfam GB Research
Report, UK.
Karen O’Brien and Robin Leichenko (2007), “Fighting climate change : Human
solidarity in a divided world”, Human Security, Vulnerability and Sustainable Adaptation,
Human Development Report 2007/2008, Occasional Paper, Human Development Report
Office, New York.
Oxfam (2008), Vietnam: Climate Change, Adaption and Poor People.
Pretty J., I. Guijt, J. Thompson, and I. Scoones (1995). Participatory Learning and
Action: a trainer’s guide, Participatory Methodology Series, The International Institute for
Environment and Development, London
Plush T. (2009), Amplifying children’s voices on climate change: the role of
participatory video, Russell, UK.
Reid H. et al (2009), Community-based adaptation to climate change: an overview,
Russell, UK.
Resurreccion B., Sajor, E. Fajberr , E. (2008), Climate adaptation in Asia :
knowledge gaps and research issues in South East Asia, Full report of the South East Asia
Team, Climate change adaptation-South East Asia, Nepal.
Sherwood S., Bentley J. (2008), “Katalysis: helping Andean farmers adapt to climate
change”, Community-based Adaption to Climate Change, .
Smith B., Pilifosova O. (2001), “Working Group II: Impact, Adaption and
Vulnerability”, Adaptation to Climate Change in the Context of Sustainable Development and