ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------------

NGUYỄN THỊ THU

“ĐẠO HIẾU” TRONG PHẬT GIÁO VÀ ẢNH HƢỞNG
CỦA NÓ ĐẾN ĐẠO ĐỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------------

NGUYỄN THỊ THU

“ĐẠO HIẾU” TRONG PHẬT GIÁO VÀ ẢNH HƢỞNG
CỦA NÓ ĐẾN ĐẠO ĐỨC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học
Mã số: 60.22.03.01
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Mai Thị Thanh

Hà Nội - 2015



3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận vănError!

Bookmark

not

defined.
4. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu luận văn Error! Bookmark not defined.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn ............... Error!
Bookmark not defined.
6. Đóng góp của luận văn.............................. Error! Bookmark not defined.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận vănError!

Bookmark

not

defined.
8. Kết cấu của lận văn: ................................. Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 1: “ĐẠO HIẾU” TRONG PHẬT GIÁO VIỆT NAM ......... Error!
Bookmark not defined.
NỘI DUNG VÀ NHỮNG BIỂU HIỆN CƠ BẢNError!

Bookmark

not

defined.
1.1. Khái quát chung về Phật giáo Việt Nam .. Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Sự ra đời và quá trình phát triển của Phật giáoError! Bookmark not

2.2. Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy những ảnh hƣởng tích cực
và hạn chế mặt tiêu cực của “Đạo Hiếu” trong Phật giáo đến đạo đức ở
Việt Nam hiện nay ......................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Phát triển kinh tế cần gắn với việc giáo dục các giá trị “Đạo Hiếu”
của Phật giáo vào đời sống xã hội................. Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Đổi mới nội dung giáo dục “Đạo Hiếu” Phật giáo cho phù hợp với
điều kiện nước ta hiện nay............................. Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Kết hợp giáo dục pháp luật kết hợp với giáo dục “Đạo Hiếu” cho mỗi
cá nhân trong xã hội ...................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 7


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Từ xưa đến nay, cha ông ta rất coi trọng việc giáo dục đạo đức cho con
cháu, trong đó giáo dục đạo Hiếu được đặt lên hàng đầu. Đạo Hiếu vốn là truyền
thống quý báu tốt đẹp của dân tộc ta, tinh thần ấy được giữ gìn, bảo tồn, phát
huy qua bao thế hệ. Đạo Hiếu được bắt nguồn từ tấm lòng tri ân, là sự bày tỏ, đền
đáp công lao dưỡng dục của mẹ cha - người đã đem lại cho ta sự sống, nâng đỡ ta
từ bước đi đầu tiên. Đạo làm con phụng dưỡng cha mẹ là để báo đền ân đức nhưng
không có nghĩa là chỉ phụng dưỡng cha mẹ về vật chất mà còn về tinh thần, không
để cha mẹ lo lắng, phiền muộn. Cũng như thế, Phật giáo với triết lý nhân sinh cao
cả mang trong mình giá trị nhân văn sâu sắc khi luôn hướng về cội nguồn. Phật
giáo gần gũi với Hiếu đạo trong truyền thống dân gian vì gia đình được xây
dựng trên nền tảng của luân lý thành kính, tấm lòng biết ơn của con cháu đối với
cha mẹ, ông bà tổ tiên. Ý thức về trách nhiệm, bổn phận, lương tâm được đánh
thức dậy từ thái độ biết ơn, đáp đền ân nghĩa của cuộc sống mà khởi đầu là đáp đền
ân nghĩa mẹ cha. Lớn lên, khi nhận thức và kinh nghiệm sống trưởng thành, người
con nhận ra tình thương cha mẹ không chỉ là ân nghĩa lớn mà còn là lẽ sống của

2. Tình hình nghiên cứu
Vấn đề “Đạo Hiếu” trong Phật giáo giống như thỏi nam châm thu hút nhiều
sự chú ý của các nhà nghiên cứu. Nhiều bài giảng, bài viết đã làm rõ hơn các khía
cạnh của đạo Hiếu, trong đó có thể kể đến:
- Bài giảng “Đạo Phật và chữ Hiếu” của Hòa Thượng Thích Minh Châu. Số
ra đăng ngày 21 tháng 8 năm 2010.
- Bài giảng “Chữ Hiếu trong Kinh điển Phật giáo” của Hòa thượng Thích
Nhật Từ, Tạp chí Hương Sen, 1991.


- Bài giảng “Đạo Hiếu và chữ Hiếu” của Hòa Thượng Thích Minh Châu,
Thư viện Hoa Sen, 2011.
- Bài giảng “Đạo Hiếu trong nhà Thiền” của Hòa Thượng Thích Minh
Thông (Tháng 6/2014).
- Bài viết “Quan niệm về Hiếu trong giáo lý Phật giáo”, Thanh Dũng, Trung
tâm văn hóa Phật Giáo Liễu Quán. Đăng ngày 21 tháng 7 năm 2014
- Bài viết “Từ Đạo Hiếu truyền thống nghĩ về Đạo Hiếu ngày nay”. Nguyễn
Thị Thọ, đăng trên tạp chí Triết học số 8/2013
- Bài viết “Lễ Vu Lan và đạo lý sống của dân tộc Việt Nam” của Hòa
Thượng Thích Phước Đạt, đăng ngày 31/8/2012 trên báo Văn hóa - giáo dục.
- Bài viết “ Hiếu và xây dựng đạo Hiếu trong xã hội hiện nay” của GS.
Nguyễn Tài Thư, đăng trên Tạp chí Triết học tháng 8/2013.
Những bài giảng, bài viết nêu trên phần nào giúp chúng ta hiểu thêm về đạo
Phật nói chung cũng như quan niệm về chữ Hiếu trong Phật giáo. Tuy nhiên, với
những bài viết nêu trên các tác giả chưa đi sâu vào nghiên cứu ảnh hưởng “đạo
Hiếu”, cũng như chưa đưa ra được giải pháp nhằm phát huy mặt tích cực cũng như
hạn chế mặt tiêu cực của “đạo Hiếu” tới đạo đức ở Việt Nam hiện nay.
Liên quan đến văn hóa, lối sống Phật giáo và ảnh hưởng của nó tới đời sống
đạo đức trong xã hội Việt Nam còn có một số luận văn, luận án như:
- Luận án tiến sĩ Triết học “Ảnh hưởng của những tư tưởng Triết học Phật giáo

của các nhà nghiên cứu có tên tuổi của giới khoa học nước ta.


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Cao Văn Cang (2006), Hiếu hạnh xưa và nay, Nxb. Văn hóa dân tộc, Hà
Nội.
2. Nguyễn Duy Cần (1993), Tinh hoa Phật giáo, Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh.
3. Thích Minh Châu và Minh Chi (1991), Từ điển Phật học Việt Nam, Nxb.
Khoa học Xã hội, Hà Nội.
4. Thích Minh Châu (1972), Kinh Tương Ứng I, Viện nghiên cứu Phật học
Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh.
5. Thích Minh Châu (1993), Kinh tương Ứng Bộ, Nxb. Hải Phòng.
6. Thích Minh Châu (1996), Kinh Tăng Chi Bộ I, Nxb. Hải Phòng.
7. Thích Minh Châu (1996), Kinh Tăng Chi Bộ III, Nxb. Hải Phòng.
8. Thích Tâm Châu (1999), Kinh Hiếu Tử, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
9. Đoàn Trung Còn (2009), Tứ Thư, Nxb. Thuận Hóa, Huế.
10. Thích Duy Cực (1994), Kinh Kim Cương, Nxb Thành hội Phật giáo thành
phố Hồ Chí Minh.
11. Quang Đạm (1997), Nho giáo xưa và nay, Nxb. Văn hóa thông tin, Hà Nội.
12. Thích Nhuận Đạt (2012), Tư tưởng Hiếu đạo trong Phật giáo, Nxb. Tổng
hợp TP.Hồ Chí Minh.
13. Thích Huệ Đăng (2013), Kinh báo Hiếu và Vu Lan, Nxb. Hải Phòng.
14. Trần Bạch Đằng (1986), Mấy vấn đề nghiên cứu Phật giáo và lịch sử tư
tưởng dân tộc, Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội.
15. Thích Nữ Trí Hải (2000), Đức Phật dạy những gì, Nxb. Tôn Giáo, Hà Nội.
16. Nguyễn Hùng Hậu (2002), Đại cương Triết học Phật giáo Việt Nam, tập I,
Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội.
17. Xuân Hoa (2015), Báo tuổi trẻ, số 4 ngày 20 tháng 4, trang 5.
18. Bùi Biên Hòa (1998), Đạo Phật và thế gian, Nxb. Hà Nội.



39. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 8, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội
40. Minh Ngọc (1998), “Đạo Hiếu qua trang sử Phật bà chùa Hương với xã
hội”, Tạp chí nghiên cứu Phật học, số 3, trang 15-24.
41. Thích Hòa Quan (1995), Kinh Thập Thiện, Thành hội Phật giáo Hồ Chí
Minh, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
42. Lê Văn Quán (1998), Bước đầu tìm hiểu nhân sinh quan Phật giáo, nghiên
cứu Phật học, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
43. Thích Nhật Quang (2009), Từ Ân của Mẹ, Nxb. Tổng hợp thành phố Hồ Chí
Minh.
44. Thích Trí Quảng (1999), Lược giải kinh Pháp Hoa, Nxb. TP. Hồ Chí Minh.
45. Thích Thiện Siêu (1993), Kinh Pháp Cú, viện nghiên cứu Phật học Việt
Nam, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
46. Thích Thiện Siêu (2000), Lời Phật dạy, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
47. Phạm Văn Sinh (1995), Vai trò Phật giáo ở Việt Nam, Trường Đại học
Tổng hợp, Nxb. TP. Hồ Chí Minh.
48. Phương Kỳ Sơn (1999), Lịch sử Triết học, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
49. Nguyễn Đức Sự (2001), C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I Lênin bàn về tôn giáo,
Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
50. Trần Ngọc Thêm (1997), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
51. Bùi Hữu Thư (2001), Dạy dỗ con cái lễ phép trong một thế giới vô lễ, Nxb.
Thuận Hóa, Huế.
52. Nguyễn Tài Thư (1997), Nho học và Nho học ở Việt Nam, Nxb. Khoa học
Xã hội, Hà Nội.
53. Nguyễn Tài Thư (1997), Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và tôn giáo đối
với con người hiện nay, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
54. Nguyễn Tài Thư (2007), Lịch Sử Phật giáo Việt Nam ,Tập I, Nxb. Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
55. Thích Chân Tính (2007), Tu Nhà, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.