ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN KHÁNH NGÂN

CHÕ §ÞNH CHUÈN BÞ PH¹M TéI
trong luËt h×nh sù viÖt nam
Chuyên ngành : Luật hình sự
Mã số

: 60 38 40

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. Phạm Mạnh Hùng

HÀ NỘI - 2015


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Luật hình sự là một trong những ngành luật ra đời sớm nhất trong hệ
thống pháp luật thế giới nói chung và pháp luật Việt Nam nói riêng. Ngay
từ khi Nhà nước ta mới được thành lập cho đến nay, luật hình sự vẫn luôn
nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và nhân dân bởi pháp luật
hình sự là một trong những công cụ quan trọng và hữu hiệu để đấu tranh
phòng ngừa và chống tội phạm, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm
chủ của nhân dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, bảo
vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức;
đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng
ngừa và chống tội phạm. Để luật hình sự ngày càng thực hiện tốt hơn
nhiệm vụ của mình, việc hoàn thiện Bộ luật hình sự là một đòi hỏi tất yếu

khoản 2 về phạm tội chưa đạt, khoản 3 về căn cứ quyết định hình phạt đối
với chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và được áp dụng đối với tất cả các
tội phạm Bộ luật hình sự. Tương tự như vậy, đến lần pháp điển hóa lần thứ
hai bằng việc thông qua BLHS năm 1999, các quy định về chế định chuẩn bị
phạm tội cũng được tiếp tục ghi nhận và đã có những sửa đổi, bổ sung quan
trọng. Đó là chế định chuẩn bị phạm tội đã được quy định thành một điều
luật riêng biệt, cụ thể là được quy định tại Điều 17 BLHS năm 1999. Điều
này khẳng định pháp luật Việt Nam đã phát triển và hoàn thiện hơn. Tuy
nhiên, quy định về chế định chuẩn bị phạm tội tại BLHS năm 1999 vẫn
chưa đáp ứng được các yêu cầu về mặt lập pháp, cũng như thực tiễn áp
dụng vẫn còn những vướng mắc nhất định. Chẳng hạn, trong thực tiễn, vấn
đề xác định giai đoạn chuẩn bị phạm tội thuộc các tội rất nghiêm trọng, tội
đặc biệt nghiêm trọng của các cấu thành tội phạm được quy định trong
BLHS năm 1999 hiện nay là rất khó khăn và vấn đề áp dụng luật hình sự để

2


QĐHP đối với người có hành vi CBPT cũng gây ra những bất cập nhất
định. Bên cạnh đó, việc xét xử của Tòa án đối với trường hợp CBPT là
không nhiều do những khó khăn về vấn đề chứng minh, xác định mặt chủ
quan của tội phạm từ phía cơ quan tiến hành tố tụng.
Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu sâu sắc hơn nữa để làm sáng tỏ về
mặt lý luận các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về chế
định chuẩn bị phạm tội và vấn đề áp dụng trong thực tiễn điều tra, truy tố,
xét xử chế định này để đưa ra các kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện hơn
quy định về các vấn đề liên quan đến chuẩn bị phạm tội có ý nghĩa lý luận,
thực tiễn và pháp lý hết sức quan trọng. Chính vì vậy, tác giả quyết định
chọn đề tài “Chế định chuẩn bị phạm tội trong luật hình sự Việt Nam”
làm đề tài luận văn thạc sĩ Luật học.

không ít công sức cho việc nghiên cứu về đề tài này, đáng chú ý là các
công trình nghiên cứu của GS.TSKH. Lê Văn Cảm:
1) Mục V - Chế định về các giai đoạn thực hiện tội phạm, Chương thứ
tư, Trong Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung),
(Sách chuyên khảo Sau đại học), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005;
2) Chế định các giai đoạn thực hiện tội phạm và mô hình lý luận
của nó trong luật hình sự Việt Nam, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số
2/2002; v.v...
Ngoài ra, còn có một số bài đăng trên tạp chí khoa học pháp lý như:
1) Chế định chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt, Tạp chí Tòa án
nhân dân, số 10/1997, của TS. Phạm Mạnh Hùng;
2) Hoàn thiện quy định về cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với
trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và đồng phạm, Tạp chí
Nhà nước và pháp luật, số 2/2003, của TS. Phạm Mạnh Hùng;
3) Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự theo hướng đề cao
tính hướng thiện, tôn trọng và bảo vệ tốt hơn quyền con người, Tạp chí
Khoa học Kiểm sát, số 2/2014, của TS. Phạm Mạnh Hùng;

4


4) Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự về giai đoạn thực hiện tội
phạm, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 5/1999, của PGS.TS. Trần Văn Độ;
5) Về trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm
tội chưa đạt, Tạp chí Luật học, số 4/2002, của PGS. TS. Lê Thị Sơn;
6) Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm
tội chưa đạt, Tạp chí Luật học, số 4/2002, của ThS. Dương Tuyết Miên;
v.v...
Phân tích các công trình nghiên cứu được liệt kê trên đây có thể
thấy, chế định chuẩn bị phạm tội trong luật hình sự Việt Nam đã được đề

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về
chế định chuẩn bị phạm tội dưới góc độ luật hình sự theo quy định của
BLHS năm 1999.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê
Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; chủ trương, chính
sách của Đảng cộng sản Việt Nam về xây dựng nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa, về pháp luật, tội phạm và hình phạt.
Luận văn được hình thành dựa trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu
của các nhà khoa học và các tài liệu đã được công bố, dựa trên cơ sở
nghiên cứu các văn bản pháp luật của nhà nước, các Nghị quyết, Chỉ thị
của Đảng Cộng sản Việt Nam, các văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật,
các bản án, bản cáo trạng của TAND, VKSND các cấp.
Đồng thời, luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa
duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác - Lê Nin;
sử dụng các phương pháp lịch sử, so sánh, phân tích, tổng hợp, thống kê
khi giải quyết các nhiệm vụ cụ thể của luận văn.
5. Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận văn
Luận văn nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống và đồng bộ
những vấn đề lý luận và thực tiễn về chế định chuẩn bị phạm tội. Trong
luận văn này, tác giả giải quyết các vấn đề về mặt lý luận sau:

6


- Phân tích một cách có hệ thống và toàn diện những vấn đề lý luận
về chế định chuẩn bị phạm tội như: Một số vấn đề lý luận về chế định
chuẩn bị phạm tội bao gồm: khái niệm, bản chất của chế định chuẩn bị
phạm tội; phân biệt chuẩn bị phạm tội với ý định phạm tội, phạm tội chưa
đạt và tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội; chế định chuẩn bị phạm tội

2. Bộ luật hình sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1999
(2000), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
3. Bộ luật hình sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2003
(2004), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
4. Quốc hội (2009), Bộ luật hình sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội
5. Bộ luật hình sự Liên bang Nga (Bản dịch Tiếng Việt).
6. Bộ luật hình sự Nhật Bản (Bản dịch Tiếng Việt).
7. Đinh Bích Hà, BLHS của nước cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Nxb Tư
pháp, Hà Nội - 2007
8. Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao số
01/2000/NQ-HĐTP ngày 04/8/2000 hướng dẫn áp dụng một số quy
định trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 1999.
9. Viện nghiên cứu Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp (1999), Bình luận khoa
học Bộ luật hình sự (Phần chung), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
10.Viện nghiên cứu Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp (1999), Bình luận khoa
học Bộ luật hình sự (Phần chung), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
11.Đinh Văn Quế (2000), Bình luận khoa học Bộ luật hình sự Việt Nam
năm 1999 (Phần chung), Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố
Hồ Chí Minh.
12.Uông Chu Lưu (2001), Bình luận khoa học bộ luật hình sự Việt Nam
năm 1999, tập I Phần chung, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội.
13.Lê Cảm (chủ biên) (2001), Giáo trình luật hình sự Việt Nam (Phần
chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội (tái bản lần thứ nhất, 2003).

8


14.Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung), trường Đại học Luật
Hà Nội (2000)

hình sự Việt Nam (Sách chuyên khảo), Nxb Công an nhân dân.
26.Dương Tuyết Miên (2000), Định tội danh và quyết định hình phạt (sách
chuyên khảo), Nxb Công an nhân dân.
27.Nguyễn Ngọc Hòa (chủ biên) (1997), Luật hình sự Việt Nam - Những
vấn đề lý luận và thực tiễn, NXb Công an nhân dân, Hà Nội.
28.Lê Thị Sơn (1997), “Bài 4: Một số vấn đề về các giai đoạn thực hiện tội
phạm”, Trong sách: Luật hình sự Việt Nam – Những vấn đề lý luận
và thực tiễn, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
29.Đào Trí Úc (2000), Luật hình sự Việt Nam, Quyển 1 – Những vấn đề
chung, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
30.Kiều Đình Thụ (1998), Tìm hiểu luật hình sự Việt Nam, Nxb Đồng Nai
31.Dương Tuyết Miên, Quyết định hình phạt trong Luật hình sự Việt Nam,
Luận án Tiến sĩ Luật học, Hà Nội - 2002
32.Trần Văn Độ (2001), “Trách nhiệm hình sự, Chương V”, Giáo trình
Luật hình sự Việt Nam (Phần chung), Lê Cảm chủ biên, Khoa Luật
Đại học Quốc gia Hà Nội, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
33.Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2014), Báo cáo tổng kết công tác của
ngành Kiểm sát nhân dân năm 2014, Hà Nội.
34.Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, Bản cáo trạng số 16/CTVKS-P1A ngày 22/01/2014, Hà Nội.
35.Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, Bản cáo trạng số 48/CTVKS-P1A ngày 15/4/2015, Hà Nội.
36.Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh (2001), Bản án hình sự sơ thẩm số
396/2001/HSST ngày 16/08/2001, Quảng Ninh
37.Phạm Mạnh Hùng (1997), “Chế định chuẩn bị phạm tội và phạm tội
chưa đạt”, Tòa án nhân dân, (10).

10


38.Phạm Mạnh Hùng (2003), “Hoàn thiện quy định về cơ sở của trách
nhiệm hình sự đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa