ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

HOÀNG SỸ CHUNG

PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH
TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

HOÀNG SỸ CHUNG

PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH
TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. TRỊNH MAI VÂN

XÁC NHẬN CỦA

Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tất cả mọi ngƣời!


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT.................................................................. i
DANH MỤC CÁC BẢNG......................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ ....................................................................................... iv
LỜI MỞ ĐẦU .............................................................................................................1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ
PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI ........4
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu .......................................................................4
1.1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước...................................................................... 4
1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước ...................................................................... 5
1.1.3 Khoảng trống nghiên cứu và tính mới của luận văn ......................................... 7
1.2. Nghiệp vụ bảo lãnh tại ngân hàng thƣơng mại ...............................................8
1.2.1. Khái niệm nghiệp vụ bảo lãnh ........................................................................... 8
1.2.2. Các bên tham gia trong nghiệp vụ bảo lãnh và quy trình bảo lãnh................ 9
1.2.3. Các loại nghiệp vụ bảo lãnh tại ngân hàng thương mại................................12
1.2.4. Vai trò của Bảo lãnh ngân hàng......................................................................20
1.2.5. Những rủi ro thường gặp khi thực hiện nghiệp vụ Bảo lãnh. ........................22
1.3. Phát triển hoạt động bảo lãnh ngân hàng .......................................................24
1.3.1. Khái niệm ..........................................................................................................24
1.3.2. Một số chỉ tiêu định tính đánh giá sự phát triển hoạt động bảo lãnh ...........26
Sự đa dạng của sản phẩm bảo lãnh ...........................................................................26
1.3.3. Một số chỉ tiêu định lượng đánh giá sự phát triển hoạt động bảo lãnh........26
1.3.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của hoạt động bảo lãnh ..............28
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ........................................................................................33
CHƢƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN ...........34
2.1. Cách tiếp cận và thiết kế nghiên cứu ............................................................34

thương Việt Nam (vietcombank) ................................................................................48
3.3.4 Đánh giá thực trạng phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP
Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) từ năm 2011-2014 ....................................56
3.4 Một số rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng .........................................71
3.4.1 Các dạng rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ......................................................71


3.4.2 Quản lý rủi ro trong hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thương
Việt Nam (Vietcombank).............................................................................................74
3.5 Nguyên nhân của hạn chế trong hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP
Ngoại thƣơng Việt Nam (Vietcombank) ..............................................................75
3.5.1 Nguyên nhân bên trong .....................................................................................75
3.5.2 Nguyên nhân từ bên ngoài ................................................................................80
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ........................................................................................82
CHƢƠNG 4 : GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI NGÂN
HÀNG TMCP NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM (VIETCOMBANK) .....................83
4.1 Định hƣớng phát triển hoạt động bảo lãnh ngân hàng ....................................83
4.1.1 Định hướng phát triển của ngành ngân hàng đến năm 2020 .........................83
4.1.2 Định hướng phát triển của ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
(vietcombank) đến năm 2020 .....................................................................................86
4.1.3 Định hướng phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại
thương Việt Nam (vietcombank) đến năm 2020 .......................................................87
4.2 Cơ sở xây dựng giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP
Ngoại thƣơng Việt Nam (vietcombank) ...............................................................87
4.3 Giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng
Việt Nam (vietcombank) ......................................................................................88
4.3.1 Giải pháp về con người .....................................................................................88
4.3.2 Giải pháp về nghiệp vụ......................................................................................91
4.3.3 Giải pháp về quản trị rủi ro ..............................................................................92
4.3.4 Giải pháp về công nghệ.....................................................................................94

NHTM

Ngân hàng thƣơng mại

3

CBVC

Cán bộ viên chức

4

TCTD

Tổ chức tín dụng

5

TMCP

Thƣơng mại cổ phần

6

BL

Bảo lãnh

7


1

Bảng 3.1

Ngoại thƣơng Việt Nam (Vietcombank) năm

43

2011-2014
2

Bảng 3.2

Tình cho vay của ngân hàng TMCP Ngoại
thƣơng Việt Nam (Vietcombank) năm 2011-2014

44

Kết quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng
3

Bảng 3.3

TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam

45

(Vietcombank)
4


8

Bảng 3.8

Dƣ nợ bảo lãnh quá hạn từ năm 2011-2014

63

9

Bảng 3.9

Nhận xét của khách hàng về mức phí của ngân
hàng

66

Ý kiến của khách hàng về sự mở rộng các loại
10

Bảng 3.10 hình bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại
thƣơng Việt Nam (vietcombank)

ii

67


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ


62

Đánh giá của khách hàng về sự quan trọng
5

Biểu đồ 3.5 của các yếu tố ảnh hƣởng đến sự phát triển
hoạt động bảo lãnh ngân hàng

iii

65


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

STT

Sơ đồ

1

Sơ đồ 1.1

2

Sơ đồ 1.2

Quy trình nghiệp vụ bảo lãnh trực tiếp

16

thƣơng Việt Nam (vietcombank)
Phát hành cam kết bảo lãnh

iv

Trang
10

42
49


LỜI MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của đề tài.
Những năm gần đây, sự chuyển biến tích cực của môi trƣờng kinh tế xã hội nƣớc ta đã tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động ngân hàng ngày
càng phát triển. Cùng với đó, từ khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên
của Tổ chức Thƣơng mại Thế giới (WTO), bên cạnh các cơ hội trong việc mở
rộng hoạt động và đẩy mạnh hợp tác quốc tế, các ngân hàng trong nƣớc cũng
đứng trƣớc những thách thức rất lớn đòi hỏi phải vƣợt qua để có thể đứng
vững và phát triển.
Trong các hoạt động ngân hàng, bảo lãnh đƣợc biết đến từ lâu và đƣợc
sử dụng rộng rãi trên thế giới. Tại Việt Nam, những năm gần đây, dịch vụ này
đƣợc các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) rất quan tâm và đẩy mạnh, nhằm
đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng theo sự phát triển chung của nền kinh tế
và xu hƣớng hội nhập kinh tế toàn cầu.
Là một trong những NHTM có uy tín, kinh nghiệm hàng đầu tại Việt
Nam và đƣợc biết đến trên thƣơng trƣờng quốc tế, Ngân hàng TMCP Ngoại
thƣơng Việt Nam có nhiều thế mạnh trong hoạt động bảo lãnh. Tuy
nhiên, để có thể phát triển hoạt động này tƣơng xứng với tiềm năng nhƣ hình
thức bảo lãnh chƣa phong phú, khách hàng còn chƣa đa dạng, doanh số bảo

Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại
thƣơng Việt Nam (vietcombank) từ năm 2011 đến năm 2014.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Sử dụng các phƣơng pháp thống kê, phân tích định tính, định lƣợng,
tổng hợp diễn dịch và qui nạp, so sánh, bảng số liệu, biểu đồ, phân tích dữ
liệu thứ cấp từ Tài liệu lý thuyết và báo cáo của ngân hàng TMCP Ngoại
thƣơng Việt Nam (vietcombank).

2


5. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,…, nội dung
chính của luận văn gồm 4 chƣơng và có kết cấu nhƣ sau:
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát
triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng thƣơng mại.
Chƣơng 2: Thiết kế và phƣơng pháp nghiên cứu luận văn
Chƣơng 3: Thực trạng phát triển hoạt động bảo lãnh tại Ngân hàng
TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (vietcombank).
Chƣơng 4: Giải pháp phát triển hoạt động bảo lãnh tại Ngân hàng
TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (vietcombank).

3


CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Một số nghiên cứu về hoạt động bảo lãnh của Akvan Ebrahim (2007),
Amiri-Arslan (2000) lại đi vào nghiên cứu khái niệm hoạt động bảo lãnh và
đƣa ra những nghiên cứu định lƣợng về đóng góp của hoạt động này trong sự
tăng trƣởng của các ngân hàng thƣơng mại. Theo đó, bảo lãnh Ngân hàng là
một thay thế cho việc đặt cọc hoặc cung cấp tiền trực tiếp cho nhà cung cấp.
Đó là một cam kết vô điều kiện đƣợc đƣa ra bởi các ngân hàng, thay mặt cho
khách hàng để trả cho ngƣời nhận bảo lãnh số tiền bảo lãnh theo yêu cầu bằng
văn bản. Bảo lãnh ngân hàng yêu cầu bảo mật trong các hình thức tiền mặt
đƣợc chuyển vào tiền gửi tại ngân hàng.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
Hoạt động bảo lãnh đƣợc đề cập đến nhiều trong các nghiên cứu trong
nƣớc (các tạp chí, bài báo khoa học, hội thảo, các sách tham khảo, luận văn ,
luận án…). Các nghiên cứu này tập trung mổ xẻ phân tích từ khái niệm, các
loại hình hoạt động bảo lãnh, đến sự phát triển của hoạt động bảo lãnh trong
tƣơng lai. Một số nghiên cứu chủ yếu nghiên cứu về lý luận, phân tích thực
trạng phát triển hoạt động bảo lãnh tại một số ngân hàng cụ thể hay các giải
pháp phát triển hoạt động bảo lãnh tại Việt Nam… cụ thể:
Luận án tiến sĩ “Giải pháp hoàn thiện cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh
ngân hàng ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Việt Dũng – Vụ Tín dụng Ngân
hàng Nhà nƣớc Việt Nam (2003) [tr.1 – 104]. Luận án đã đƣa ra những vấn đề
cơ bản về cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng, phân tích và đánh giá thực

5


trạng kết quả hoạt động bảo lãnh của hệ thống ngân hàng, từ đó đƣa ra các
giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế và nghiệp vụ bảo lãnh ngân
hàng ở Việt Nam.
Luận văn thạc sỹ kinh tế “Phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng
nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam” của Th.s Lê Thị

mại nhà nƣớc thành ngân hàng thƣơng mại cổ phần. Vẫn chƣa có công trình
nghiên cứu tổng thể về việc phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân hàng TMCP
Ngoại thƣơng Việt Nam trong điều kiện hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế
giới. Đặc biệt nghiên cứu vấn đề này khi cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng
ngày càng khốc liệt hơn khi Việt Nam tiến hành cam kết mở cửa WTO.
1.1.3 Khoảng trống nghiên cứu và tính mới của luận văn
 Khoảng trống nghiên cứu:
Qua tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã nghiên cứu trong
nƣớc trƣớc đây tác giả nhận thấy các đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu trên
hai khía cạnh:
- Nghiên cứu hoạt động bảo lãnh NHTM trên cơ sở vi mô (trong phạm
vi NHTM) nhƣ: các nhân tố ảnh hƣởng đến nghiệp vụ bảo lãnh; quy mô hoạt
động bảo lãnh; sự thỏa mãn nhu cầu khách hàng của ngân hàng, tất cả các vấn
đề trên đƣợc nghiên cứu gắn với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội trên địa
bàn hoạt động của ngân hàng và các yêu cầu đòi hỏi phát triển của ngân hàng
trong từng giai đoạn lịch sử nhất định.
- Nghiên cứu hoạt động bảo lãnh của NHTM trên phƣơng diện vĩ mô
nhƣ: Cơ cấu lại NHTM; hoàn thiện cơ chế về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng ở
Việt Nam; vai trò của dịch vụ ngân hàng để tăng cƣờng khả năng phát triển
bền vững của các NHTM trong quá trình hội nhập.
Kết luận: Trên cơ sở tiếp cận và kế thừa các luận án của các tác giả đã
nghiên cứu trong nƣớc trƣớc đây, tác giả nhận thấy mặc dù đã có rất nhiều
nghiên cứu về phát triển nghiệp vụ bảo lãnh nói chung tại các ngân hàng

7


thƣơng mại, nhƣng cho đến nay vẫn chƣa có một công trình khoa học nào đề
cập về phát triển hoạt động Bảo lãnh tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt
Nam. Vì vậy, đề tài nghiên cứu: “phát triển hoạt động bảo lãnh tại ngân

hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ cam kết, khách
hàng phải trả nợ và hoàn trả cho TCTD theo thỏa thuận”.
Nhƣ vậy có thể thấy bảo lãnh ngân hàng là cam kết bằng văn bản, khi
tham gia bảo lãnh, ngân hàng không cần bỏ vốn mà chỉ sử dụng uy tín và
năng lực tài chính của mình để đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ đã cam kết.
1.2.2. Các bên tham gia trong nghiệp vụ bảo lãnh và quy trình bảo lãnh
1.2.2.1. Các bên tham gia trong nghiệp vụ Bảo lãnh.
Bên bảo lãnh là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài thực
hiện bảo lãnh cho bên đƣợc bảo lãnh. Trong trƣờng hợp đồng bảo lãnh, bảo
lãnh đối ứng và xác nhận bảo lãnh thì bên bảo lãnh bao gồm cả tổ chức tín
dụng ở nƣớc ngoài.(theo thông tƣ số 07/2015/TT-NHNN)
Bên đƣợc bảo lãnh là tổ chức (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh
ngân hàng nƣớc ngoài, tổ chức tín dụng ở nƣớc ngoài), cá nhân đƣợc bảo lãnh bởi
bên bảo lãnh, bên bảo lãnh đối ứng. (theo thông tƣ số 07/2015/TT-NHNN)
Bên nhận bảo lãnh là tổ chức (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh
ngân hàng nƣớc ngoài, tổ chức tín dụng ở nƣớc ngoài), cá nhân có quyền thụ
hƣởng bảo lãnh do bên bảo lãnh, bên xác nhận bảo lãnh phát hành.
(theo thông tƣ số 07/2015/TT-NHNN)
1.1.2.2. Quy trình thực hiện nghiệp vụ Bảo lãnh Ngân hàng.
Hiện nay chƣa có một quy chuẩn nào về quy trình nghiệp vụ bảo lãnh
ngân hàng. Tuy nhiên thông thƣờng quy trình bảo lãnh tại các NHTM thƣờng
trải qua năm bƣớc sau:

9


Bƣớc 1: Hƣớng dẫn khách hàng lập hồ sơ bảo lãnh
Bƣớc 2: Thẩm định và quyết định bảo lãnh
Bƣớc 3: Phát hành bảo lãnh
Bƣớc 4: Xử lý sau khi phát hành bảo lãnh

quyết định chấp thuận hay từ chối phát hành bảo lãnh.
- Bƣớc 3: Phát hành bảo lãnh.
Trên cở sở thảo luận với khách hàng, ngân hàng tiến hành thực hiện các
biện pháp bảo đảm tín dụng nhƣ: thế chấp, cầm cố hoặc yêu cầu khách hàng
ký quỹ, bảo lãnh của bên thứ ba. Và các yêu cầu khác trong ủy nhiệm của hội
sở chính (nếu có).
Sau đó ngân hàng ký hợp đồng bảo lãnh cho khách hàng và phát hành
thƣ bảo lãnh.
- Bƣớc 4: Xử lý sau khi phát hành bảo lãnh
Sau khi phát hành bảo lãnh theo hợp đồng bảo lãnh cho khách hàng thì
ngân hàng phải xử lý các nghiệp vụ sau:
+ Theo dõi các phát sinh và thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.
+ Hạch toán số dƣ bảo lãnh.
+ Theo dõi thực hiện hợp đồng bảo lãnh.
+ Thu phí bảo lãnh.
- Bƣớc 5: Kết thúc bảo lãnh
Sau khi hết thời hạn hiệu lực của bảo lãnh ngân hàng tiến hành tất toán
bảo lãnh, giải tỏa tài sản đảm bảo bảo lãnh. Sau đó đánh giá kết quả của hợp
đồng bảo lãnh và rút kinh nghiệm cho những hợp đồng bảo lãnh phát sinh sau
này và lƣu trữ hồ sơ.
11


1.2.3. Các loại nghiệp vụ bảo lãnh tại ngân hàng thương mại
1.2.3.1. Phân loại dựa trên bản chất của Bảo lãnh.


Bảo Lãnh đồng nghĩa vụ.

Đây là bảo lãnh mang tính truyền thống xét theo nguồn gốc ra đời của nó.

1.2.3.2. Phân loại dựa trên mục đích của Bảo lãnh.


Bảo lãnh vay vốn.

Đây là cam kết của TCTD với bên nhận bảo lãnh về việc sẽ trả nợ thay
cho khách hàng trong trƣờng hợp khách hàng không trả hoặc không trả đầy
đủ, đúng hạn nợ vay đối với bên nhận bảo lãnh.
Bảo lãnh vay vốn thƣờng đƣợc sử dụng trong các giao dịch vay vốn mà quy
mô khoản vay lớn, thời hạn vay dài và vay của nƣớc ngoài. Nghĩa vụ bảo lãnh bao
gồm toàn bộ nợ gốc, lãi và các chi phí phát sinh liên quan đến khoản vay (nếu có).


Bảo lãnh thực hiện hợp đồng.

Là cam kết của ngân hàng bảo lãnh với bên nhận bảo lãnh về việc thực
hiện đúng và đầy đủ các nghĩa vụ của khách hàng theo hợp đồng đã ký với
bên nhận bảo lãnh. Trong trƣờng hợp bên đƣợc bảo lãnh không thực hiện hợp
đồng, chẳng hạn nhƣ: Giao hàng chậm trễ, không đúng số lƣợng, chất
lƣợng… mà không nộp hoặc không nộp đủ tiền phạt cho bên nhận bảo lãnh
thì ngân hàng bảo lãnh trả thay trong phạm vi số tiền và thời hạn bảo lãnh.
Bảo lãnh thực hiện hợp đồng đƣợc sử dụng để thay thế cho yêu cầu ký
quỹ mà ngƣời đặt hàng đề nghị đối với ngƣời cung ứng để bảo đảm bồi
thƣờng vi phạm hợp đồng. Do vậy, giá trị tối đa của bảo lãnh tƣơng đƣơng
với mức bồi thƣờng (tính tỷ lên % trên giá trị của hợp đồng, dao động ở mức
10%-15%). Trong trƣờng hợp đặc biệt, mức bảo lãnh có thể yêu cầu trên
15% nhƣng phải đƣợc ngƣời có thẩm quyền quyết định đầu tƣ chấp nhận. Số
tiền bảo lãnh có thể giảm dần theo tiến độ thực hiện hợp đồng.
Thời hạn bảo lãnh đƣợc kéo dài đến khi hoàn thành hợp đồng nhƣ:
hàng hóa đã giao xong, máy móc thiết bị đã đƣợc vận hành…