ĐƠI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ NHỮNG TỒN TẠI, HẠN CHẾ
TRONG Q TRÌNH GIẢNG DẠY CÁC MƠN KHOA HỌC
MÁC-LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG

Lê Hồng Việt Lâm*
Nguyễn Thị Thu Lài**

Q trình truyền đạt kiến thức nói chung và kiến thức các
mơn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng, từ lâu
đã trở thành một nội dung đặc biệt quan trọng trong q trình giáo
dục, đào tạo ở nước ta. Bởi lẽ, đây là những mơn học có tính chất
nền tảng nhằm trang bị cho sinh viên thế giới quan, phương pháp
luận biện chứng, phù hợp với thực tiễn, đồng thời nắm được cái bản
chất, tinh thần, phương pháp làm việc khoa học của các mơn học
này. Đặc biệt, đó là những mơn học có ý nghĩa giáo dục, bồi đắp
cho sinh viên bản lĩnh chính trị, lý tưởng cách mạng, niềm tin vào
cuộc sống; góp phần định hướng giá trị, rèn luyện nhân cách, tạo
bản lề để mỗi sinh viên có được những bước đi vững chắc trên con
đường khởi nghiệp đầy gian khó.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc giảng dạy các mơn khoa
học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều hạn chế, chưa
đáp ứng được với u cầu đặt ra của sự nghiệp chấn hưng nền giáo
dục nước nhà, chưa đạt được mục đích và mục tiêu của q trình
*

Đại úy, Thạc sỹ, Giảng viên Trường Đại học An ninh Nhân dân – Bộ Cơng An
Thạc sỹ. Phó Trưởng phòng Cơng tác sinh viên, Trường Đại học Ngân hàng TP.Hồ
Chí Minh
**


nhau, nên có nhiều buổi học có lớp tới 2 đến 3 trăm sinh viên. Với
một lớp học như thế thì hiệu quả truyền thụ và tiếp nhận kiến thức
khơng cao là chuyện đương nhiên. Mặt khác, do cách quản lý và ý
thức tổ chức kỷ luật của nhiều trường khơng nghiêm nên việc tự ý
bỏ học, nghỉ học, làm việc riêng trong giờ học… cũng là một thực
trạng đáng báo động. Thậm chí, có giáo viên còn có những cách
hiểu sai lầm khi cho rằng “sinh viên có đi học hay khơng thì tùy”
hoặc là “nhiệm vụ của mình thì mình cứ giảng, sinh viên thích làm
gì thì làm”… đã dẫn đến những hệ lụy rất lớn trong q trình giảng
dạy mơn học.
Ba là, hoạt động nghiên cứu khoa học được xác định là một
trong hai chức năng cơ bản của một trường đại học, quan trọng

410

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


khơng kém chức năng đào tạo. Thầy giáo và sinh viên khơng nghiên
cứu khoa học thì khơng thể nâng cao chất lượng giảng dạy và học
tập. Thế nhưng thực tiễn cho thấy, thực trạng nghiên cứu khoa học
của nhiều trường còn rất khiêm tốn so với u cầu đặt ra. Các giáo
viên do q bận cơng tác giảng dạy, khơng có động lực kích thích
hoặc thậm chí là khơng có năng lực nghiên cứu khoa học nên thiếu
nhiệt tình, say mê nghiên cứu và hướng dẫn sinh viên nghiên cứu
nhằm nâng cao chất lượng dạy và học các mơn khoa học MácLênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; hoặc thậm chí có những trường, mặc
dù phong trào nghiên cứu khoa học phát triển khá mạnh song họ lại
ít chú ý đến những đề tài lý luận vì cho rằng rất khó nghiên cứu và


tư liệu, sơ đồ hóa…), kích thích sự hứng thú, say mê trong học tập
các mơn lý luận chính trị. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều giảng
viên đã q lạm dụng hoặc ứng dụng thiếu hiệu quả hình thức này,
cụ thể như: Đưa q nhiều chữ lên các slide thay bằng việc sơ đồ
hóa nội dung; đưa các hình ảnh khơng phù hợp với nội dung bài
giảng; cho sinh viên xem q nhiều phim tư liệu dẫn đến việc khơng
đáp ứng được nội dung giảng dạy cần truyền đạt cho sinh viên. Có
một câu chuyện hồn tồn có thật là, có lớp học mơn Tư tưởng Hồ
Chí Minh (30 tiết/6 buổi) thì giáo viên giảng dạy đã cho xem phim 5
buổi, mà thật nực cười là chỉ xem đúng một bộ phim về Bác (Chân
dung một con người). Đến khi sinh viên thắc mắc thì giảng viên đã
trả lời một cách rất “vơ tư lự” rằng, “xem để các bạn thẩm thấu tư
tưởng của Bác”!?.
Sáu là, nhiều giáo viên vẫn “hồn nhiên hành nghề” và chủ
yếu đi theo hướng “kinh nghiệm chủ nghĩa”. Đâu đó vẫn còn tồn tại
cách giảng độc thoại, một chiều theo phương thức cổ truyền, áp đặt.
Vậy là, trên bục giảng, thầy vẫn “hăng say” đọc, dưới lớp, trò vẫn
“tích cực” chép, để rồi cuối cùng, trong những trang vở của sinh
viên đầy rẫy những tri thức, thơng tin hàn lâm, nhưng những gì
đọng lại chỉ là con số KHƠNG tròn trĩnh.
Tất cả những vấn đề đặt ra nói trên đòi hỏi chúng ta phải
chủ động và quyết tâm xây dựng các giải pháp đồng bộ và khả thi,
coi đó là điều kiện trực tiếp và là một đòi hỏi tất yếu nhằm nâng cao
hiệu quả giảng dạy và học tập các mơn lý luận Mác-Lênin – một
vấn đề hồn tồn khơng mới nhưng chưa bao giờ cũ. Xuất phát từ
những ý kiến nhận định trên, tơi xin đưa ra một số giải pháp nhằm
nâng cao hiệu quả giảng dạy các mơn khoa học Mác-Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh, với những gợi mở mang tính chất cá nhân, cụ
thể như sau:

là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, có đạo đức, lối sống
trong sạch, lành mạnh, am hiểu lịch sử dân tộc Việt Nam và tinh
hoa văn hóa nhân loại. Bởi, nếu thiếu những tố yếu tố trên thì dù cố
gắng đến đâu cũng sẽ rơi vào sự đơn giản hóa khi truyền thụ kiến
thức. Phải nắm vững tiểu sử, cuộc đời sự nghiệp của các vị lãnh tụ,
đặc biệt là Hồ Chí Minh để truyền cảm được sức mạnh vĩ đại,
những giá trị tư tưởng của Người, từ đó hình thành niềm tin và tìm
thấy trong tư tưởng của Người sự tiếp sức kỳ diệu cho học tập và
rèn luyện để hình thành nhân cách của người sinh viên trong thời
đại mới.
Đặc biệt, mỗi lần đứng lớp giảng viên cần xác định cho
mình một tâm thế: Mình là ai mà mình đang ở đâu?. Xác định
như vậy để tránh tình trạng giáo viên lên lớp truyền thụ những kiến
thức áp đặt, khn mẫu, một chiều, cho rằng những gì mình nói là
ln ln đúng… dễ dẫn đến tình trạng nhàm chán, thiếu đi tư duy
phản biện khoa học của sinh viên. Thay vào đó, cần có những tình
huống gợi mở, những câu chuyện có thật trong cuộc sống để sinh
viên bày tỏ chính kiến của mình, và từ đó để có thể hiểu sâu sắc hơn
nội dung của bài học.
Ba là, từ hoạt động giảng dạy các mơn khoa học MácLênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tơi nhận thấy rằng, trong q trình
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

413


giảng dạy, người giáo viên cần phải biết phát hiện, chọn lọc và định
hướng những vấn đề trọng tâm, mang tính thời sự… để nghiên cứu
hoặc hướng dẫn cho sinh viên nghiên cứu, đặc biệt là nghiên cứu
bằng những cơng trình khoa học cụ thể. Qua đó để tích lũy kiến
thức và giúp sinh viên có một nhận thức đúng đắn hơn, sâu sắc hơn

riêng mình, cũng như việc học của bạn mình, để giúp cả tổ, cả lớp

414

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


học hiệu quả hơn. Để đánh giá đúng thực chất việc học tập của sinh
viên, cần có cách đánh giá như sau:
+ Đánh giá thường xun cả q trình học chứ khơng nên
học xong rồi mới dành vài ngày ơn tập để thi hết mơn.
+ Đánh giá sinh viên khơng nên q nhấn mạnh vào trí nhớ
máy móc đối với các sự kiện và thủ tục mà chủ yếu là sự hiểu biết
sâu sắc hơn về các khái niệm chủ chốt. Từ đó liên hệ thực tiễn, tiến
tới vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cơng tác sau này. Điều
này, một mặt đòi hỏi giáo viên phải là chun gia về chủ đề mà
mình giảng dạy, mặt khác phải có phương pháp giảng dạy phù hợp
với cách thức đánh giá kết quả học tập của sinh viên.
+ Trước khi kết thúc mơn học cần cần hệ thống, khái qt
lại nội dung mơn học, từ đó giới hạn cho sinh viên một số nội dung
ơn tập chủ yếu (có thể bằng nội dung câu hỏi hoặc chủ đề), khơng
nên để sinh viên ơn q nhiều mà hãy đặt mình vào vai trò của sinh
viên. Theo tơi chỉ cần giới hạn từ 8 đến 10 câu hỏi là hợp lý.
+ Cần làm tốt việc điểm danh trên lớp. Đây hồn tồn
khơng phải là cách làm máy móc mà là một cách làm để tăng cường
ý thức học tập trên lớp của sinh viên. Cần từ bỏ quan niệm “tự học,
“tự chủ sáng tạo” nghĩa là “thích thì đi, khơng thích thì thơi”, hoặc
là “đi học thì khơng, đi thi thì có” đã và đang tồn tại rất nhiều trong

416

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO