ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----o0o-----

PHẠM MAI ANH

BƢỚC ĐẦU ỨNG DỤNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ SỨC CHỨA LAC
(LIMITS OF ACCEPTABLECHANGE –GIỚI HẠN CỦA NHỮNG
THAY ĐỔI CÓ THỂ CHẤP NHẬN ĐƢỢC) TRONG PHÁT TRIỂN
DU LỊCH TẠI VQG CÚC PHƢƠNG – NINH BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----o0o----

PHẠM MAI ANH

BƢỚC ĐẦU ỨNG DỤNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ SỨC CHỨA LAC
(LIMITS OF ACCEPTABLECHANGE –GIỚI HẠN CỦA NHỮNG
THAY ĐỔI CÓ THỂ CHẤP NHẬN ĐƢỢC) TRONG PHÁT TRIỂN
DU LỊCH TẠI VQG CÚC PHƢƠNG – NINH BÌNH

Chuyên ngành: Du lịch
(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH

1.3.3 Tác động của du lịch tới Vườn Quốc Gia ---- Error! Bookmark not
defined.
1.4 Kinh nghiệm áp dụng mô hình quản lý sức chứa du lịch LAC tại Hoa
Kỳ

------------------------------------------------ Error! Bookmark not defined.

CHƢƠNG 2: CÁC ĐIỀU KIỆN ẢNH HƢỞNG TỚI QUẢN LÝ SỨC
CHỨA DU LỊCH VÀ BƢỚC ĐẦU ỨNG DỤNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ
SỨC CHỨA DU LỊCH LAC TẠI VƢỜN QUỐC GIA CÚC PHƢƠNG
--------------------------------------------------------- Error! Bookmark not defined.

1


2.1 Các điều kiện và hiện trạng du lịch ở Vƣờn quốc gia Cúc Phƣơng
ảnh hƣởng đến quản lý sức chứa du lịch. -- Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Khái quát về Vườn quốc gia Cúc Phương --- Error! Bookmark not
defined.
2.1.2 Tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn Error! Bookmark not
defined.
2.1.3 Các điều kiện giao thông, cơ sở vật chất kỹ thuật và nguồn nhân
lực phục vụ du lịch. --------------------------- Error! Bookmark not defined.
2.1.4 Hiện trạng hoạt động du lịch tại Vườn quốc gia Cúc Phương
--------------------------------------------------- Error! Bookmark not defined.
2.2 Bƣớc đầu ứng dụng mô hình quản lý sức chứa du lịch LAC tại
Vƣờn quốc gia Cúc Phƣơng ------------------- Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Xác định mâu thuẫn cần giải quyết - Error! Bookmark not defined.
2.2.2 Khoanh vùng để áp dụng và xây dựng một số tiêu chí đánh giá
điều kiện du lịch ------------------------------- Error! Bookmark not defined.


Vƣờn quốc gia

3


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Stt

Nội dung

Trang

Bảng 2.1

Đa dạng sinh học ở một số VQG khu vực lân cận

50

Bảng 2.2

Thành phần dân tộc của cộng đồng sống ở khu

56

vực VQG Cúc Phƣơng năm 2010
Bảng 2.3

Số lƣợng phòng nghỉ tại khu vực VQG Cúc Phƣơng



Hình 1.1

Biểu đồ mối liên hệ giữa mức độ sử dụng và tác động

16

môi trƣờng
Hình 1.2

9 bƣớc thực hiện của LAC

24

Hình 1.3

Mô hình các vùng sử dụng du lịch cho một VQG

35

Hình 2.1

Tỉ lệ khách thăm quan trung bình các tháng từ năm

65

2008 đến năm 2013
Hình 2.2

Cơ cấu doanh thu của Trung tâm DLST VQG Cúc

tính toán này chủ yếu xuất phát từ nhu cầu của nhà quản lý, mà không xét trên
nhu cầu và đánh giá của du khách cũng nhƣ những yếu tố đặc biệt của tài
nguyên tự nhiên, môi trƣờng xã hội. Vì thế đặt ra yêu cầu có một phƣơng thức
linh hoạt hơn, hữu hiệu hơn trong việc quản lý sức chứa tại điểm du lịch.
Thay vì bắt đầu việc quản lý sức chứa bằng câu hỏi :“Bao nhiêu du khách đến

6


đây là quá nhiều?”, thì giờ đây câu hỏi đầu tiên đƣợc đƣa ra sẽ là: “Điều kiện
môi trƣờng của điểm du lịch cần đƣợc duy trì ở mức độ nhƣ thế nào thì chấp
nhận đƣợc?”. Từ đó, bản chất vấn đề “đảm bảo sự bền vững” sẽ đƣợc giải
quyết theo hƣớng đi từ việc đạt đƣợc những mục tiêu tổng quát rồi sau đó đi
đến những yếu tố nhỏ hơn cụ thể hơn. Đây chính là phƣơng pháp tiếp cận của
các mô hình lập kế hoạch quản lý sức chứa nói chung và sức chứa du lịch nói
riêng. Các mô hình lập kế hoạch quản lý sức chứa không dựa trên các giả
thuyết khoa học mà là sự kết hợp giữa khoa học, sự tham gia của cộng đồng
và kinh nghiệm của nhà quản lý. Một trong số những mô hình nhƣ thế đƣợc
lựa chọn để giới thiệu trong đề tài này là LAC (viết tắt của Limits of
acceptable change) – Những giới hạn của thay đổi có thể đƣợc chấp nhận,
không chỉ cung cấp những câu trả lời đơn giản cho những câu hỏi phức tạp và
khó khăn mà phát triển du lịch bền vững đƣa ra, mà còn giải quyết một phức
hợp những vấn đề nhỏ để cùng hƣớng tới mục tiêu chung.
Hệ thống quy hoạch theo phƣơng pháp LAC ban đầu đƣợc thiết kế để
giải quyết các vấn đề quản lý du khách tại Hệ thống bảo tồn vùng hoang dã
quốc gia Hoa Kỳ và là một sản phẩm của nhận thức sâu rộng rằng việc đánh
giá năng lực chịu tải một cách máy móc đã thất bại trong việc đặt đƣợc những
mục tiêu của mình. Trong khi đó có rất nhiều lý do giải thích tại sao mô hình
năng lực chịu tải lại thất bại, và lý do cơ bản nhất đƣợc nhắc tới đó là nó đã
hƣớng các nhà quản lý theo một câu hỏi sai “Bao nhiêu là quá nhiều?”. Năng

đƣợc (LAC) dành cho việc quy hoạch các vùng hoang dã” đƣợc Cục Kiểm
lâm xuất bản [19]. Vào tháng 4/1985, ứng dụng đầu tiên của Phƣơng pháp
LAC – cho Khu tổ hợp Hoang dã Bob Marshall – đã đƣợc chứng minh bằng
tài liệu trong 1 bản chỉnh sửa quy hoạch rừng. Báo cáo và quy hoạch này là
đỉnh cao của một nỗ lực, khởi nguồn từ đầu những năm 1980, để xây dựng và
thực hiện một phƣơng pháp nhằm giải quyết vấn đề năng lực chịu tải các hoạt
động du lịch ở các vùng hoang dã. Tiền đề của nỗ lực này bắt đầu từ những
năm 1930 khi các nhà quản lý lần đầu tiên khẳng định cần thiết phải giữ cho
mức độ sử dụng cho hoạt động du lịch ở dƣới “năng lực chịu tải” hoặc ở
“điểm bão hòa” của một khu vực. Từ năm 1985 đến nay, một số phƣơng pháp

8


liên quan nhằm giải quyết năng lực chịu tải các hoạt động du lịch đã đƣợc
phát triển – ví dụ, phƣơng pháp “Đánh giá năng lực chịu tải”, “Quản lý tác
động của du khách” , “Bảo vệ tài nguyên và trải nghiệm của du khách”. Kể từ
năm 1985, phƣơng pháp LAC và các phƣơng pháp liên quan đã có một sự ảnh
hƣởng đƣợc công nhận lên việc quy hoạch quản lý du lịch ở Hoa Kỳ và ngày
càng tăng trên khắp thế giới. Sự hiệu quả về các phƣơng pháp này đã khiến
cho có rất nhiều lời kêu gọi áp dụng các phƣơng pháp này một cách rộng rãi
cho các vấn đề quản lý tài nguyên thiên nhiên.
Từ đó đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về mặt lý luận và thực
tiễn về vấn đề này. Đi đầu trong việc nghiên cứu này là hai tác giả Hoa Kỳ
Stephan F. McCool và George H. Stankey.
Sau hơn 10 năm áp dụng tại Hoa Kỳ, Stephan F. McCool và cộng sự đã xuất
bản cuốn sách “Limits of Acceptable Change and Related Planning
Processes: Progress and Future Directions” [14], là một đánh giá tổng hợp
quá trình áp dụng, những ƣu điểm, yếu điểm, ý nghĩa khoa học và thực tiễn,
cùng phƣơng hƣớng tƣơng lai của phƣơng pháp này.

sức chứa LAC, bao gồm các vấn đề lý luận và thực tiễn. Thứ hai, luận văn
tiến hành đánh giá hiện trạng hoạt động du lịch tại VQG Cúc Phƣơng và nêu
ra những vấn đề tồn tại cần giải quyết. Thứ ba, luận văn thực hiện một số
khảo sát xã hội học đối tƣợng du khách thăm quan tại VQG Cúc Phƣơng để
đánh giá nhận thức du khách về các vấn đề tồn tại ở đây, Thứ tƣ, . Luận văn
cũng đƣa ra những khuyến nghị hợp lý cho việc khai thác du lịch bền vững tại
nơi đây. Xa hơn nữa luận văn đƣa ra đề xuất xây dựng một lộ trình áp dụng
LAC trong quản lý sức chứa du lịch tại VQG Cúc Phƣơng vào thời gian tiếp
theo. Theo thống kê trong nhiều năm, VQG Cúc Phƣơng luôn là một trong
những VQG thu hút lƣợng khách đến thăm quan đông nhất trong cả nƣớc.
Kéo theo đó là những tác động của hoạt động du lịch đến môi trƣờng tự nhiên
tại vƣờn cũng thể hiện tƣơng đối rõ rệt. Từ đó, thông qua việc thống kê nguồn

10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
* Tiếng Việt
1.

Lê Huy Bá, Thái Lê Nguyên (2006), Du lịch sinh thái, NXB Khoahọc
và kỹ thuật, Hà Nội

2.

Nguyễn Đình Hòe, Vũ Văn Hiếu (2001), Du lịch bền vững, Nxb Đại
học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội

3.



9.

Trần Đức Thanh (2006), Địa lý du lịch, Tài liệu lƣu hành nội bộ, Đại
học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội

10.

Trung tâm du lịch sinh thái và giáo dục môi trƣờng VQG Cúc
Phƣơng (2014), Báo cáo kết quả hoạt động du lịch từ năm 2008 đến
tháng 8 năm 2014.

11.

Nguyễn Minh Tuệ, Vũ Tuấn Cảnh, Lê Thông, Phạm Xuân Hậu,

11


Nguyễn Kim Hồng (1997), Địa lý du lịch, Nxb Thành phố Hồ Chí
Minh.
12.

VQG Cúc Phƣơng (2001), Báo cáo các ảnh hưởng về tác động môi
trường của dự án đường Hồ Chí Minh đoạn đi qua VQG Cúc
Phương, Ninh Bình.

13.

Bùi Thị Hải Yến (2006), Tuyến điểm du lịch Việt Nam, Nxb Giáo


19.

Stephen F McCool, Cole, David N Proceedings (1997), Limits of
Acceptable Change and Related Planning Processes: Progress and
Future

Directions,

Intermontane

Research

Station

General

Technical Report 371, USDA Forest Service
20.

Stephen F. McCool, David W.Lime (2001), Tourism Carying
Capacity: Tempting Fantasy or Useful Reality, Journal of

12


Sustainable tourism, Vol.9, No.5, pg. 372-387.
21.

Stephen F. McCool, Roger N. Clark, and George H. Stankey (2007),


26.

David B Weaver (2003), The Encyclopedia of Ecotourism, CABI
Publishing, U.K.

13