Phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên
Trường Đài học Y tế công cộng
Đinh Thị Phương Thúy
Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Khoa học Thư viện; Mã số: 60 32 20
Người hướng dẫn: TSKH. Nguyễn Thị Đông
Năm bảo vệ: 2013
Abtract: Xem xét khái niệm kiến thức thông tin và yêu cầu phát triển kiến thức thông tin cho
sinh viên. Phân tích đánh giá thực trạng phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trường Đại
học Y tế công cộng, qua việc tìm hiểu: Điều kiện cần thiết để triển khai kiến thức thông tin cho
sinh viên Đại học Y tế công cộng; Khảo sát, phân tích thực trạng phát triển kiến thức thông tin
cho sinh viên Đại học Y tế công cộng; Thực trạng kiến thức thông tin của sinh viên Đại học Y tế
công cộng, đó là: Kỹ năng nhận dạng nhu cầu tin; Kỹ năng tìm kiếm thông tin; Kỹ năng đánh giá
thông tin; Kỹ năng sử dụng và trao đổi thông tin trong học tập và nghiên cứu. Đề xuất các giải
pháp nhằm phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trường Đại học Y tế công cộng.

Keywords: Kiến thức thông tin, Tìm kiếm thông tin, Thư viện
Content


MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ........................................................................................................... 6
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI ....................................................................... 6
2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI ....................................................... 7
3. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI .......................... 10
3.1 Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................ 10
3.2 Nhiệm vụ của nghiên cứu ................................................................................... 10
4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU .......................................................................... 10
5. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU................................................... 10
5.1 Đối tượng nghiên cứu ...................................................................................... 11
5.2 Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 11

SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG .................................... 38
2.1 Điều kiện cần thiết để triển khai kiến thức thông tin cho sinh viên Đại
học Y tế công cộng ............................................................................................... 38
2.1.1 Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin ............................................. 38
2.1.2 Đội ngũ cán bộ .......................................................................................... 41
2.1.3 Nguồn lực thông tin .................................................................................. 42
2.1.4 Hệ thống sản phẩm và dịch vụ .................................................................. 46
2.2 Khảo sát, phân tích thực trạng phát triển kiến thức thông tin cho sinh
viên Đại học Y tế công cộng ................................................................................ 56
2.2.1 Hướng dẫn sử dụng Thư viện cho sinh viên ............................................. 57
2.2.2 Hướng dẫn tìm kiếm và sử dụng thông tin y tế ........................................ 59
2.2.3 Hướng dẫn kỹ năng trích dẫn và lập danh mục tài liệu tham khảo .......... 60
2.2.4 Hội thảo kỹ năng tìm kiếm thông tin ........................................................ 61
2.2.5 Học phần “Tìm kiếm thông tin” lồng ghép trong môn học ...................... 64
2.3 Thực trạng kiến thức thông tin của sinh viên Đại học Y tế công cộng ..... 65
2.3.1 Kỹ năng nhận dạng nhu cầu tin ................................................................ 65
2.3.2 Kỹ năng tìm kiếm thông tin ...................................................................... 66
2.3.3 Kỹ năng đánh giá thông tin ....................................................................... 70
2.3.4 Kỹ năng sử dụng và trao đổi thông tin trong học tập và nghiên cứu........ 71
2.4 Đánh giá chung .............................................................................................. 76
2.4.1 Ưu điểm .................................................................................................... 76
2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân ........................................................................... 80

4


CHƢƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KIẾN THỨC THÔNG TIN
CHO SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG .......................... 83
3.1 Về phía nhà trƣờng ....................................................................................... 83
3.1.1 Tăng cường nội dung và thời lượng các chương trình phát triển kiến thức

tập của trò để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Để đổi mới phương pháp dạy và
học, đòi hỏi “người dạy phải dạy thật, người học phải học thật”. Muốn “dạy thật,
học thật” cần có sự thay đổi mang tính hệ thống từ các cấp quản lý giáo dục, đội
ngũ giáo viên và học sinh, trong đó cần thiết phải xây dựng thư viện trở thành
“giảng đường thứ hai” của mỗi nhà trường. Cán bộ thông tin - thư viện không chỉ là
người giữ sách, không chỉ là người trông coi thiết bị, mà phải là cán bộ chuyên
ngành có bản lĩnh và lương tâm để trở thành những trợ giảng đắc lực cho giáo viên
và là người định hướng cho sinh viên trong việc tìm kiếm thông tin. Phải đưa thư
viện vào hoạt động phục vụ theo mô hình mở thân thiện, lấy người học làm trung
tâm. Vậy làm thế nào để quá trình tự đào tạo, tự nghiên cứu của thày và trò đạt hiệu
quả cao và có chất lượng trong khi đây là bài toán đang rất cần có lời giải? Đã có
nhiều ý kiến đưa ra như: đảm bảo nguồn tài liệu phong phú; đầu tư cơ sở hạ tầng
công nghệ thông tin hiện đại; cần có cơ sở vật chất và môi trường đảm bảo cho việc

6


tự học, tự nghiên cứu… Tất cả những vấn đề đó là rất cần thiết và cần được giải
quyết một cách đồng bộ, song kiến thức thông tin được xem là yếu tố cốt lõi giúp
cho thày và trò làm chủ thông tin và sử dụng thông tin một cách hiệu quả. Kiến thức
thông tin không chỉ bao hàm khả năng truy cập thông tin bên trong môi trường thư
viện, mà nó còn bao quát tất cả các kỹ năng cần thiết cho việc tìm kiếm, đánh giá,
sử dụng thông tin từ các nguồn khác và tạo ra thông tin một cách hiệu quả để vươn
tới những mục tiêu mang tính cá nhân, xã hội, nghề nghiệp hay giáo dục. Hiện nay,
trong bối cảnh nền giáo dục đại học Việt Nam đang chuyển tiếp từ đào tạo theo niên
chế sang học chế tín chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, thì
việc phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên là điều không thể thiếu trong họat
động đào tạo của các trường.
Trường Đại học Y tế công cộng ( tiền thân của trường Cán bộ quản lý y tế) là
ngôi trường đang lớn mạnh, phấn đấu trở thành một trường đại học hàng đầu về

học Mỹ và các chương trình đào tạo kĩ năng thông tin cho sinh viên tại Trung tâm
Thông tin Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội” (Nguyễn Huy Chương, Nguyễn
Thanh Lý); “Hiểu biết thông tin: Tình hình và một số đề xuất” (Cao Minh
Kiểm)… Các tác giả có những cách dịch và định nghĩa khác nhau nhưng phần lớn
các ý kiến đều thống nhất nội hàm của thuật ngữ này được hiểu rằng: “Kiến thức
thông tin là khả năng và kỹ năng tìm kiếm, thu thập, đánh giá và sử dụng thông tin
một cách hiệu quả, đúng nhu cầu và hợp pháp của mọi người trong mọi lĩnh vực
của họ”[7, tr. 170].
Bên cạnh sự tranh luận về mặt khái niệm thì việc bàn luận về sự cấp thiết
phải phát triển kiến thức thông tin cho cộng đồng người dùng tin nói chung, đặc biệt
là sinh viên nói riêng là vấn đề bức thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay
và được đề cập trong các tác phẩm: “Vài suy nghĩ về vấn đề trang bị kiến thức thông
tin cho sinh viên trong các trường đại học Việt Nam” (Nguyễn Văn Hành); “Tăng
cường kiến thức thông tin cho sinh viên –giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo
trong các trường đại học” (Tô Thị Hiền); “Kiến thức thông tin – lượng kiến thức
cần thiết cho người dùng tin trong hệ thống giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay”
(Trần Thị Quý); “Đẩy mạnh công tác nghiên cứu và đào tạo kiến thức thông tin ở
Việt Nam” (Lê Văn Viết)…Trong hầu hết các tác phẩm này đều nêu bật vai trò và
tầm quan trọng của kiến thức thông tin trong thời đại ngày nay và sự cần thiết phải

8


đẩy mạnh đào tạo kiến thức thông tin ở các trường đại học. Để phát triển kiến thức
thông tin cho sinh viên, đa phần các ý kiến đều cho rằng cần phải đáp ứng các yêu
cầu sau: Đổi mới nội dung, phương pháp và chương trình đào tạo; Đưa kiến thức
thông tin thành môn học bắt buộc trong chương trình giảng dạy cho sinh viên; Thiết
kế chương trình kiến thức thông tin phù hợp đồng thời nâng cao trình độ đội ngũ
cán bộ giảng dạy về kiến thức thông tin…
Theo hướng nghiên cứu của đề tài, ở trong nước đã có một số công trình

Y tế công cộng, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp phát triển kiến thức thông tin
cho sinh viên của trường.
3. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
3.1 Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở khảo sát, đánh giá thực trạng kiến thức thông tin của sinh viên
trường Đại học Y tế công cộng, đưa ra các giải pháp thích hợp để phát triển kiến
thức thông tin cho sinh viên trường Đại học Y tế công cộng.
3.2 Nhiệm vụ của nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Xem xét khái niệm kiến thức thông tin và yêu cầu phát triển kiến thức
thông tin cho sinh viên.
- Phân tích đánh giá thực trạng phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên
trường Đại học Y tế công cộng.
- Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên
trường Đại học Y tế công cộng.
4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Sinh viên ngày nay đang được học tập trong môi trường rộng mở và linh
hoạt, nơi mà các kiến thức và kỹ năng xử lý, sử dụng thông tin được xem như nhân
tố quan trọng hàng đầu. Vì vậy, nếu sinh viên trường Đại học Y tế công cộng được
trang bị kiến thức thông tin và nắm chắc các kỹ năng của kiến thức thông tin thì họ
có thể chủ động trong việc nhận biết khi nào cần thông tin, có khả năng xác định,
đánh giá và sử dụng thông tin cần thiết một cách hiệu quả, hợp pháp và có thể tự
kiểm soát tốt hơn quá trình học tập và nghiên cứu của mình. Đó là một hành trang
thiết yếu cho quá trình học tập suốt đời của mỗi sinh viên.
5. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

10


5.1 Đối tƣợng nghiên cứu



nhân lực y tế của đất nước nói chung và công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học của
Nhà trường nói riêng.
8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận
văn gồm 03 chương:
Chƣơng 1: Kiến thức thông tin với sinh viên trƣờng Đại học Y tế công cộng
Chƣơng 2: Thực trạng phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trƣờng Đại
học Y tế công cộng
Chƣơng 3: Các giải pháp phát triển kiến thức thông tin cho sinh viên trƣờng
Đại học Y tế công cộng

12


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tài liệu tiếng Việt
1.1 Văn bản pháp quy
1. Quyết định số 2175/2001/QĐ-BYT ngày 11 tháng 6 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ
Y tế ban hành quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của trường Đại học Y tế
công cộng.
2. Quyết định 670/QĐ-YTCC ngày của Hiệu trưởng trường Đại học Y tế công cộng
về việc ban hành quy chế đào tạo đại học theo hệ thống tín chỉ.
1.2 Tài liệu tham khảo khác
3. Lê Quỳnh Chi (2008). “Thư viện đại học góp phần nâng cao chất lượng đào tạo”,
Tạp chí Thư viện Việt Nam, 2 (14), tr 18 – 23
4. Nguyễn Huy Chương (2008), Phát triển hoạt động Thông tin Thư viện phục vụ
nghiên cứu và đào tạo tại trường Đại học trong điều kiện hiện nay.
5. Nguyễn Hữu Hùng (2005), Thông tin: từ lý luận đến thực tiễn.- Hà Nội, Văn hoá

15.

16. Bùi Loan Thùy (2011), Thực hiện quyền sở hữu trí tuệ và quyền tác giả trong
hoạt động thông tin – thư viện // Tạp chí Thư viện, số 1 (27), tr. 16-23.
17. Phạm Tiến Toàn (2012), Bàn về nhiệm vụ của Thư viện đại học trong thời đại
@ // Tạp chí Thư viện, số 5 (37), tr. 19-23.
18. Trần Mạnh Tuấn (1998), Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện, Trung tâm
Thông tin Tư liệu Khoa học và Công nghệ Quốc gia, Hà Nội.
Lê Văn Viết (2000), Cẩm nang nghề thư viện, Hà Nội, Văn hóa thông tin.

19.

2. Tài liệu tiếng Anh
20. Bundy, Alan (2004), Australian and New Zealand information literacy
framework.-Adelaide.-52p.
21. Hanoi university of Foreign studies (2006), Training workshop: Information
literacy capacity building for Vietnamese academic librarians.
22. Bopp, Richard E. (2001), Reference and information services: an introduction .-617p.
3. Các trang web
23.

Nghiêm

Xuân

Huy,

Đánh

giá

content/uploads/2011/09/NghiemXuanHuy.toanvan.vie_.pdf, truy cập ngày 15/9/2012

98


25. Nghiêm Xuân Huy, Đẩy mạnh công tác nghiên cứu và phổ biến kiến thức thông
tin ở Việt Nam, nguồn truy cập ngày
17/9/2012.
26. Nghiêm Xuân Huy, Kiến thức thông tin – những thách thức và triển vọng trong
việc triển khai ở Việt Nam, nguồn />truy cập ngày 19/9/2012.
27. Bùi Thị Thu Hương (2007), Vai trò của trung tâm thông tin – thư viện..., nguồn
truy cập ngày 7/11/2012.
28. Trương Đại Lượng, Nâng cao hiệu quả công tác phát triển kiến thức thông tin
cho sinh viên đại học ở Việt Nam, nguồn truy cập ngày 20/11/2012.
29. Vũ Thị Nha, Lồng ghép kiến thức thông tin vào môn học ở bậc đại học, Bản
dịch, nguồn />30. Trần Thị Minh Nguyệt, Hoạt động thông tin thư viện các trường đại học phục
vụ học chế tín chỉ, nguồn />truy cập ngày 22/12/2012.
31. Phạm Hồng Thái (2007), Vai trò của thư viện trong việc đổi mới phương pháp
dạy và học, nguồn o/index.php/TCTVV/article/view/542/463,
truy cập ngày 20/11/2012.
32. Bùi Loan Thùy (2008), Thư viện đại học phục vụ hoạt động đào tạo, nghiên cứu
khoa học và chuyển giao công nghệ, đáp ứng các yêu cầu của học chế tín chỉ,
nguồn o/index.php/VJIAD/article/viewFile/3183/3139, truy
cập ngày 24/9/2012.
33. Đinh Văn Liên, Đỗ Thu Thơm, Hoạt động triển khai kiến thức thông tin tại
Trung tâm Thông tin khoa học và Tư liệu giáo khoa, Học viện Cảnh sát nhân
dân, nguồn

99