i

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
------------------------------

DƢƠNG THANH TÚ

NGHIÊN CỨU SỰ BIẾN ĐỘNG CỦA
MỘT SỐ YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN
VÀ ĐA DẠNG THỰC VẬT GIỮA HAI TRẠNG
THÁI RỪNG NGUYÊN SINH VÀ THỨ SINH
TẠI VƢỜN QUỐC GIA BA BỂ TỈNH BẮC KẠN
Chuyên ngành
Mã số ngành

: Khoa học Môi trƣờng
: 60 44 03 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG

Thái Nguyên, Năm 2013
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://lrc.tnu.edu.vn


ii

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

Tôi xin cam đoan Bản luận văn tốt nghiệp này là công trình nghiên
cứu thực sự của cá nhân tôi, đƣợc thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý
thuyết, tiến hành khảo sát và nghiên cứu thực tiễn dƣới sự hƣớng dẫn khoa
học của PGS. TS. Đặng Văn Minh.
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày
trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, phần trích dẫn tài liệu tham
khảo đều đƣợc ghi rõ nguồn gốc.
Thái Nguyên, ngày 11 tháng 12 năm 2013
Ngƣời viết cam đoan

Dƣơng Thanh Tú

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://lrc.tnu.edu.vn


ii
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này, tôi đã
nhận đƣợc sự dạy bảo tận tình của các thầy cô, sự giúp đỡ của các bạn đồng
nghiệp, sự động viên to lớn của gia đình và những ngƣời thân.
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn
PGS. TS Đặng Văn Minh cùng những thầy, cô trong Khoa Tài nguyên và
Môi trƣờng - Trƣờng Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã tận tâm hƣớng
dẫn, giúp đỡ động viên tôi học tập, nghiên cứu khoa học và thực hiện luận
văn, đã dìu dắt tôi từng bƣớc trƣởng thành trong chuyên môn cũng nhƣ
trong cuộc sống.
Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ của lãnh đạo, cán bộ công chức các cơ quan:
UBND huyện Ba Bể, Hạt Kiểm lâm, Phòng Tài nguyên - Môi trƣờng, Phòng

1.1.2. Cơ sở pháp lý ................................................................................................. 7
1.2. Nghiên cứu về đa dạng sinh học trên thế giới................................................. 7
1.3. Nghiên cứu về đa dạng sinh học ở Việt Nam ............................................... 10
1.4. Định nghĩa, sự tác động của các trạng thái rừng lên các yếu tố môi
trƣờng và đa dạng sinh học. .................................................................................. 11
1.4.1. Định nghĩa rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh ......................................... 11
1.4.2. Nghiên cứu về ảnh hƣởng qua lại giữa thảm thực vật và đất ................... 12
1.4.2.1. Những nghiên cứu về ảnh hƣởng qua lại giữa thảm thực vật và đất
trên thế giới............................................................................................................. 12
1.4.2.2. Những nghiên cứu về ảnh hƣởng qua lại giữa thảm thực vật và đất ở
Việt Nam ................................................................................................................ 14
1.4.2.3. Ảnh hƣởng của tỉ lệ che phủ thực vật tới môi trƣờng đất ...................... 17
1.5. Khái quát về Vƣờn Quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn ...................................... 20
1.6. Tài nguyên sinh vật Vƣờn quốc gia Ba Bể .................................................. 23
Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU ................................................................................................................. 27
2.1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 27
2.1.1. Đối tƣợng nghiên cứu.................................................................................. 27
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://lrc.tnu.edu.vn


ii
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu ..................................................................................... 27
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.................................................................. 27
2.2.1. Địa điểm nghiên cứu ................................................................................... 27
2.2.2. Thời gian nghiên cứu................................................................................... 28
2.3. Nội dung nghiên cứu ...................................................................................... 28
2.3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực VQG Ba Bể ........................ 28

3.2. Đánh giá thực trạng đa dạng sinh học tại VQG Ba Bể ................................ 41
3.3. Kết quả, đánh giá sự biến động của một số yếu tố môi trƣờng tự nhiên
rừng nguyên sinh và thứ sinh ................................................................................ 42
3.3.1. Kết quả, đánh giá sự biến động của yếu tố nhiệt độ đất tại
rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh của VQG Ba Bể .................................. 42
3.3.1.1. Kết quả, đánh giá sự biến động yếu tố nhiệt độ đất theo tuần ...... 42
3.3.1.2. Kết quả, đánh giá sự biến động yếu tố nhiệt độ đất theo tháng ............. 46
3.3.1.3. Kết quả, đánh giá sự biến thiên yếu tố nhiệt độ đất theo mùa ............... 49
3.3.2. Kết quả, đánh giá sự biến động yếu tố ẩm độ đất tại rừng
nguyên sinh và rừng thứ sinh của VQG Ba Bể ............................................ 52
3.3.2.1. Kết quả, đánh giá sự biến thiên yếu tố ẩm độ đất theo tháng ................ 52
3.3.2.2. Kết quả, đánh giá sự biến thiên yếu tố ẩm độ đất theo mùa .................. 55
3.3.3. Kết quả, đánh giá sự biến động yếu tố cƣờng độ chiếu sáng
tại rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh của Vƣờn Quốc gia Ba Bể ......... 58
3.3.4. Kết quả, đánh giá một số chỉ tiêu hóa tính của môi trƣờng đất tại rừng
nguyên sinh và thứ sinh. ........................................................................................ 60
3.4. Đánh giá sự phân bố các loài thực vật ........................................................... 63
3.4.1. Kết quả, đánh giá số lƣợng loài ở rừng nguyên sinh và thứ sinh ............. 63
3.4.2. Đánh giá thực trạng sinh trƣởng của một số loài điển hình trong khu
vực nghiên cứu ............................................................................................ 66
KẾT LUẬN ...................................................................................................... 70
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 72

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://lrc.tnu.edu.vn


iv


Trang
Bảng 1.1: Sự phân bố các ion hữu cơ trên và trong đất của hệ sinh thái rừng ....... 18
Bảng 1.2: Tích lũy mùn và N tổng số trong đất (0 – 100cm) dƣới các loại
rừng khác nhau (tấn/ha) ................................................................... 19
Bảng 1.3: Một số loài động vật có nguy cơ bị tuyệt chủng tại VQG Ba Bể .... 25
Bảng 3.1: Diễn biến nhiệt độ môi trƣờng đất theo tuần ................................... 43
Bảng 3.2: Diễn biến nhiệt độ môi trƣờng đất theo tháng ................................. 46
Bảng 3.3: Diễn biến nhiệt độ môi trƣờng đất theo mùa ................................... 49
Bảng 3.4: Diễn biến nhiệt độ tại thời điểm 12h trƣa và 12h đêm .................... 51
Bảng 3.5: Diễn biến ẩm độ môi trƣờng đất theo tháng .................................... 52
Bảng 3.6: Diễn biến ẩm độ môi trƣờng đất theo mùa ...................................... 55
Bảng 3.7: Diễn biến ẩm độ tại thời điểm 12h trƣa và 12h đêm ....................... 57
Bảng 3.8: Diễn biến cƣờng độ chiếu sáng của hai trạng thái rừng .................. 58
Bảng 3.9 : Một số chỉ tiêu lí, hóa tính của môi trƣờng đất .............................. 61
Bảng 3.10: Số lƣợng các loài cây ở rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh ......... 63
Bảng 3.11: Tình hình sinh trƣởng một số loài cây điển hình........................... 66
Bảng 3.12: Một số loài cây điển hình chỉ xuất hiện ở rừng nguyên sinh ........ 68
Bảng 3.13: Một số loài cây điển hình chỉ xuất hiện ở rừng thứ sinh ............... 69

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

http://lrc.tnu.edu.vn


vi

DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 3.1: Diễn biến nhiệt độ môi trƣờng đất theo tuần .................................. 46
Hình 3.2: Diễn biến nhiệt độ môi trƣờng đất theo tháng ................................ 48

phát triển kinh tế xã hội của con ngƣời. Vì vậy, vấn đề suy giảm tài nguyên
rừng đã và đang trở thành vấn đề chung, cấp bách của toàn thế giới đặc biệt là
ở các nƣớc đang phát triển trong đó có Việt Nam.
Việt Nam là đất nƣớc nhiều đồi núi, dân số lại đông và tăng nhanh nên
tài nguyên rừng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên trong những năm
gần đây do việc khai thác quá mức của con ngƣời cùng với thiên tai cháy
rừng, tài nguyên rừng của Việt Nam đã bị suy giảm đến mức báo động cả về
số lƣợng và chất lƣợng. Diện tích rừng nguyên sinh ngày càng suy giảm trầm
trọng, sức tàn phá của con ngƣời và thiên tai đã và đang biến những cánh