BẢN CHẤT GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ SỨ MỆNH LỊCH SỬ
CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
Nhận thức đúng về bản chất giai cấp công nhân chính là hiểu rõ khả
năng và yêu cầu của giai cấp công nhân; đồng thời, khẳng định tầm trí tuệ,
tính hiện đại của Đảng Cộng sản. Trên cơ sở nhận thức đúng bản chất và xu
thế phát triển của giai cấp công nhân Việt Nam ngày nay, Đảng Cộng sản Việt
Nam có chủ trương thích hợp để tiếp tục nâng cao chất lượng giai cấp công
nhân, bảo đảm cho họ xứng đáng với vai trò lãnh đạo trên con đường đi lên
chủ nghĩa xã hội hiện đại.
Khi nghiên cứu sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa tư bản,
C.Mác đã phát hiện ra vai trò lịch sử của giai cấp công nhân trong cuộc đấu
tranh cách mạng xóa bỏ chế độ tư bản và xây dựng chế độ xã hội mới - xã hội
xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Trong cuộc đấu tranh cách mạng vì
sứ mệnh lịch sử đó, giai cấp công nhân chuyển từ giai cấp "tự mình" thành
giai cấp "vì mình", phong trào công nhân phát triển từ tự phát đến tự giác khi
tổ chức ra đội tiên phong của mình - các Đảng Cộng sản.
Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Mười Nga đầu thế kỷ XX đã
mở ra thời đại quá độ của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa
xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Tiếp đó là sự hình thành hệ thống xã hội chủ
nghĩa trên thế giới vào giữa thế kỷ XX. Hệ thống này đã ảnh hưởng tích cực
đến đời sống nhân loại trong nhiều thập niên sau. Điều đó chứng minh cho
phát hiện đúng đắn của C.Mác về vai trò lịch sử của giai cấp công nhân. Tuy
nhiên, đến cuối thế kỷ XX, sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở nhiều nước và sự
thoái trào của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên thế giới đã dẫn đến việc xét lại

1


vai trò lịch sử của giai cấp công nhân và thời đại quá độ của xã hội loài người
lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.
Tôi cho rằng, trong tình hình hiện nay, chúng ta cần tiếp tục khẳng định

giai cấp cách mạng, nhưng nhân tố quyết định nhất vẫn là bước nhảy vọt mới
về chất của lực lượng sản xuất. Ông từng nói đại ý: máy hơi nước đẻ ra nhà
tư bản. Nhân đây tôi muốn nói thêm, sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên
Xô và các nước Đông Âu là do nhiều nguyên nhân trực tiếp, nhưng nguồn gốc
sâu xa là sự lạc hậu, bất cập của chủ nghĩa xã hội mô hình cũ và của ban lãnh
đạo ở các nước này trước sự phát triển mới của văn minh nhân loại.
2 - Những thành tựu của chủ nghĩa tư bản, nhất là của chủ nghĩa tư bản
hiện đại, gắn liền với sự phát triển của lực lượng sản xuất từ văn minh nông
nghiệp sang văn minh công nghiệp, rồi từ văn minh công nghiệp sang văn
minh trí tuệ. Đến nay, những thành tựu đó đã làm thay đổi rất nhiều chế độ tư
bản, giai cấp tư sản, giai cấp công nhân và các tầng lớp dân cư trong hầu hết
các quốc gia - dân tộc.
Sự phát triển của lực lượng sản xuất từ văn minh công nghiệp sang văn
minh trí tuệ dần dần làm thay đổi căn bản cơ cấu các ngành nghề kinh tế - kỹ
thuật, và từ đó, hình thành dần một giai cấp công nhân mới, rõ nhất là ở các
nước tư bản phát triển. Cơ cấu GDP của các nước tư bản phát triển không còn
như trước đây, mà đã thay đổi hẳn theo hướng: ngành dịch vụ chiếm tỉ trọng
ngày càng lớn, đến 60%, ngành công nghiệp chế tạo chiếm khoảng 30% 40%, ngành nông nghiệp chỉ chiếm 2%. Về cơ cấu giai cấp công nhân, từ năm
1961 đến năm 1968, ở Anh, công nhân công nghiệp giảm 44%, ở Pháp giảm
30%, ở Thụy Sĩ giảm 24%, ở Cộng hòa liên bang Đức giảm 18% (1).

3


Nói đến giai cấp công nhân trước đây, chúng ta thường nghĩ nhiều đến
những người lao động chân tay hơn là những người lao động trí óc; chủ yếu
nói đến công nhân "áo xanh", ít nói đến công nhân "áo vàng" (kỹ thuật viên);
còn công nhân "áo trắng" hay "công nhân cổ cồn" (kỹ sư) thì cho rằng, họ
thuộc tầng lớp công nhân quý tộc, gắn bó chặt chẽ với giai cấp tư sản và là cơ
sở xã hội của chủ nghĩa cải lương trong phong trào công nhân. Ngày nay, đã

văn minh trí tuệ (có thể hay không coi quá trình kết thúc của công nghiệp hóa
hiện đại cũng là sự khởi đầu của văn minh trí tuệ). Còn ở những nước chậm
và đang phát triển, quá trình công nghiệp hóa diễn ra có phần còn trong giai
đoạn công nghiệp hóa cổ điển, đồng thời tiếp cận dần giai đoạn công nghiệp
hóa hiện đại và một số thành tựu của kỷ nguyên tin học, của văn minh trí tuệ.
Tất nhiên, cơ cấu các ngành nghề kinh tế - kỹ thuật và tình hình giai cấp công
nhân ở những nước này không giống ở những nước phát triển.
Ở nước ta, sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, qua
mấy chục năm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, tiến hành chiến tranh
giành độc lập hoàn toàn, thống nhất đất nước và tiến lên chủ nghĩa xã hội trên
cả nước, nền kinh tế căn bản vẫn là một nền kinh tế nông nghiệp, nhiều phần
lạc hậu, cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội có được xây dựng bước
đầu nhưng chưa được bao nhiêu. Trong sự nghiệp đổi mới, sau khi thoát khỏi
khủng hoảng kinh tế - xã hội, nước ta bước vào giai đoạn đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa, gắn với phát triển kinh tế tri thức. Theo chủ trương
của Đảng, đến năm 2020, nước ta mới căn bản trở thành một nước công
nghiệp theo hướng hiện đại.

5


Xét về quá trình phát triển của lực lượng sản xuất, nước ta còn đang
trong cuộc cách mạng công nghiệp, có phần còn ở giai đoạn công nghiệp hóa
cổ điển, nhưng cố gắng "đi tắt, đón đầu", tiến vào giai đoạn công nghiệp hóa
hiện đại và tiếp cận kỷ nguyên thông tin, bước đầu xây dựng kinh tế tri thức.
Cơ cấu ngành nghề kinh tế - kỹ thuật dần dần có sự chuyển đổi theo hướng:
tăng dần dịch vụ và công nghiệp, thu hẹp dần nông nghiệp. Hiện nay, lao
động nông nghiệp đóng góp khoảng 20% GDP cả nước; đến năm 2020, có thể
giảm xuống còn 10% (đương nhiên, giá trị tuyệt đối vẫn tăng), có nghĩa là khi
đó dịch vụ và công nghiệp có thể lên tới 80% - 90% (2). Điểm đáng chú ý là,

nhân của văn minh trí tuệ. Đó cũng là quá trình "trí thức hóa công nông" và
"công nông hóa trí thức", như dự đoán thiên tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
3 - Trong "Phê phán Cương lĩnh Gô-ta", C. Mác đã đưa ra luận điểm:
một khi lao động được giải phóng thì tất cả mọi người đều trở thành công
nhân. Chắc ai cũng hiểu, nói lao động được giải phóng ở đây, trước hết là
được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột. Nhưng tôi nghĩ, nên hiểu thêm là, được
giải phóng khỏi lao động cơ bắp, nặng nhọc, chuyển dần sang lao động trí óc
là chính; cả hai công cuộc giải phóng đó phải hỗ trợ và tạo điều kiện cho
nhau, thống nhất với nhau. Đó chính là sự thống nhất và tác động qua lại một
cách biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất mà lực lượng
sản xuất là yếu tố quyết định. Như vậy cũng có nghĩa là, khi ấy giai cấp công
nhân sẽ không còn tồn tại như một giai cấp riêng nữa, mà dần dần hòa mình
vào dân tộc trong một hình thái kinh tế - xã hội mới thay thế chủ nghĩa tư bản
hiện đại.
Quá trình giải phóng lao động, tiến tới "tất cả mọi người đều trở thành
công nhân" đang diễn ra từng bước ngay trong lòng chủ nghĩa tư bản hiện đại,
cuối cùng cũng phải trải qua đấu tranh cách mạng dưới hình thức này hay
hình thức khác. Quá trình đó cũng đang diễn ra ở nhiều nước đang phát triển
như nước ta, khi biết tiếp cận nhanh chóng những thành tựu mới nhất của
khoa học - công nghệ, phát triển kinh tế tri thức trong văn minh trí tuệ, gắn
liền với việc xử lý đúng đắn những vấn đề về quan hệ sản xuất, hướng tới một
xã hội tốt đẹp hơn.

7


4 - Giai cấp cách mạng muốn trở thành giai cấp lãnh đạo cách mạng thì,
về mặt khách quan, phải đại biểu cho phương thức sản xuất mới, và về mặt
chủ quan, phải tổ chức ra đội tiên phong - chính đảng, của giai cấp mình. Đội
tiên phong của giai cấp phải là bộ phận trí tuệ nhất, tiêu biểu cho trí tuệ của

Giai cấp công nhân hiện đại, nhân dân lao động không thấy được con đường
đi tới một xã hội tốt đẹp hơn, mà đôi khi mất phương hướng và dường như kỳ
vọng vào một tương lai nào đó trong lòng chủ nghĩa tư bản hiện đại, khi ở đó
xuất hiện và phát triển dần một số yếu tố của xã hội mới, nhưng đội tiên
phong của giai cấp công nhân hiện đại đã không nhận ra để làm sinh sôi nảy
nở.
Đảng Cộng sản Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân Việt Nam,
là Đảng của giai cấp công nhân và của dân tộc Việt Nam. Bởi nhiều lẽ: Đảng
là con đẻ của hai phong trào: phong trào công nhân và phong trào yêu nước
(chứ không chỉ là con đẻ của phong trào công nhân như ở những nước tư
bản). Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng luôn giương cao ngọn cờ độc
lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, trong đó đặt nhiệm vụ dân tộc lên
trên và lên trước, coi nhiệm vụ dân tộc là tiền đề, điều kiện tiên quyết và là cơ
sở để hoàn thành nhiệm vụ giai cấp, xây dựng chủ nghĩa xã hội. Lãnh đạo
cách mạng xã hội chủ nghĩa, Đảng động viên sức mạnh toàn dân tộc dưới sự
lãnh đạo của giai cấp công nhân, coi cách mạng xã hội chủ nghĩa không chỉ là
nhiệm vụ giai cấp mà còn là nhiệm vụ dân tộc, định hướng cho nhiệm vụ dân
tộc, bảo đảm độc lập dân tộc, giải phóng dân tộc triệt để, đưa dân tộc bỏ qua
thời đại dân tộc tư sản, tiến vào thời đại dân tộc xã hội chủ nghĩa.
Là Đảng của giai cấp công nhân, trước hết Đảng phải hiểu giai cấp
công nhân và dựa vào giai cấp công nhân. Giai cấp công nhân Việt Nam ngày
nay đã thay đổi rất nhiều (như trên đã phân tích), đang phát triển nhanh cả về

9


số lượng và chất lượng, phát triển trong sự phân hóa thường xuyên - một sự
phân hóa tích cực. Đó là sự phân hóa trong cơ cấu ngành nghề kinh tế - kỹ
thuật, phát triển lực lượng sản xuất; trong cơ cấu thành phần kinh tế, xây dựng
quan hệ sản xuất phù hợp với lực lượng sản xuất; trong phân công lao động

Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ, nhằm xây dựng, hoàn
thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và bảo đảm mọi quyền lực đều
thuộc về nhân dân.
Dự thảo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) của Đảng ta ghi rõ: "Đảng lấy
chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim
chỉ nam cho hành động, lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ
bản".
Như vậy, là đã khẳng định rõ ràng bản chất giai cấp công nhân của
Đảng ta. Đồng thời, dự thảo cũng ghi rõ Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên
phong chính trị của toàn xã hội, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công
nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc.
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, tồn tại không ngoài mục đích "phục
vụ Tổ quốc, phục vụ giai cấp và nhân dân". Đó là mục đích tối cao của Đảng.
"Ngoài ra, Đảng không có lợi ích nào khác". Điều này, một mặt nói lên mối
quan hệ giữa Đảng và nhân dân, dân tộc; mặt khác, cũng phản ánh bản chất
giai cấp công nhân của Đảng ta. Là Đảng của giai cấp công nhân, vì thế, Đảng
ta cũng phải không ngừng nâng cao trí tuệ. Có như vậy Đảng mới thực sự là
đội tiền phong của giai cấp. Hơn nữa, sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân
dân ta đã chuyển sang giai đoạn mới, giai đoạn xây dựng xã hội mới tiến bộ,
mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho người lao động và toàn xã hội với
mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, đòi hỏi Đảng

11


ta phải có trí tuệ, lương tâm và hành động. Ngày nay, bản chất giai cấp công
nhân của Đảng phải được thể hiện ở tầm cao trí tuệ của Đảng trong mọi lĩnh
vực của đời sống xã hội. Đảng phải nhận biết được quy luật trong công cuộc
xây dựng đất nước hiện nay. Quần chúng chỉ thừa nhận vai trò lãnh đạo của