NHẬN THỨC ĐÚNG BẢN CHẤT GIAI CẤP CÔNG NHÂN
VÀ VAI TRÒ CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
Nhận thức đúng về bản chất giai cấp công nhân chính là hiểu rõ khả
năng và yêu cầu của giai cấp công nhân; đồng thời, khẳng định tầm trí tuệ,
tính hiện đại của Đảng Cộng sản. Trên cơ sở nhận thức đúng bản chất và xu
thế phát triển của giai cấp công nhân Việt Nam ngày nay, Đảng Cộng sản Việt
Nam có chủ trương thích hợp để tiếp tục nâng cao chất lượng giai cấp công
nhân, bảo đảm cho họ xứng đáng với vai trò lãnh đạo trên con đường đi lên
chủ nghĩa xã hội hiện đại.
Khi nghiên cứu sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa tư bản,
C.Mác đã phát hiện ra vai trò lịch sử của giai cấp công nhân trong cuộc đấu
tranh cách mạng xóa bỏ chế độ tư bản và xây dựng chế độ xã hội mới - xã hội
xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Trong cuộc đấu tranh cách mạng vì
sứ mệnh lịch sử đó, giai cấp công nhân chuyển từ giai cấp "tự mình" thành
giai cấp "vì mình", phong trào công nhân phát triển từ tự phát đến tự giác khi
tổ chức ra đội tiên phong của mình - các Đảng Cộng sản.
Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Mười Nga đầu thế kỷ XX đã
mở ra thời đại quá độ của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa
xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Tiếp đó là sự hình thành hệ thống xã hội chủ
nghĩa trên thế giới vào giữa thế kỷ XX. Hệ thống này đã ảnh hưởng tích cực
đến đời sống nhân loại trong nhiều thập niên sau. Điều đó chứng minh cho
phát hiện đúng đắn của C.Mác về vai trò lịch sử của giai cấp công nhân. Tuy
nhiên, đến cuối thế kỷ XX, sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở một số nước
Đông Âu và Liên Xô, đặc biệt là sự thoái trào của cách mạng xã hội chủ nghĩa
trên thế giới đã dẫn đến việc xét lại vai trò lịch sử của giai cấp công nhân.

1


Tuy nhiên, không ít người hiểu vến đề này rất rõ rằng, sự sụp đổ của

40%, ngành nông nghiệp chỉ chiếm 2%. Về cơ cấu giai cấp công nhân, từ năm
1961 đến năm 1968, ở Anh, công nhân công nghiệp giảm 44%, ở Pháp giảm
30%, ở Thụy Sĩ giảm 24%, ở Cộng hòa liên bang Đức giảm 18%
Chính vì vậy, khi nói đến giai cấp công nhân trước đây, chúng ta
thường nghĩ nhiều đến những người lao động chân tay hơn là những người lao
động trí óc; chủ yếu nói đến công nhân "áo xanh", ít nói đến công nhân "áo
vàng" (kỹ thuật viên); còn công nhân "áo trắng" hay "công nhân cổ cồn" (kỹ
sư) thì cho rằng, họ thuộc tầng lớp công nhân quý tộc, gắn bó chặt chẽ với
giai cấp tư sản và là cơ sở xã hội của chủ nghĩa cải lương trong phong trào
công nhân. Ngày nay, đã xuất hiện và phát triển ngày càng nhiều lực lượng
công nhân được trí thức hóa, những công nhân "áo vàng" và công nhân "áo
trắng", trong khi lực lượng công nhân "áo xanh" ngày càng giảm dần, như ở
Mỹ, năm 2000 chỉ còn 10%. ở một số nước, công nhân có trình độ đại học
chiếm đến 80%.
Ngày nay, những thành tựu của cách mạng tin học - tin học hóa đã mở
rộng ra phạm vi toàn cầu và dẫn đến sự ra đời của "internet hóa". Điều quan
trọng là, những thành tựu của cách mạng tin học ngày càng xâm nhập sâu vào
mọi hoạt động của đời sống xã hội, nhất là trong sản xuất, kinh doanh, làm
hình thành dần kinh tế tri thức. Những thành tựu đó đánh dấu một giai đoạn
mới của cách mạng tin học và bắt đầu mở ra kỷ nguyên thông tin. Vai trò của
khoa học - công nghệ, của lao động trí óc đối với phát triển kinh tế, xã hội
ngày càng tăng. Đúng như C.Mác đã tiên đoán, khoa học - công nghệ đã và
đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.
Tình hình đó khiến cho một số nhà tư tưởng tư sản vội đưa ra luận điểm
"quyền lực thuộc về trí tuệ" để che đậy bản chất của vấn đề. Thực chất, quyền
lực vẫn thuộc về tư bản. Vì vậy, nhận thức đúng về bản chất giai cấp công
nhân trong điều kiện của văn minh trí tuệ, chính là nhằm hiểu rõ khả năng và

3




hiện đại và tiếp cận kỷ nguyên thông tin, bước đầu xây dựng kinh tế tri thức.
Cơ cấu ngành nghề kinh tế - kỹ thuật dần dần có sự chuyển đổi theo hướng:
tăng dần công nghiệp và dịch vụ, thu hẹp dần nông nghiệp. Hiện nay, lao
động nông nghiệp đóng góp khoảng 20% GDP cả nước; đến năm 2020, có thể
giảm xuống còn 10%, có nghĩa là khi đó dịch vụ và công nghiệp có thể lên tới
80% - 90%. Điểm đáng chú ý là, những thành tựu của cách mạng tin học đang
xâm nhập nhiều vào hầu hết các lĩnh vực kinh tế, nhất là các lĩnh vực bưu
chính - viễn thông, ngân hàng, hàng không, nông nghiệp, dịch vụ. Công nghệ
thông tin đang trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có tốc độ tăng trưởng hằng
năm vào loại cao nhất và đóng góp ngày càng nhiều vào ngân sách quốc gia.
Từ đó, đã dần hình thành một đội ngũ lao động và công nhân mới ở nước ta.
Nghiên cứu sự phát triển của cách mạng tin học, của lao động trí óc
trong điều kiện của kỷ nguyên thông tin, của kinh tế tri thức, đã có ý kiến về
sự xuất hiện những "công nhân tri thức" và "công nhân trí thức" hay nói cách
khác là "lao động tri thức", và "lao động trí óc". Sự phân biệt giữa ấy có thể
làm rõ sự phát triển mới của công nhân trong kinh tế tri thức. Nhưng có lẽ cả
"lao động tri thức", "lao động trí óc", cùng một bộ phận tầng lớp trí thức gia
nhập hàng ngũ giai cấp công nhân và bộ phận lao động chân tay chiếm tỷ
trọng lớn, nhất là ở nông thôn dần dần được đào tạo theo yêu cầu của công
nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng được tiếp cận cách mạng thông tin. Tất cả các
lực lượng lao động đó hợp thành một quá trình lịch sử trí thức hóa giai cấp
công nhân, đưa giai cấp công nhân ở nước ta từng bước trở thành giai cấp
công nhân của văn minh trí tuệ. Đó cũng là quá trình "trí thức hóa công
nông" và "công nông hóa trí thức", như dự đoán thiên tài của Chủ tịch Hồ Chí
Minh.
Về vấn đề này, trong "Phê phán Cương lĩnh Gô-ta", C. Mác đã đưa ra luận
điểm: một khi lao động được giải phóng thì tất cả mọi người đều trở thành



6


Đội tiên phong - chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân, là bộ phận lao
động trí thức đặc biệt của giai cấp công nhân chứ không phải là tầng lớp trí
thức nói chung trong xã hội.
Đội tiên phong của giai cấp công nhân hiện đại nhất thiết phải là bộ
phận trí tuệ nhất của giai cấp, của thời đại mới. Phải tiếp cận những thành tựu
mới nhất của văn minh nhân loại, kết hợp với sự phân tích khoa học, trên cơ
sở của phép biện chứng mác-xít, những điều kiện của thế giới ngày nay đang
chịu sự tác động của chủ nghĩa tư bản hiện đại. Từ đó, đề ra cương lĩnh, chiến
lược, sách lược phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của quốc gia - dân tộc để từng
bước tìm con đường giải phóng, vượt qua chủ nghĩa tư bản hiện đại, xây dựng
chủ nghĩa xã hội hiện đại.
Trong thời đại ngày nay, bản chất giai cấp của Đảng Cộng sản vẫn chỉ
có thể là bản chất giai cấp của giai cấp công nhân; cơ sở chính trị - xã hội chủ
yếu của Đảng Cộng sản phải là giai cấp công nhân trong quá trình phát triển
từ văn minh công nghiệp sang văn minh trí tuệ. Vì vậy, Đảng Cộng sản phải
có những chủ trương, đường lối đúng đắn, phù hợp với cuộc sống của nhân
dân, xây dựng cho nhân dân lao động có niềm tin vững chắc vào con đường đi
tới một xã hội tốt đẹp hơn. Nhưng, một trong những nguyên nhân chính dẫn
đến sự lạc hậu, bất cập trước đây của các Đảng Cộng sản ở một số nước tư
bản phát triển là do chưa nhận thức rõ được điều này.
Đảng Cộng sản Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân Việt Nam,
là Đảng của giai cấp công nhân và của dân tộc Việt Nam. Bởi vì, Đảng được
thành lập từ hai phong trào: phong trào công nhân và phong trào yêu nước.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn giương cao ngọn cờ độc
lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, trong đó đặt nhiệm vụ dân tộc lên
trên và lên trước, coi nhiệm vụ dân tộc là tiền đề, điều kiện tiên quyết và là cơ

vai trò lãnh đạo của Đảng nói chung và đảng viên nói riêng khi chúng ta có
kiến thức, năng lực thực sự trong lãnh đạo kinh tế, trong tổ chức và quản lý

8


sản xuất, tạo ra năng suất lao động cao hơn, sản phẩm nhiều hơn, tốt hơn cũng
như trong việc quản lý một cách khoa học mọi mặt của đời sống xã hội, mang
lại những quyền lợi thiết thực cho họ. Ngày nay, không thể động viên, lôi
cuốn được đông đảo quần chúng tham gia vào công cuộc đổi mới nếu không
mang lại lợi ích vật chất và tinh thần cho họ. Và không bao giờ hàng triệu
quần chúng lại nghe theo lời khuyên của một đảng phái, nếu những lời
khuyên đó không phù hợp với những điều mà kinh nghiệm từ chính cuộc sống
đã dạy bảo họ.
Đảng Cộng sản chỉ thực sự là đội tiền phong của giai cấp cách mạng
nếu bao gồm những đại biểu ưu tú nhất của giai cấp đó, những người có học
vấn và được tôi luyện bằng kinh nghiệm đấu tranh bền bỉ, nếu biết gắn liền
với tất cả cuộc sống của giai cấp mình và thông qua đó, gắn liền với tất cả
quần chúng bị bóc lột và biết làm cho giai cấp đó, quần chúng đó tin tưởng
hoàn toàn vào mình.
Thực tế vừa qua đã dạy chúng ta rằng, hàng triệu quần chúng lao động
chỉ thừa nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản khi chúng ta xây dựng
được một xã hội mới mà trên mọi phương diện phải ưu việt hơn chủ nghĩa tư
bản. Không thể khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng bằng pháp luật, bằng sự
áp đặt và cưỡng bức. Không thể làm cho quần chúng đi theo, tin vào lý tưởng
tốt đẹp bằng một "thiên đường" ở tương lai xa xôi, trong khi cuộc sống hiện
tại thì đầy rẫy những khó khăn, tiêu cực và những quyền lợi chính đáng, tối
thiểu, cơ bản của con người không được bảo đảm.
Chỉ có trí tuệ không thôi thì chưa đủ, Đảng cần phải có lương tâm và
hành động. Lương tâm thể hiện trước hết và trên hết ở tình yêu nhân dân,

mới hôm nay cần phải được thể hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội,
kiên quyết sửa chữa sai lầm, khuyết điểm, vững tay chèo lái, đưa con thuyền
cách mạng Việt Nam vượt qua bão tố, thác ghềnh thẳng hướng đi lên, cập bến
quang vinh. Trước mắt và cũng là vấn đề đang nổi cộm nhất, cản trở sự đi lên

10


của cách mạng, sự thành công của công cuộc đổi mới là tệ tham nhũng, quan
liêu, đặc quyền đặc lợi. Hành động của Đảng lúc này là phải kiên quyết và
triệt để, công minh trong trận chiến đấu này, có như vậy dân mới tin và "lòng
dân mới yên".
Điều có ý nghĩa quyết định trong lúc này để đưa sự nghiệp đổi mới đến
thắng lợi là sự kiên định về chính trị của Đảng. Sự sụp đổ của mô hình chủ
nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô không phải là do sai lầm của chủ nghĩa
xã hội, hoặc sự "lỗi thời của chủ nghĩa Mác - Lênin" như quan niệm của một
số người, mà là do sai lầm trong nhận thức về chủ nghĩa xã hội và cung cách
đi lên chủ nghĩa xã hội. Thực tế càng chứng minh rằng chủ nghĩa tư bản
không phải là giải pháp hữu hiệu có thể mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc
và dân chủ thực sự cho nhân dân lao động ở những nước này. Rõ ràng "chỉ có
chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp
bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ". Chủ nghĩa Mác Lênin không phải là đã lỗi thời, trái lại, nó vẫn "là kim chỉ nam" là mặt trời
soi sáng cho nhân dân ta đi đến đích cuối cùng như Bác Hồ đã nói.
Vấn đề quan trọng cấp thiết là phải không ngừng củng cố và tăng
cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng, phải xây dựng một cơ chế bảo
đảm lựa chọn, tiếp nhận, thu hút những người có tài, có đức vào Đảng, đồng
thời sa thải, loại trừ những phần tử thoái hóa, biến chất, không còn xứng đáng
với danh hiệu đảng viên.
Để làm tròn sứ mệnh lịch sử của mình là đội tiên phong của giai cấp,
của dân tộc trong tình hình hiện nay Đảng Cộng sản Việt nam phải hiểu rõ

nhân dân lao động và của cả dân tộc. Đảng ta mới quy tụ được khối liên minh
công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức, huy động được sức mạnh của khối
đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ,
công bằng, văn minh.

12