NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM TĂNG CƯỜNG KHỐI
LIÊN MINH GIỮA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VỚI GIAI CẤP NÔNG
DÂN VÀ TẦNG LỚP TRÍ THỨC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở NƯỚC TA HIỆN NAY.

***********************
Một trong những vấn đề cơ bản được các nhà kinh điển của chủ
nghĩa Mác - Lênin đặc biệt quan tâm trong tiến trình cách mạng xã hội chủ
nghĩa và coi đó như một điều kiện quyết định trong xây dựng CNXH - Đó
là thiết lập khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân
và các tầng lớp lao động khác. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt
Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng đúng
đắn, sáng tạo với thực tiễn cách mạng Việt Nam; trở thành một trong
những nhân tố góp phần tạo nên thắng lợi hoàn toàn của cách mạng dân
tộc dân chủ nhân dân và những thành tựu rất quan trọng trong bước đầu
xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Hiện nay, nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới đất nước một
cách toàn diện, thực hiện chính sách kinh tế hàng hoá nhiều thành phần,
vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định
hướng xã hội chủ nghĩa “Đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa”(1). Nó tác động nhiều mặt cả tích cực và tiêu cực đến việc
tăng cường khối liên minh giữa giai cÊp công nhân với giai cấp nông dân
và tầng lớp trí thức trong phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc ở
nước ta hiện nay. Chính vì vậy, cùng với việc xây dựng đường lối chính
sách kinh tế, xã hội, quốc phòng an ninh, Đảng và Nhà nước ta phải có hệ
thống giải pháp đồng bộ nhằm tăng cường khối liên minh công - nông – trí
thức để nó phát huy vai trò là cơ sở, nền tảng của khối đại đoàn kết toàn
dân tộc, trở thành động lực chủ yếu để phát triển đất nước. Như Đảng ta đã
1

Đảng CSVN: Văn kiện Đại hội IX, NXB CTQG, H, 2001, trang 86


Đảng CSVN: Văn kiện ĐH X, Nxb CTQG, H, 2006, trang 116
Lênin toàn tập, tập 38, NXB TB, M, 1977, trang 452

2


liên minh ấy và khẳng định vai trò của nó trong suốt tiến trình cách mạng
xã hội chủ nghĩa, trong suốt quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ của
chuyên chính vô sản; Người coi đó như một nguyên tắc cao nhất trong
thực hành chuyên chính vô sản. Lênin viết: “Nguyên tắc cao nhất của
chuyên chính là duy trì khối liên minh giữa giai cấp vô sản và nông dân
để giai cấp vô sản có thể giữ được vai trò lãnh đạo và chính quyền nhà
nước”(4). Đây chính là nguyên tắc xây dựng và tập hợp lực lượng mà giai
cấp công nhân phải tuân thủ, có như vậy mới hoàn thành sứ mệnh lịch sử
của giai cấp công nhân là đánh đổ chủ nghĩa tư bản xây dựng thành công
chủ nghĩa xã hội - chủ nghĩa cộng sản trên phạm vi thế giới.
Các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lê nin còn chỉ rõ liên minh công
- nông - trí là một hình thức liên minh đặc biệt khác hẳn về chất so với các
hình thức liên minh khác đã diễn ra trong lịch sử. Liên minh thực chất là
sự kết hợp, liên kết giữa các giai cấp, các lực lượng chính trị - xã hội để
đạt đến mục đích mà các giai cấp, tầng lớp trong xã hội đều quan tâm đã
diễn ra khá phổ biến trong lịch sử. Như vậy trong xã hội chiếm hữu nô lệ
phái chủ nô tiến bộ đã liên kết với phong trào đấu tranh của nông nô chống
phái chủ nô bảo thủ để giải phóng nô lệ. Trong xã hội phong kiến có sự
liên minh giữa giai cấp địa chủ phong kiến với nông dân chống giặc ngoại
xâm giành độc lập cho dân tộc. Trong cuộc đấu tranh chống giai cấp
phong kiến, giai cấp tư sản đã liên minh với nông dân, công nhân để giành
mục tiêu dân chủ nhưng có lúc lại liên kết với phong kiến để chống lại
phong trào cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Tất

cả về chính trị, kinh tế, văn hóa, quân sự, quốc phòng - an ninh; được bảo
đảm bằng cơ sở vững chắc, có lợi ích cơ bản là thống nhất cùng đấu tranh
cho mục tiêu chung của dân tộc: Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xây
dựng một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, thống nhất và chủ nghĩa xã
hội.
Thấm nhuần quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin về vị trí, vai trò,
tính chất, tính tất yếu của liên minh giai cấp giữa công nhân - nông dân trí thức trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã
4


khẳng định rõ: “Lực lượng toàn dân là lực lượng vĩ đại hơn hết. Không ai
chiến thắng được lực lượng đó”(5). Trong sức mạnh toàn dân đó, khối liên
minh công - nông - trí vẫn là gốc của cách mạng. Người viết: “Công nông
là gốc của cách mạng, còn học trò, nhà buôn, điền chủ nhỏ… là bầu bạn
cách mệnh của công nông”(6). Rõ ràng trong cuộc cách mạng giải phóng
dân tộc theo con đường cách mạng vô sản ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã chỉ ra cách sắp xếp và tổ chức lực lượng một cách rõ ràng, khéo
léo; vừa bảo đảm tính giai cấp vừa bảo đảm tính quảng đại quần chúng trong đó giai cấp công nhân là giai cấp lãnh đạo. Đồng thời vừa phải thắt
chặt khối liên minh công - nông - Người coi đó là gốc của cách mạng.
Người viết: “Chỉ có giai cấp công nhân lãnh đạo thì nông dân mới được
giải phóng. Cũng chỉ có thắt chặt liên minh với nông dân thì công nhân
mới lãnh đạo được cách mạng đến thắng lợi”(7). Đây là tư tưởng cốt lõi
của Chủ tịch Hồ Chí Minh về liên minh công - nông; Người không chỉ
khẳng định tính tất yếu, vai trò của liên minh mà còn chỉ rõ đó là khối liên
minh tự nhiên được hình thành từ khi Đảng ra đời và đã phát huy vai trò,
sức mạnh trong chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, cũng như những
năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc trên phạm vi cả
nước từ năm 1975 đến nay.
Thực tiễn cách mạng Việt nam đã chứng minh một vấn đề có tính
quy luật là phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa vai trò lãnh đạo của

thức, được biểu hiện ở hiệu quả phát huy sự hợp tác, liên kết các thành
phần kinh tế, vừa kết hợp lợi ích của các giai tầng trong xã hội vì mục tiêu
chung: dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Thực tiễn trong những năm đổi mới từ năm 1986 đến nay cho thấy
khối liên minh công - nông – trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng vẫn là cơ
sở nền tảng cho xây dựng sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, là động lực cho
sự phát triển của đât nước; là cơ sở chính trị - xã hội của nền dân chủ xã
hội chủ nghĩa. Sự xích lại gần nhau, sự đoàn kết hợp tác chặt chẽ với nhau
đã tạo nên nguồn sức mạnh to lớn cho sự phát triển bền vững trong sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ỏ nước ta hiện nay. Khối liên minh công
- nông - trí thức đã và đang phát huy mọi tiềm năng của dân tộc, đáp ứng
với yêu cầu của việc giải phóng lực lượng sản xuất, tạo điều kiện cho xã
hội phát triển. Sự liên minh giữa các bộ phận của giai cấp công nhân ở các
8

Đảng CSVN, Văn kiện Đại hội IX, NXB CTQG, H, 2001, trang 86

6


khu vực kinh tế tư bản tư nhân để chống những biểu hiện chủ tư bản đối
xử, ngược đãi với công nhân thông qua tổ chức công đoàn trong thời gian
vừa qua là minh chứng cho hiệu quả liên minh về chính trị. Hàng loạt các
chính sách, chủ trương kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước đã góp phần
khắc phục, hạn chế tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường như: Đường lối
công nghiệp hoá, hiện đại hoá, mà tập trung là công nghiệp hoá, hiện đại
hoá nông nghiệp và nông thôn; Chương trình 135, Chương trình xoá đói,
giảm nghèo, chính sách dân tộc, miền núi, chính sách khuyến nông, chính
sách đãi ngộ tài năng trẻ, ứng dụng khoa học - công nghệ…
Tuy nhiên, mặt trái của cơ chế thị trường cũng tác động mạnh mẽ

đồng bộ những giải pháp cơ bản sau:
Một là, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch vững mạnh, trong đó
phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng đối với khối liên minh công - nông –
trí thức. Bởi vì, hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa là thành quả cách
mạng của nhân dân lao động mà nền tảng xã hội của nó là sự liên minh
giai cấp giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức.
đồng thời nó cũng là thể chế chính trị và tổ chức mà nhờ nó nhân dân lao
động có thể thực hiện được việc cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hội mới
phục vụ cho lợi ích của mình. Hệ thống chính trị có vai trò to lớn quyết
định đến bản chất, thực hiện và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, định
hướng và bảo đảm cho nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được phát huy trên
thực tế của đời sống xã hội, thông qua đó phát huy sức mạnh đại đoàn kết
toàn dân, trong đó khối liên minh công - nông – trí thức làm cơ sở, nền
tảng cho công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Trong
mối quan hệ giữa xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị với củng cố,
tăng cường khối liên minh công - nông – trí thức, thì xây dựng hệ thống
chính trị trong sạch vững mạnh là nguyên tắc chỉ đạo quá trình tăng cường
8


khối liên minh, là giải pháp cơ bản, hàng đầu. Bởi lẽ, nó là thiết chế, cơ
chế của chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, thực chất là phát huy dân chủ
của lực lượng đông đảo nhất trong nhân dân lao động (công nhân - nông
dân - trí thức); nó tác động đến cơ cấu tổ chức liên minh, quyết định đến
cơ cấu tổ chức của từng giai cấp và chất lượng của khối liên minh; nó
quyết định đến mục tiêu, nội dung, hình thức liên minh.
Điều đó được biểu hiện ở vai trò của từng thành tố của hệ thống
chính trị đối với khối liên minh. Trong đó, giữ vững và tăng cường sự lãnh
đạo của Đảng cộng sản là nhân tố quyết định nhất. Như Đảng ta đã khẳng
định: “liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng

tầm với nhiệm vụ chính trị, nâng cao bản lĩnh chính trị và trình độ trí tuệ
của Đảng. kiên định với chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Vận dụng và phát triển sáng
tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, Hồ Chí Minh trong hoạt động của Đảng.
Thường xuyên tổng kết thực tiễn, bổ xung lý luận, giải quyết đúng đắn
những vấn đề do cuộc sống đặt ra. Kiện toàn và đổi mới hoạt động của tổ
chức cơ sở Đảng, xây dựng đội ngũ đảng viên có đủ phẩm chất năng lực,
xây dựng các tổ chức cơ sở Đảng nhất là tổ chức Đảng ở các khu vực kinh
tế thực sự trong sạch vững mạnh là hạt nhân lãnh đạo khối liên minh công
nông.
Mặt khác, Nhà nước phát huy vai trò quản lý xã hội bằng những
chính sách và hệ thống luật pháp bảo đảm cho khối liên minh được bảo
đảm bằng pháp luật. Đặc biệt chí ý nâng cao hiệu quả thực tế của các
chính sách ưu đãi phát triển ở các khu vực nông thôn, miền núi, đồng bào
dân tộc ít người; của các chương trình kinh tế - xã hội. Chống mọi biểu
hiện, hành vi tham ô, tham nhũng, chính sách thì đúng nhưng tổ chức thực
hiện thì sai không đạt hiệu quả.
Điều cốt lõi trong xây dựng hệ thống chính trị nhằm tăng cường khối
liên minh công - nông - trí hiện nay ở nước ta đó chính là xây dựng và
từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, ngày càng bảo đảm
cho các giai tầng tham gia vào công việc của Đảng, Nhà nước và xã hội,
giữ vững ổn định, chính trị phục vụ cho mục tiêu: Độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội.
10


Hai là, kết hợp đúng đắn các lợi ích của giai cấp công nhân, giai cấp
nông dân, tầng lớp trí thức và của toàn xã hội.
Đây là giải pháp cơ bản có ý nghĩa quyết định đến sức mạnh của
khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp

nhau trên con đường thực hiện mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, xã hội
công bằng, dân chủ, văn minh. Tuy nhiên, nhu cầu, lợi ích phải chính đáng
phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước; phải biết phân biệt lợi
ích cá nhân với chủ nghĩa cá nhân, chống chủ nghĩa cá nhân chứ không
phải dày xéo lên lợi ích cá nhân. Trong nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa hiện nay, đang từng ngày, từng giờ tác động đến lợi ích
của các giai tầng trong xã hội, thì càng phải quan tâm, phát hiện, giải
quyết nhu cầu, lợi ích chính đáng cho họ, làm cho họ đều tìm thấy lợi ích
hợp pháp của giai cấp, tầng lớp mình trong mục tiêu, lợi ích chung ấy. Qua
đó mà tạo động lực, củng cố, tăng cường, phát triển khối liên minh công nông - trí thức.
Ngược lại, nếu không thường xuyên phát hiện và giải quyết đúng
đắn, hài hoà các nhu cầu, lợi ích của các giai tầng xã hội, còn để tình trạng
phân hoá giàu - nghèo quá mức giữa các giai tầng; giữa các khu vực, thậm
chí trong một giai cấp, tầng lớp thì sẽ làm giảm hoặc triệt tiêu các động
lực, có thể dẫn đến rạn nứt, tan vỡ liên minh, khủng hoảng và rối loạn xã
hội. ở nước ta, trong khối liên minh công - nông - trí thức, việc kết hợp
đúng đắn các lợi ích sẽ làm cho giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức
được đáp ứng những lợi ích thiết thực hàng ngày một cách công bằng như
không bị ép giá, phụ thuộc quá lớn vào sản xuất công nghiệp, hoặc thiếu
việc làm khi tốt nghiệp đại học… thì họ sẽ ngày càng tin tưởng vào sự
lãnh đạo của giai cấp công nhân, Đảng cộng sản và tính ưu việt của chế độ
12


xã hội chủ nghĩa mà họ đang là lực lượng chủ yếu cùng với giai cấp công
nhân xây dựng.
Chính vì những vấn đề trên mà sự kết hợp đúng đắn các lợi ích là
giải pháp cơ bản để củng cố khối liên minh giữa giai cấp công nhân với
giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức ở nước ta hiện nay.
Ba là, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đề, điều kiện, cung cấp trang thiết bị, máy móc, vật tư để phát triển sản
xuất nông nghiệp, giúp nông dân bảo vệ, tiêu thụ sản phẩm và hiện đại hoá
nông nghiệp và nông thôn. Tạo ra sự gắn bó chặt chẽ, tự nhiên giữa công
nghiệp và nông nghiệp, giữa công nhân và nông dân trong quá trình phát
triển của xã hội. Tuy nhiên, mặt trái của cơ chế thị trường cũng như sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá tác động lớn đến quan hệ với nông
nghiệp và nông thôn, Điều đó biểu hiện ở quá trình công nghiệp hoá, hiện
đại hoá nông nghiệp và nông thôn sẽ xảy ra tình trạng nông dân mất đất,
thiếu đất sản xuất, kéo theo đòi hỏi bức thiết về việc làm cho lao động
(thừa) ở nông thôn. Hoặc thu nhập giữa khu vực nông thôn và thành thị
chênh lệch kéo theo tình trạng nông dân bỏ ruộng đất lên thành thị kiếm
sống… Đây là những vấn đề cần giải quyết thoả đáng về lợi ích trong quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn, có như vậy
mới củng cố tăng cường khối liên minh.
Sự phát triển của công nghiệp, nông nghiệp cũng đòi hỏi phải nâng
cao trình độ, văn hoá, tay nghề của người lao động và những yêu cầu về tri
thức, trí tuệ, năng lực để sáng tạo, vận dụng các tri thức khoa học - công
nghệ tiên tiến vào sản xuất. Điều đó làm cho công nhân, nông dân và trí
thức gắn bó với nhau, thúc đẩy quá trình trí thức hoá công nông và công
nông hoá trí thức. Trên thực tế, sự kết hợp giữa các nhà “nhà công, nhà
nông, nhà khoa học”, các chương trình phổ biến khoa học kỹ thuật cho nhà
14


nông, nhân rộng mô hình sản xuất giỏi, chuyển dịch cơ cấu kinh tế - công
nghiệp - nông nghiệp… là những biện pháp ngày càng tăng cường khối
liên minh công - nông - trí trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nước.
Bốn là, thực hiện có hiệu quả chính sách giai cấp của Đảng và Nhà
nước.

phát triển toàn diện nền kinh tế xã hội, cải thiện đời sống vật chất, tinh
thần của nhân dân; tăng cường mối quan hệ nhiều mặt giữa công nhân nông dân và trí thức; chống âm mưu chia rẽ của địch nhằm chia rẽ khối
liên minh. Chẳng hạn chúng rêu rao tư tưởng: trong liên minh thì công
nhân có lợi, còn nông dân không có lợi (mất đất, mất ruộng, mất việc)
hoặc về chính trị chúng cho rằng có sự bất bình đẳng: công nhân được
lãnh đạo còn trí thức và nông dân không được lãnh đạo
Chính vì lẽ đó, thực hiện chính sách giai cấp phải hướng vào mục
tiêu chung, trục, hướng chính vì mục tiêu của cách mạng, vì mục đích của
liên minh. Nhưng đồng thời phải quan tâm đến giải quyết những vấn đề cụ
thể trong từng chính sách đối với từng giai cấp, tầng lớp. Ví dụ, trong thực
hiện chính sách “trí thức hoá công nhân” những việc đào tạo, bồi dưỡng
năng lực tay nghề cho công nhân không được quan tâm đúng mức, chỉ
thiên về lý thuyết, hoặc không có cơ chế bảo đảm khuyến khích những
công nhan có phát minh sáng kiến cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao
động. Hoặc chính sách ruộng đất đối với nông dân, chính sách bảo đảm
đầu ra của nông sản, chính sách xoá đói, giảm nghèo, chính sách hỗ trợ
vốn đầu tư chưa tính đến cả về quy hoạch, kế hoạch và thực hiện. Hoặc
những tiêu cực trong giáo dục, đào tạo, trong nâng cao chất lượng trí thức;
chính sách với những người thực tài còn nhiều bất cập trong đãi ngộ, sử

16


dụng. Có như vậy mới phát huy động lực trực tiếp của từng giai tầng trong
khối liên minh công - nông - trí thức.
Nâng cao hiệu quả thực hiện các chính sách giai cấp còn phải đặc
biệt chú ý vai trò của đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác chính sách cả
trong tuyên truyền, phổ biến chính sách và thực thi chính sách. Trong đó,
vấn đề nâng cao đạo đức cách mạng, trình độ năng lực của đội ngũ này
đóng vai trò quyết định. Vì trong thực tiễn có những chủ trương chính