GIÁ TRỊ NGUYÊN VẸN, Ý NGHĨA THỜI ĐẠI VÀ SỨC SỐNG
CỦA MỘT HỌC THUYẾT KHOA HỌC CÁCH MẠNG VÀ NHÂN VĂN
Chủ nghĩa Mác do C. Mác và Ph. Ăngghen sáng lập vào giữa thế kỷ XIX, V.I.
Lênin bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác thành chủ nghĩa Mác – Lênin vào đầu thế
kỷ XX. Một thế kỷ đã trôi qua, biết bao biến cố trong đời sống xã hội đã được lịch sử
ghi nhận; biết bao thành tựu khoa học mới đã ra đời. Nhìn lại toàn cảnh, thế giới
ngày nay khác rất nhiều so với thời C.Mác - Ph. Ăngghen - Lênin. Song, điều mà
không một nhà nghiên cứu nào có thể phủ nhận là sự thống nhất giữa tinh hoa, tính
cách mạng và tính nhân văn thể hiện trong chủ nghĩa Mác – Lênin. Chủ nghĩa Mác –
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn mãi là nền tảng tư tưởng kim chỉ nam cho toàn
Đảng và toàn dân tộc. Vì vậy, nói tới chủ nghĩa Mác – Lênin, trước hết là nói đến

thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật cùng
hệ tư tưởng khoa học của giai cấp công nhân cách mạng với đội tiên phong của
nó là đảng cộng sản trong cuộc đấu tranh xóa bỏ áp bức bốc lột, tiến tới xây
dựng chủ nghĩa cộng sản. Chính những yếu tố nói trên đã tạo thành bản chất
khoa học, cách mạng và nhân văn của chủ nghĩa Mác – Lênin.
1. Bản chất khoa học, cách mạng và nhân văn của chủ nghĩa Mác –
Lênin
Tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, bài học kinh nghiệm đầu
tiên mà Đảng rút ra từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết Đại hội X là
“…Trong bất kỳ điều kiện và tình huống nào, phải kiên trì thực hiện đường lối và mục
tiêu đổi mới, kiên định và vận dụng sáng tạo, phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội” 1. Bài học
kinh nghiệm trên thống nhất với tư tưởng chỉ đạo của “Cương lĩnh xây dựng đất nước
trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” bổ sung và phát triển năm 2011 của Đảng
khi khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ
nam cho hành động”2. Điều đó thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng ta về sự thống
nhất giữa tinh hoa của quá khứ với hiện tại; giữa giá trị của cái ổn định, bền vững với

1

đời cho đến nay đều gắn liện với cuộc cách mạng vô sản mà nổi bậc nhất là
cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga vĩ đại – cuộc cách mạng mở
2


ra thời đại mới trong lịch sử phát triển của nhân loại – thời đại quá độ từ chủ
nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Sau chiến tranh thế
giới lần thứ hai, một loạt các nước đã phát triển theo con đường xã hội chủ
nghĩa, làm cho chủ nghĩa xã hội trở thành hệ thống trên thế giới. Có thể nói chủ
nghĩa xã hội tuy mới ra đời và đang trong quá trình tìm tòi thử nghiệm nên cũng
không thể tránh khỏi những sai lầm nhất định, những nó đã giữ vai trò lớn trong
lịch sử phát triển của nhân loại. Chủ nghĩa xã hội đã chiến thắng chủ nghĩa phát
xít, làm cân bằng thế lực chiến tranh và bảo vệ hòa bình thế giới, thúc đẩy sự
phát triển của phong trào giải phóng dân tộc, chôn vùi chủ nghĩa thực dân giã
man, đồng thời tạo áp lực buộc chủ nghĩa tư bản phải điều chỉnh và cải cách, từ
đó mà có rất nhiều đóng góp cho nền văn minh toàn thế giới. Rõ ràng không có
chủ nghĩa xã hội thì không có thế giới ngày nay, đó cũng chính là bản chất khoa
khoa học, cách mạng và nhân văn của chủ nghĩa Mác – Lênin.
2. Từ bản chất khoa học, cách mạng và nhân văn của chủ nghĩa Mác
– Lênin phân tích xã hội hiện đại
Vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp biện chứng
duy vật vào phân tích những sự kiện lớn của xã hội hiện đại, nhất là sự sụp đổ
của mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liê Xo và Đông Âu và những thành
công bước đầu xủa sự nghiệp cải cách, đổi mới ở Trung Quốc và Việt Nam có ý
nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn.
Trước hết, cần khẳng định rằng: Sự sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội hiện
thực ở Liê Xo và Đông Âu hoàn toàn không phải là sự sụp đổ của một chế độ xã
hội chủ nghĩa với tính cách là một hình thái kinh tế – xã hội thay thế chủ nghĩa
tư bản và càng không phải là sự thất bại của chủ nghĩa Mác – Lênin, không phải
là sự sụp đổ của chân lý ước mơ của loài người, mà chỉ là sự sụp đổ của một mô

nghĩa xã hội ở một nước mà nền kinh tế còn lạc hậu – đó là "chính sách kinh tế
mới" (NEP). Chỉ sau 3 năm thực hiện NEP, nước Nga lúc đó khắc phục được
tình trạng thiếu lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng và điều quan trọng là
ông đã chỉ ra con đường quá độ "gián tiếp" lên chủ nghĩa xã hội đối với những
nước chưa có nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển. Tiếc rằng vì nhiều lí do
khác nhau Đảng Cộng sản Liên Xô sau đó không áp dụng và phát triển NEP
4


một cách triệt để, mà áp dụng mô hình khác về chủ nghĩa xã hội (nền kinh tế kế
hoạc hóa tập trung cao độ với cơ chế tập trung bao cấp, tuy nó phù hợp ở thời
gian đầu và sau đó do duy trì quá lâu nên để lại nhiều hậu quả nằng nề....) và về
sau này nó trở thành vật cản cho sự phát triển của nghĩa xã hội ở Liên Xô và
Đông Âu.
Sự ra đời mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu là tất yếu của
lịch sử, còn sự sụp đổ của nó sau này là có thể tránh được. Song, cái "có thể
tránh được" này lại vẫn xảy ra – đó là "nghịch lý lịch sử". Ph, Ăngghen đã từng
nói rằng, mỗi sự kiện to lớn của lịch sử đều là kết quả của "họp lực". Sự kiện
mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ quyết không phải do
một vài nhân tố tác động, mà nó là kết quả của việc tích tụ lâu dài các mâu
thuẫn và nguy cơ ngày càng phát triển theo chiều hướng xấu ở các nước này đã
không được giải quyết; công cuộc cải tổ chủ nghĩa xã hội diễn ra một cách "duy
tâm", "nửa vời" và theo hướng "phủ định sạch trơn", "phá tan triệt để" cùng với
diễn biến hòa bình của các nước phương Tây... đã đưa đến khảm kịch này.
Thứ tư, dưới ánh sáng khoa học, cách mạng và nhân văn của chủ nghĩa
Mác – Lênin, Trung Quốc và Việt Nam tiến hành cải cách, đổi mới thành công
và đã thu được rất nhiều thành tựu to lớn, đã mang lại sức sống mới và diện
mạo mới cho chủ nghĩa xã hội. Đối với Việt Nam, đổi mới không phải là thay
đổi mục tiêu xã hội chủ nghĩa mà là làm cho mục tiêu ấy ngày càng được sáng
tỏ hơn. Đại hội X của Đảng đánh giá công cuộc đổi mới ở đất nước ta đã giành

thay đổi. Chủ nghĩa tư bản càng phát triển thì càng tích tụ thêm nhiều khuyết tật
và làm trầm trọng thêm những mâu thuẫn, xung đột vốn có của nó (bốc lột,
nghèo đói, thất nghiệp, khủng bố, khủng hoảng môi trường, cạn kiệt tài nguyên,
ô nhiễm môi trường, chiến tranh tội ác...) mà trong phạm vi chủ nghĩa tư bản
với quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa thì không bao giờ giải quyết được. Trên
thực tế chủ nghĩa tư bản đã và đang chuẩn bị những tiền đề và những điều kiện
cần thiết để từng bước thay thế và phủ định nó bằng những phương thức và biện
pháp thích hợp.
3. Về tương lai của chủ nghĩa xã hội

6


Mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực mới chỉ có lịch sử 90 năm – đó là
khoảnh khắc ngán ngủi trong lịch sử nhân loại, hơn nữa nó lại đang trong giai
đoạn đầu với những "thử nghiệm". Mặc dù vậy, chủ nghĩa đã thể hiện sức sống
mãnh liệt trong đời sống kinh tế – chính trị của nhân loại ở thế kỷ XX.
Trước đây, trong bầu không khí "chiến tranh lạnh" người ta thường so
sánh: "Chủ nghĩa xã hội tốt" – "chủ nghĩa tư bản xấu", "chủ nghĩa xã hội mạnh"
– "chủ nghĩa tư bản yếu". Sau "chiến tranh lạnh", người ta lại đưa ra so sánh:
"Chủ nghĩa tư bản giàu" – "chủ nghĩa xã hội nghèo", "chủ nghĩa tư bản mạnh" –
"chủ nghĩa xã hội yếu", "chủ nghĩa tư bản tấn công" – "chủ nghĩa xã hội phòng
thủ"... Về vấn đề này, một Cha cố người Nicaragoa đã viết trên tạp chí Ghi chép
Châu Mỹ của Mêhico rằng: "Giới báo chí dương dương tự đắc trên thế giới sự
thất bại của chủ nghĩa xã hội nhưng không nhắc đến sự thất bại lớn hơn của chủ
nghĩa tư bản. Chủ nghĩa tư bản chỉ giành được thành công trong 10% hoặc 20%
dân số thế giới. Đối với thế giới thứ ba, đối với những người nghèo chiếm đại
đa số mà nói, chủ nghĩa tư bản chỉ mang tính tương lai, và thất bại của chủ
nghĩa tư bản còn lớn hơn chủ nghĩa xã hội6"
Trong bối cảnh hiện tại – "một thế giớ, hai chế độ" – cảc chủ nghĩa xã hội

vô sản giành thắng lợi. Chủ nghĩa xã hội hiện thực rư đời với 90 năm tồn tại đã
tỏ rõ tính ưu việt hơn hẳn so với chủ nghĩa tư bản. Mặc dù gặp phải tổn thất to
lớn do sự đổ vỡ của Liên Xô và Đông Âu, song chủ nghĩa xã hội đang từng
bước thể hiện sức sống ở Trung Quốc, Việt Nam và trong lòng nhân loại tiến bộ
trên thế giới. Bản chất khoa học, cách mạng và nhân văn của chủ nghĩa Mác –
Lênin – con đường đưa nhân loại đến cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc.
Trong bối cản hiện nay, chủ nghĩa Mác – Lênin đnag đứng trước những
thách thức to lớn với nhu cầu cấp bách đổi mới để phát triển. Vì vậy, thêm một
lần nữa làm sáng tỏ và sâu sắc bản chất khoa học, cách mang và nhân văn của
chủ nghĩa Mác – Lênin có tầm quan trọng đặc biệt đối với tương lai của chủ
nghĩa xã hội và đối với sự đổi mới của cách mạng Việt Nam.

8


Tài liệu tham khảo
1.

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI,Nxb. Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.21.

2.

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.88.

3.

V.I. Lênin, Toàn tập, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva, 1980, t.26, tr.68.