ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
=====================

NINH THỊ ÁNH HỒNG

TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC CON NGƢỜI MỚI

LUẬN VĂN THẠC SỸ
CHUYÊN NGÀNH TRIẾT HỌC

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
=====================

NINH THỊ ÁNH HỒNG

TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC CON NGƢỜI MỚI

LUẬN VĂN THẠC SỸ
CHUYÊN NGÀNH TRIẾT HỌC
MÃ SỐ: 60.22.03.01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Thị Hạnh

Hà Nội – 2014



Ninh Thị Ánh Hồng


"Muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội cần có những con
người xã hội chủ nghĩa"
[35;296]


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất, người
chiến sĩ lỗi lạc của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào cộng sản và công
nhân quốc tế, người thầy vĩ đại, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc và cách mạng
Việt Nam. Hồ Chí Minh đã để lại một tài sản trong kho tàng lịch sử tư tưởng của
dân tộc ta:
“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc
về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và
phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế
thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa
văn hoá nhân loại” [18;20].
Trong di sản tư tưởng phong phú vô giá của Hồ Chí Minh, tư tưởng về
giáo dục con người Việt Nam mới là sự tiếp nối và nâng cao những giá trị tinh
túy trong tư tưởng nhân văn của truyền thống Việt Nam và thế giới. Đây cũng là
sự kế thừa, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng con người của chủ nghĩa
Mác – Lênin vào trong điều kiện cụ thể của Việt Nam. Tư tưởng về giáo dục con
người Việt Nam mới của Hồ Chí Minh đã góp phần to lớn vào việc nâng cao dân
trí, bồi dưỡng đào tạo cho cách mạng Việt Nam những con người đủ đức, đủ tài
đưa dân tộc Việt Nam vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, giành được những
thắng lợi to lớn, đưa địa vị nước ta từ nô lệ trở thành một nước độc lập và ngày
càng có vị thế trên trường quốc tế.

- Nhóm những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về con
người,con người mới, giáo dục con người mới.
“Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người”, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội.
Cuốn sách phân tích sâu sắc về khái niệm con người, nhân tố con người, phát huy
nhân tố con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Trình bày nguồn gốc, quá trình hình
thành tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí
Minh về con người. Trên cơ sở đánh giá thực trạng phát huy nhân tố con người theo
yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kiến nghị phương hướng và giải pháp nhằm
2


phát huy nhân tố con người trong thời đại công nghiệp hóa,hiện đại hóa dưới ánh
sáng tư tưởng Hồ Chí Minh
“Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục” do Hà Thế Ngữ, Nguyễn Đăng Tiễn –
Bùi Đức Thiệp (biên soạn), nhà xuất bản Giáo dục 1990. Tập thể tác giả đã tuyển
chọn những bài viết, bài nói của Hồ Chí Minh về công tác giáo dục là một nhiệm
vụ của tất cả những người làm công tác giáo dục và quan tâm đến giáo dục, nhất
là trong thời đại cách mạng đang yêu cầu phải đổi mới công tác giáo dục hiện
nay.
- Nhóm những công trình của các nhà nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh
về giáo dục con người mới.
“Hồ Chí Minh về xây dựng con người mới”, Nxb Chính trị quốc gia,Hà
Nội của tập thể tác giả: Nguyễn Huy Hoan, Nguyễn Xuân Thông, Nguyễn Thị
Minh Hương, Phạm Thị Lai, Nguyễn Thanh Nga. Tập thể tác giả đã sưu tầm
tuyển chọn khái quát về nội dung và ý nghĩa cho việc xây dựng con người mới,
đánh giá con người, bồi dưỡng con người về trí tuệ, bồi dưỡng đạo đức, xây dựng
mục đích, chăm lo lối sống cho con người
“Tư tưởng Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng con người Việt Nam phát
triển toàn diện”, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội. Trong đó tác giả đã chỉ ra mối
quan hệ giữa văn hóa và xây dựng con người mới ở Việt Nam. Đồng thời chỉ rõ

tạp chí triết học số 12 năm 2010. Tác giả đã phân tích một cách khái quát tư
tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về giáo dục trên những khía cạnh như mục tiêu,
nội dung và phương pháp giáo dục. Trên cơ sở đó khẳng định tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục không chỉ là ánh sáng soi đường, kim chỉ nam cho chiến lược
phát triển con người Việt Nam trong thập niên đầu thế kỷ XXI.
“Hồ Chí Minh với nhân tố con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa,
hiện đại hóa” của PGS Trần Thanh – Lê Quang Hoan trên tạp chí nghiên cứu lý
luận. Các tác giải đã khái quát nội dung có ý nghĩa phương pháp luận của Hồ Chí
Minh về vấn đề con người như giáo dục chủ nghĩa yêu nước, lý tưởng xã hội chủ
nghĩa, đạo đức cách mạng.
“Một số phẩm chất cơ bản cần có và định hướng phát huy nhân tố con
người theo tư tưởng Hồ Chí Minh” của Lê Thị Hương trên tạp chí lý luận và
truyền thông. Bài viết chỉ ra một số phẩm chất của con người trong quan điểm Hồ
4


Chí Minh: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, tinh thần lao động quên mình,
vì lối sống lành mạnh văn minh và chỉ ra một số định hướng cơ bản về phát huy
tiềm năng và sáng tạo con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Những công trình trên đã nêu và khái quát được những nét lớn chủ yếu
trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, về giáo dục con người, đào tạo con
người mới xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên còn rất ít công trình trực tiếp nghiên cứu
tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người Việt Nam mới tiếp cận dưới góc độ
của khoa học triết học. Song những tư liệu trên là tài liệu quý giá để tác giả tham
khảo trong quá trình viết luận văn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Mục đích:
Làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người Việt Nam
mới, từ đó vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người mới trong việc
giáo dục con người Việt Nam hiện nay

của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người mới và vận dụng vào trong việc
xây dựng con người Việt Nam hiện nay.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn.
Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên, sinh viên,
người nghiên cứu và tìm hiểu về tư tưởng Hồ Chí Minh
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết Luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Phần Nội
dung bao gồm 2 chương, 4 tiết.

6


NỘI DUNG
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ
GIÁO DỤC CON NGƢỜI VIỆT NAM MỚI
1.1. Điều kiện khách quan, tiền đề tƣ tƣởng cho việc hình thành tƣ tƣởng Hồ
Chí Minh về giáo dục con ngƣời mới
1.1.1 Điều kiện khách quan
* Tình hình quốc tế.
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản Phương Tây chuyển
nhanh từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền (giai đoạn đế quốc
chủ nghĩa), nền kinh tế hàng hóa phát triển mạnh đã đặt ra yêu cầu bức thiết về
thị trường. Đó là nguyên nhân sâu xa dẫn đến cuộc chiến tranh xâm lược các
quốc gia phong kiến phương Đông, biến các quốc gia này thành thị trường tiêu
thụ sản phẩm hàng hóa, mua bán nguyên vật liệu, khai thác sức lao động và xuất
khẩu tư bản của các nước đế quốc. Chủ nghĩa đế quốc đã trở thành kẻ thù chung
của các dân tộc thuộc địa. Có một thực tế lịch sử, trong quá trình xâm lược và
thống trị của chủ nghĩa thực dân tại các nước ở Châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ
Latinh, sự bóc lột theo phương thức phong kiến trước kia vẫn được duy trì và bao
trùm lên nó là sự bóc lột theo phương thức tư bản chủ nghĩa. Bên cạnh các giai

cách mạng đã trở thành thành trì của cách mạng thế giới, giúp đỡ tích cực các dân
tộc anh em. Một trong những việc quan trọng đó là nước Nga đã thành lập
trường Đại học Phương Đông, nhằm tập hợp những người lãnh đạo trẻ tuổi tích
cực, thông minh của các nước thuộc địa để đào tạo, bồi dưỡng thành "hạt giống
đỏ" của phong trào cách mạng, phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới...
"Trường Đại học Phương Đông gồm có 1025 sinh viên, trong đó có 151 nữ
sinh. Trong số sinh viên ấy có 865 đảng viên cộng sản thành phần xã hội của học
sinh như sau: 547 nông dân, 265 công nhân, 210 trí thức vô sản. Nếu người ta
chú ý rằng các nước phương Đông đều là những nước hầu như hoàn toàn nông
nghiệp thì sẽ hiểu tại sao số sinh viên nông dân chiếm tỉ lệ cao hơn". [35; 250].
8


Trường đã làm cho đội tiên phong của giai cấp vô sản các nước thuộc địa
tiếp xúc mật thiết với giai cấp vô sản phương Tây để dọn đường cho một sự hợp
tác thật sự sau này, chỉ có sự hợp tác đó mới có thể bảo đảm cho giai cấp công
nhân quốc tế giành được thắng lợi cuối cùng.
Thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga đã mở đường cho việc xây dựng
nền văn hóa mới trên cơ sở tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin và kế thừa những
tinh hoa văn hóa của nhân loại. Đó là văn hóa Xô Viết.
Thành tựu của công cuộc xây dựng nền văn hóa Xô Viết được thể hiện
trong việc xóa bỏ tình trạng mù chữ và nạn thất học, phát triển hệ thống giáo dục
quốc dân, đấu tranh chống các tư tưởng của chế độ cũ, phát triển văn học nghệ
thuật.
Trước cách mạng ba phần tư dân số Nga mù chữ; trong ngôn ngữ của các
dân tộc không có từ "học tập". Chỉ trong vòng 20 năm (1921 - 1940), khoảng 60
triệu người đã thoát nạn mù chữ. Đến cuối những năm 30 nạn mù chữ về căn bản
được thanh toán, chế độ giáo dục phổ cập được thực hiện. Trong vòng chưa đầy
30 năm nước Nga "đi giày cỏ" năm kia đã trở thành một đất nước, trong đó đa số
người dân có trình độ văn hóa cao, có một đội ngũ tri thức đông đảo, phục vụ đắc

bùng lên, dâng cao và lan rộng trong cả nước, song các phong trào đó đều thất
bại vì chưa có một đường lối kháng chiến rõ ràng, còn nặng về tư tưởng ý thức
hệ phong kiến.
Khi thực dân Pháp vào xâm lược nước ta, họ đã làm đảo lộn xã hội Việt
Nam cổ truyền vốn êm ả và bình lặng. Những chính sách thuế, phu dịch nặng
nề đã đẩy người dân vào con đường khổ cực, bần cùng hóa. Họ phải chống lại
những ác nghiệt của cuộc sống để mà tồn tại, để mà khỏi chết đói thì làm sao
có thể nghĩ đến chuyện học hành. Đồng thời với việc gây tư tưởng sợ Pháp,
phục Pháp cùng với văn hóa phẩm đồi bại, thực dân Pháp còn duy trì ý thức hệ
đã lỗi thời, đưa nhân dân Việt Nam vào con đường mê tín dị đoan, u mê, lãng
quên đấu tranh giải phóng dân tộc.
10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
1.

Phạm Ngọc Anh (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người và vận

dụng tư tưởng đó trong điều kiện nước ta hiện nay, đề tài nghiên cứu khoa học
cấp Bộ.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đoàn (2004), Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm
Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khoá VIII về tăng cường công tác giáo dục
của Đoàn trong giai đoạn hiện nay, Hà Nội.
3. Ban Chấp hành Trung ương Đoàn (2007), Dự thảo Văn kiện Đại hội Đoàn
toàn quốc lần thứ IX, Hà Nội.
4. Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn
hoá, Hà Nội.
5. Bộ Giáo dục và đào tạo (2005), Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.

khoá VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
20. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần
thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
21. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 4, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
22. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần
thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
23. Đảng Cộng sản Việt Nam (2008), Văn kiện Hội nghị Trung ương lần thứ 5,
khoá X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
24. Nguyễn Tĩnh Gia (2000), Tư tưởng Triết học về con người trong chủ nghĩa
nhân văn Hồ Chí Minh, chương V cuốn Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, Nxb
Lao động, Hà Nội.
25. Võ Nguyên Giáp (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng
Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
26. Trần Văn Giàu (2010), Hồ Chí Minh vĩ đại một con người, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội
27. Phạm Minh Hạc (chủ biên), Phạm Thành Nghị, Trịnh Thị Kim Ngọc, (2003),
Tư tưởng Hồ Chí Minh - phương pháp nghiên cứu con người, Nxb Khoa học xã
hội, Hà Nội.
12


28. Trần Thị Hạnh (2012), Quá trình chuyển biến tư tưởng của Nho sĩ Việt Nam
trong 30 năm đầu thế kỷ XX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
29. Phùng Thu Hiền (2002), Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân tố con người với
việc phát huy nhân tố con người trong CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay, Luận
văn thạc sỹ triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
30. Nguyễn Huy Hoan (1999), “Bản di chúc lịch sử với vấn đề con người”, Tạp
chí Lịch sử Đảng.
31. Lê Quang Hoan (2001), Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân tố con người với việc

52. Nguyễn Khắc Hùng (2010), Giáo dục thường xuyên trong xã hội học tập ở
Việt Nam, Nxb Đai học Quốc gia TPHCM.
53. Lê Thị Hương (2007), Về một số phẩm chất cơ bản cần có và định hướng
phát huy nhân tố con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nghiên cứu Chính trị và
truyền thông, Báo chí và tuyên truyền.
54. Nguyễn Thế Kiệt (2008), Xây dựng và phát triển con người, nâng cao chất
lượng nguồn lực con người trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam hiện nay, Tạp
chí Triết học, số 6, trang 3 - 10.
55. Vũ Khiêu (1993), Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, truyền thống dân tộc và
nhân loại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
56. Nguyễn Văn Khoa (2008), Đi tới mùa xuân tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb
Thanh niên.
57. Đặng Xuân Kỳ (chủ biên), (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển văn
hoá và con người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
58. Đinh Xuân Lâm (2008), Góp phần tìm hiểu cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí
Minh, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội.
59. Nguyễn Lân, (1958) Lịch sử giáo dục học thế giới, Nxb Sự thật, Hà Nội
60. Phan Ngọc Liên (2007), Hồ Chí Minh về giáo dục, Nxb Bách Khoa, Hà Nội.
61. Luật giáo dục (2006), Nxb Chính trị quốc gai, Hà Nội
62. Nguyễn Thị Tuyết Mai (2009), Quan niệm của Nho giáo về con người, về
giáo dục và đào tạo con người, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
63. Võ Văn Nam (2002), Hồ Chí Minh nói về vấn đề tự học, tự tu dưỡng, tự rèn
luyện, Tạp chí giáo dục, số 5, tr11.
64. Phan Đình Nghiệp (2000), Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt
Nam trong tình hình mới, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
14


65. Trần Quy Nhơn (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng cách mạng cho
đời sau, Nxb Giáo dục, Hà Nội.