TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI

TIỂU LUẬN
HỌC PHẦN: HÀNH VI CON NGƯỜI VÀ MỘI TRƯỜNG XÃ HỘI
ĐỀ TÀI:
SỰ PHÁT TRIỂN HÀNH VI CON NGƯỜI VÀ TÁC ĐỘNG CỦA MÔI
TRƯỜNG XÃ HỘI ĐẾN HÀNH VI CON NGƯỜI GIAI ĐOẠN TUỔI GIÀ

Giảng viên hướng dẫn: Tiến sĩ Phạm Văn Tư
Nhóm trình bày

: TÊ TÊ

Thành viên nhóm

:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Tạ Thị Mai Hương
Nguyễn Mai Ngọc
Vũ Thị Liễu
Đỗ Thị Huê

nhóm Tê Tê có bài thảo luận về vấn đề: “ Sự phát triển của hành vi con người và tác động
của môi trường xã hội đến hành vi con người giai đoạn tuổi già”
II. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• Xác định được biểu hiện hành vi bất thường và biểu hiện hành vi lệch chuẩn ở
người già
• Phân tích tác động của môi trường xã hội tới sự phát triển hành vi ở người già,
cụ thể là các khía cạnh: cá nhân, nhóm, trường học, hệ thống vĩ mô
III. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• Tập bài giảng: “Hành vi con người và môi trường xã hội – dành cho học viên
ngành Công tác xã hội" – Tiến sĩ Phạm Văn Tư
• Đề tài: “ Xây dựng mô hình trung tâm tư vấn miễn phí cho người cao tuổi” – cô
Lê Thị Hồng Cúc ( khoa Công tác xã hội – trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn)

IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
-

Đối tượng nghiên cứu: Người cao tuổi
Phương pháp nghiên cứu:


-

Phân tích tài liệu
Điều tra thực tế
Liệt kê

V. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1. CÁC KHÁI NIỆM CẦN BIẾT
1.1. NGƯỜI GIÀ.
Người cao tuổi hay người cao niên (người già) là những người lớn tuổi, thưởng có

mực xã hội, có thể chia hành vi lệch chuẩn thành hai loại:
+ Loại 1: Sai lệch chuẩn mực hành vi thụ động: Loại hành vi này là những hành vi
cá nhân sai lệch do nhận thức không đầy đủ hoặc nhận thức sai chuẩn mực xã hội, nhận
thức sai về các quan hệ trong môi trường sống
+ Loại 2: Sai lệch chuẩn mực hành vi chủ động: Đây là loại hành vi cố ý làm sai
khác so với chuẩn mực.


1.3. MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI
Môi trường xã hội là đối tượng hoạt động mà con người cần giao tiếp tích cực với
nó để tồn tại và phát triền
Môi trường xã hội được xét trên ba cấp độ: Gia đình – Nhà trường và xã hội.
Cá nhân có mối quan hệ chặt chẽ với gia đình và môi trường xã hội. Con người
tiếp nhận các thông tin từ môi trường (đầu vào), con người sẽ xử lý các thông tin đó qua
quá trình hoạt động nhận thức và sẽ bộc lộ hành vi của bản thân (đầu ra) dưới nhiều hình
thức khác nhau, có thể là hành vi tiêu cực, có những con người có khả năng tác động đến
cả một hệ thống lớn của xã hội.
1.4. QUAN HỆ GIỮA MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI VÀ HÀNH VI CON NGƯỜI
Mối quan hệ giữa môi trường xã hội và hành vi con người là mối quan hệ biện
chứng, tác động qua lại với nhau, bổ sung cho nhau. Mối quan hệ biện chứng như sau:
Môi trường xã hội đóng vai trò quan trọng trong sự định hình và phát triển hành vi
con người. Vì chính sống trong môi trường xã hội, mỗi cá nhân bằng hoạt động và giao
lưu tiếp thu nền văn hóa xã hội để định hình và phát triển hành vi xã hội. Nếu con người
sin r mà không được sống trong môi trường xã hội thì con người sẽ không thể hoàn thiện
hành vi xã hội.
Qua hoạt động giao lưu trong các nhóm xã hội, con người không chỉ trao đổi thông
tin, thong báo và hoạt động cùng nhau mà còn có sự giao lưu nhân cách, các cá nhan chịu
ảnh hưởng tác động lẫn nhau, nhận thức lẫn nhau đồng thời nhận thức chính bản thân
mình, tự đối chiếu so sánh mình vơi người khác, với chuẩn mực xã hội để từ đó điều
chỉnh và hoàn thiện hành vi của mình.

Stress, lo âu trầm cảm và một số thể loại ám ảnh ngày nay hầu như không thể tránh được.
Tuy nhiên, chúng ta có thể giảm bớt hậu quả xấu kéo dài nếu đi khám chuyên khoa sớm,
đừng bao giờ tự dùng thuốc và lạm dụng thuốc chuyên khoa tâm thần vì đặc tính tương
tác phức tạp của chúng. Không chỉ những hiểu hiện về tâm lý thông thường xuất hiện ở
người già mà ở người lớn tuổi họ còn có thể mắc một số căn bệnh phổ biến sau:
•

Bệnh sa sút tâm thần: Năm 2012, Hội Alzheimer Quốc tế đánh giá có tới 4,7 % người trên
60 tuổi bị bệnh Alzheimer (chỉ chiếm khoảng 50% các trường hợp sa sút tâm thần), tương
đương 35,6 triệu người chung sống với bệnh Alzheimer và sẽ tăng gấp 2 lần mỗi 20 năm.
Khoảng 60 – 80 % trường hợp sa sút tâm thần do thoái hóa thần kinh não bộ như bệnh
Alzheimer, các bệnh thoái hóa thần kinh khác cũng là nguyên nhân sa sút tâm thần như
bệnh Parkinson, bệnh Huntington. Một số bệnh gây tổn hại não bộ như đột quỵ do nguyên
nhân mạch máu, bệnh xơ vữa mạch máu như tăng huyết áp, tăng cholesterol, … Ngoài ra
còn có các bệnh lý khác như chấn thương sọ não, u não, xơ cứng rải rác lan tỏa, sử dụng
ma túy… cũng có thể dẫn tới sa sút tâm thần. Chi phí chăm sóc điều trị bệnh Alzheimer
so với thu nhập quốc dân tính theo đầu người thay đổi từ 0,24 % ở nước nghèo và 1,24 %
ở nước giàu. Hiện nay chưa có phương pháp trị liệu khỏi bệnh Alzheimer đồng thời với
quan niệm và hiểu biết về căn bệnh này là rào cản phát hiện chẩn đoán sớm.


•

Bệnh trầm cảm: Triệu chứng trầm cảm ở người lớn tuổi có phần khác với trầm cảm ở
người ít tuổi, đó là nhiều biểu hiện thực thể hơn, đặc biệt triệu chứng đau, do đó tỷ lệ
bệnh lý đồng thời cao hơn và tạo ra thách thức chẩn đoán cho bác sĩ chuyên khoa. Biểu
hiện giảm quan tâm hứng thú thường được bỏ qua vì quan niệm “bình thường” ở người
lớn tuổi, nhất là đối với người Việt Nam chúng ta.. Trầm cảm khiến cho sức khỏe và
hành vi người già có nhiều biểu hiện bất thường:
Về tinh thần:

(thuộc địa bàn quận Long Biên) đã nhận được tin báo của nhân dân phản ánh: Có một cụ
già đi bộ ở giữa cầu, có biểu hiện tâm lý không bình thường.
Tiếp nhận thông tin, tổ công tác đã nhanh chóng có mặt tại cầu Vĩnh Tuy. Lúc
này, trên cầu có một cụ ông khoảng chừng 80 tuổi đang đi lang thang, bất định, có biểu
hiện tâm lý không ổn định. Lưu lượng phương tiện tham gia giao thông trên cầu lúc này
rất đông, với tốc độc cao, tiền ẩn nguy cơ lớn xảy ra TNGT.

CSGT đưa ông Khiên về trụ sở CAP để chăm sóc, đồng thời xác minh tìm địa chỉ gia đình
Tổ công tác đã tiếp cận, mời ông cụ lên xe ô tô về trụ sở CAP Long Biên. Tại đây,
qua thăm hỏi, ông cụ nói tên là Hoàng Văn Khiên (SN 1937), trú tại phường Vĩnh Hưng,
quận Hoàng Mai, Hà Nội nhưng không nhớ địa chỉ cụ thể.
Tổ công tác đã liên lạc với CAP Vĩnh Hưng thì được biết ông Khiên có cư trú tại
địa bàn, tại số 18, ngõ 200 phường Vĩnh Hưng, Hoàng Mai, Hà Nội. Tổ công tác đã báo
cáo Ban chỉ huy đội CSGT số 5 và đưa ông Khiên về tận nhà.
2.2. Hành vi lệch chuẩn


Trong một gia đình nề nếp, ông bà là tấm gương cho cháu noi theo. Ông bà có thể
giữ vai trò quan trọng trong việc định hướng tương lai của cháu mình thông qua quan sát
và giao tiếp của cháu đối với ông bà. Trong trường hợp những người làm cha làm mẹ
không muốn hoặc không có khả năng chăm lo đầy đủ cho con cái thì ông bà thường là
người đảm nhận trách nhiệm này. Tất nhiên cũng có các ngoại lệ, tuy nhiên trong văn hóa
truyền thống thì ông bà thường có vai trò rõ ràng và trực tiếp trong hoạt động chăm sóc và
nuôi nấng trẻ em.
 Chính vì vai trò quan trọng của người cao tuổi trong việc giáo dục con cháu nên người

cao tuổi cần là tấm gương sáng về đạo đức và hành vi cho con cháu noi theo. Tuy nhiên,
không hẳn người nào cũng làm được như vậy. Vẫn còn xuất hiện các “bậc cao niên” có
hành vi lệch chuẩn bị xã hội lên án, là tấm gương xấu cho thế hệ sau. Hành vi lệch chuẩn
sẽ xảy ra ở bất kì lứa tuổi nào nếu không được rèn luyện nhân cách, phẩm chất, giáo dục

Thịnh, huyện Xín Mần) cùng chồng là Lù Lao Dúng (SN 1944) ăn cơm tại nhà con trai là
Lù Sao Chỉ. Trong bữa cơm, do có hơi men trong người nên hai vợ chồng xảy ra mâu
thuẫn, cãi vã. Sau một hồi to tiếng, ông Dúng cầm con dao quắm gõ lên đầu vợ. Thấy vậy,
Lù Già Dúng nghĩ chồng định giết mình nên dùng hết sức cướp lại con dao và chém liên
tiếp vào người chồng.


Khoảng 20h ngày 7/2/2015, người dân xóm Cả được phen giật mình hoảng hốt bởi
tiếng kêu cứu thất thanh phát ra từ phía nhà bà Nguyễn Thị Nụ (72 tuổi, ngụ xóm Cả, xã
Cổ Đô, huyện Ba Vì, Hà Nội). Qua khe cửa, mọi người nhìn thấy lửa bao trùm thân thể
ông Tuất. Khi những người hàng xóm phá được cửa xông vào, nạn nhân đang nằm gục
dưới nền nhà, mặt mũi méo mó, biến dạng, quần áo bị cháy đen.
Trong lúc công an đang tiếp tục điều tra sự việc, sáng ngày 23/2, nhân lúc các con
đi chăm cha ở bệnh viện, bà Nụ treo cổ tự vẫn.
Trong mắt mọi người, bà Nụ là người khó tính, độc đoán, có lối sống kì dị, khó
hiểu. Người thân nghi ngờ bà Nụ mắc chứng bệnh hoang tưởng, đã đưa đi chữa trị nhưng
tình hình không có chuyển biến
3. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI ĐẾN HÀNH VI
CON NGƯỜI.
3.1 CÁ NHÂN
Tuổi già là giai đoạn cuối cùng của cuộc đời con người. Thanh niên thì cho rằng:
Người già được nghỉ hưu thì ở nhà bế cháu, xem Ti vi, thụ hưởng phúc lành mới chính là
cuộc sống an nhàn cuối đời. Thực tế lại không phải như vậy khi người ta già đồng thời
với việc xuất hiện sự nặng nề của cơ thể, tinh thần, tâm lý cũng sẽ già nua, sa sút theo.
Những thay đổi trong sinh lý và tâm lý tuổi già có thể ảnh hưởng xấu tới hành vi của lứa
tuổi này, đó có thể là hành vi bất thường hay hành vi lệch chuẩn tùy theo mức độ nặng
nhẹ khác nhau.
* Những thay đổi sinh lý tuổi già
- Ở người già hiện tượng lão hoá xuất hiện. Cụ thể:
+ Cường độ trao đổi chất giảm. Hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ tiêu hoá, hệ bài tiết,...

- Sợ chuỗi ngày còn lại cô đơn, vô dụng,...
- Thậm chí các khủng hoảng tâm lý xuất hiện:
•

Tâm lý cô đơn: Trong lúc con cái, hàng xóm láng giềng vẫn luôn đi sớm về muộn còn
người già, sau khi rời khỏi nơi công tác, một mình ở trong cái “tổ” trống rỗng sẽ sinh ra
tâm lý cô đơn, trống trải, thậm chí cảm thấy lạnh lẽo, bị bỏ rơi. Người già ở một mình
không con cái hay không ở chung với con cái, hoặc mất vợ (chồng) dễ sinh ra tâm lý cô
đơn hơn so với những người khác sống cùng con cái, còn bạn đời hoặc những người khác
ở chung. Nếu con cái không hiếu thuận thì dù có ở cùng con cái, các cụ vẫn cảm thấy cô
đơn. Trái lại một số cụ già tuy ở một mình nhưng tính tình vẫn vui vẻ, khoáng đạt, đời


•

•

•

•

•

•

sống phong phú, hoà thuận cùng xóm làng lại thích giúp đỡ mọi người và tâm lý cô đơn
của họ sẽ không rõ rệt.
Tâm lý hoài cổ: Người già hay lưu luyến quá khứ, rất thích nhớ lại, kể lại những chuyện
đã qua. Và vì người già rất hay quên những gì mình vừa nói nên hay nói đi nói lại, làm
cho người khác có ấn tượng “Cây già lắm rễ; người già lắm lời”.



Nếu được sống trong gia đình hạnh phúc, con cháu yêu thương, kính trọng và quan tâm
đến ông bà thì người già sẽ bớt đi sự biểu hiện tâm lý các cảm xúc tiêu cực, đồng thời có
đời sống tinh thần ổn định, sống vui khoẻ và là tấm gương cho con cháu học tập.
• Ngược lại, nếu người già sống trong gia đình không hạnh phúc, con cháu không hoà
thuận, không kính trọng, quan tâm, thậm chí ngược đãi ông bà, cha mẹ thì người già sẽ
gặp phải các vấn đề về chăm sóc sức khoẻ, kinh tế,tâm lý…Đó có thể là một trong các
nguyên nhân gây nên tâm lý lệch lạc và tình trạng sức khoẻ không ổn định dẫn tới các
hành vi bất thường và hành vi lệch chuẩn ở người già.
•

Khi không được đáp ứng về những nhu cầu được yêu thương, quan tâm, kính trọng
trên thì họ sẽ rất dễ sinh ra buồn chán, trống trải, thiếu tập trung, dễ cáu gắt, dễ nổi giận,
làm mọi cách để con cháu quan tâm.... Như trường hợp của cụ Thông (năm nay 78 tuổi) ở
Tây Hồ, Hà Nội là một ví dụ điển hình. Các con và các cháu cụ Thông đều giàu có nhưng
đi cùng với đó là những ngày vắng mặt triền miên vì phải đi công tác.Mang tiếng ở cùng
con cái nhưng cụ buồn thối ruột, ngày ngày làm bạn với cái đài radio và chiếc tivi trong
phòng bởi chân cụ yếu, không ra ngoài được. Có những thời điểm con cái thay nhau đi
công tác, rảnh lúc nào chạy qua vội vã thăm bố trong chốc lát rồi lại cuống quýt chạy
đi.Nhiều lần lặp lại như thế, cụ Thông cảm giác mình như người thừa và cụ tức giận nghĩ
ra đủ trò để các con các cháu không thể “quên” mình một cách dễ dàng như vậy.Thế là,
cụ "ra chiêu" bỏ bữa không ăn uống, cứ nằm bệt một chỗ rên ư ử, con cháu hỏi gì cụ cũng
không buồn nói khiến cả nhà nháo nhác. Thấy đám con cháu ùn ùn kéo về, cụ hả dạ lắm.
Và cụ lại tiếp tục “diễn” sao cho tình trạng nặng nề thêm.Đến khi gia đình có ý đưa cụ đi
viện thì cụ nhất định không đi, mời bác sỹ về nhà cụ cũng không đồng ý. Cả nhà ngơ ngác
không hiểu lý do vì sao, hỏi han thì cụ nhất quyết không "tiết lộ".


Một số người lại cảm thấy không được tôn trọng như trước nên thiếu tự tin và nghi

nặng nhọc vật lộn với cuộc sống mưu sinh, dể dẫn tới tâm trạng căng thẳng, ức chế, dễ
cáu giận. Mặt khác do điều kiện thời gian và kinh tế khó khăn nên người già không có
điều kiện sinh hoạt nhóm, dẫn tới mối liên hệ với cộng đồng suy giảm, gia tăng trầm cảm,
giảm ý thức trách nhiệm với tập thể cũng như các hiểu biết xã hội, từ đó dễ thực hiện các
hành vi bất thường, hành vi lệch chuẩn hơn.


3.4. TRƯỜNG HỌC
Nhiều người cho rằng ở độ tuổi này người già không hoạt động và tham gia trong
môi trường trường học tập thể như những độ tuổi khác.Tuy nhiên thực tế cho thấy vẫn có
những môi trường tập thể giành cho người già như hội người cao tuổi,hội dưỡng sinh,
trung tâm dưỡng lão..., cung cấp cho người già các kiến thức sống vui sống khoẻ để sống
có ích và trở thành tấm gương cho con cháu học tập.

Tham gia các “trường học” cho người cao tuổi sẽ giúp cho người già thoả mãn nhu
cầu học hỏi không bị mai một theo tuổi tác và là nhu cầu cần thiết từ thời trẻ, giảm đi tâm
lý về hưu, từ đó sẽ làm giảm tâm trạng buồn chán, cô đơn, cảm thấy vai trò quan trọng
của mình với xã hội, có thêm nhiều hiểu biết với xã hội, thậm chí tiếp tục học tập, nghiên
cứu, lao động không ngừng nghỉ góp phần phát triển đất nước, làm giàu cho tri thức nhân loại.
Khi không được tham gia vào các “trường học” đặc biệt trên, người già đứng trước
nguy cơ trầm cảm và sống trong các cảm xúc cáu gắt, lo lắng, mơ hồ, da nghi do thiếu
tiếp xúc với tập thể, đặc biệt thiếu các hiểu biết cần thiết cho người già, chẳng hạn như
các kiến thức về sức khoẻ thể chất, cách phòng tránh bệnh của người cao tuổi, các vấn đề


tâm lý, cách nuôi dưỡng đời sống tâm hồn…Từ đó người già có ít kỹ năng bảo vệ sức
khoẻ, dễ cáu giậnvà tăng khả năng thực hiện các hành vi bất thường, hành vi lệch chuẩn.


3.5.VĨ MÔ.

Phát huy truyền thống “Kính lão trọng thọ”, cần phải xác định việc chăm sóc và
phát huy vai trò người cao tuổi là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Bảo đảm các chủ
trương của Đảng, chế độ chính sách đãi ngộ của Nhà nước đối với người cao tuổi được
triển khai đầy đủ, kịp thời, và hiệu quả. Đẩy mạnh hơn nữa việc tuyên truyền phổ biến
pháp luật về người cao tuổi để mọi người hiểu rõ tầm quan trọng công tác chăm sóc, phát
huy vai trò người cao tuổi. Từng bước đầu tư, xây dựng, cải tạo các cơ sở y tế, văn hóa,
thể thao, du lịch, xây dựng các trung tâm dưỡng lão… trên từng địa bàn để đáp ứng nhu
cầu khám chữa bệnh, sinh hoạt văn hóa, vui chơi giải trí, rèn luyện sức khỏe cho người
cao tuổi. Phát huy vai trò của Hội Người cao tuổi các cấp trong tham mưu, phối hợp với
các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận, đoàn thể đẩy mạnh phong trào “Toàn dân chăm
sóc, phụng dưỡng phát huy vai trò người cao tuổi” và phong trào thi đua “Tuổi cao gương
sáng”; nhằm động viên, khuyến khích người cao tuổi đóng góp trí tuệ, kinh nghiệm của
mình vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
•

 Hệ thống pháp luật

Hệ thống pháp luật nước ta dã thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến đối tượng người
cao tuổi khi ban hành các luật, chính sách khẳng định quyền lợi, trách nhiệm của người


cao tuổi, từ đó đâ đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi của người cao
tuổi, điển hình như:
• Căn cứ hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã được sửa đổi,
bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 51/2001/QH10; Quốc hội ban hành Luật người
cao tuổi số 39/2009/QH12
• Nghị định số 06/2011/NĐ – CP Quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của luật
người cao tuổi
Công tác tuyên truyền pháp luật cho người cao tuổi cũng được triển khai có kế
hoạch, giúp cho người cao tuổi hiểu rõ hơn về pháp luật để không có hành vi phạm pháp,

1

Tạ Thị Mai Hương

A

2

Nguyễn Thị Mai Ngọc

A

3

Đỗ Thị Thu Hằng

A

4

Vũ Thị Liễu

A

5

Vũ Nữ Linh Chi

A